Методы определения различий и сходства колибактериоза кроликов и сальмонеллеза

Аннотация

The etiology, the causes of colibacillosis, which is taken care of in the population and farms, the causes and methods of differentiation from salmonellosis are given. Keywords:GPB, GPA, Endo,Llevin, vismuth sulfite, fibrin-necrotic change, hemorrhage, pinpoint hemorrhages Кириш: Ҳозирги кунда юртимиз ҳудудида қуёнчиликка бўлган қизиқишининг тобора кучайиб бориши, мазкур соҳада кам харажат эвазига кўп даромад олиниши, қолаверса қуён гўштининг парҳезбоплиги ва арзон нархли бўлиши ишсиз ахолининг бандилигини таъминлашда чорвачиликнинг бу йўналиши муҳим аҳамият касб этмоқда. Бироқ, шу билан бирга, парваришланаётган қуёнлар бош сонининг кўпайиши ҳамда қўшимча майдон тайёрлашнинг имконияти йўқлиги туфайли чегараланган ҳудудда бу жониворларни кўп миқдорда сақлаш мажбурияти, ўз навбатида, бир қатор жиддий муаммоларни ҳам туғдирмоқда. Қуёнларни сақлаш ва озиқлантиришда ветеринария-санитария қоидаларининг бузилиши оқибатида турли юқумли ва юқумсиз касалликлар келиб чиқмоқда. Шундай касалликлардан бири – қуён болаларининг колибактериози ҳозирги кундаги долзарб муаммолардан бири бўлиб қолмоқда. Қуён болаларининг колибактериоз касаллиги ўткир кечувчи инфекцион касаллик бўлиб, унингқўзғатувчиси Е. Сoli қисқа ва йўғон шаклдаги (0,2-0,7 х 2- 4 мкм) таёқчасимон, грамманфий, спора ва капсула ҳосил қилмайдиган 458 бактериядир. Ушбу касаллик 1-4 кунлик, кўпинча 5-10 кунликгача бўлган қуёнчаларда учрайди ҳамда кучли интоксикация ва ич кетиш билан кечади (Ятусевич А.И. и др. 2008 г.). Ҳозирги кунда қуёнларнинг колибактериоз касаллиги мамлакатимизнинг маҳаллий шароитида 5 – 14 кунлик бўлган қуёнчаларда учрамоқда. Ҳозирги маълумотларга кўра, қуёнларнинг колибактериоз касаллиги латент даври 90% ни ташкил этиб куёнларнинг иштаҳасизлиги, камҳаракатлиги, сувсизланиши, ора-орада ич кетиш ёки 3-5 кун ичида ўлими билан якулланадиган касалликдир (mnogo-krolikov.ru). Колибактериоз касаллиги билан ҳомиладор қуёнлар ва 10 кунликгача бўлган қуёнчалар зараланади (www/veterinarka/ru). Касаллик қўзғатувчиси E.coli нинг патогенлигини тасдиқлайдиган тезкор аниқлаш бўйича 1979 йилда бактериологик диагностиканинг экспрес усули таклиф қилинган бўлиб, бунда оддий Эндо муҳитида эмас, балки гемолитик хусусиятларни аниқлаш имкониятига эга бўлган Эндо қонли агари (2-3 % қуён қони аралашмаси билан) озуқа муҳитига экиш орқали 12-16 соат ичида аниқлаш мумкин. Тадқиқот обекти ва усуллари: Ветеринария илмий тадқиқот институти қошидаги микробиология ва патоморфология лабораторияларида қуёнларнинг колибактериозини сальмонеллёз касаллигидан фарқлаш ва идентификация қилиш мақсадида патоморфологик ва бактериологик тадқиқотлар олиб борилди. Тадқиқотларда турли шаклдаги хўжаликлардан олиб келинган қуён жасадлари патологоанатомик ёриб кўрилди, морфологик талқин қилиниб, микробиология лабораториясида бактериологик текширишлар олиб борилди. Қуёнларнинг паренхиматоз органларидан ажратиб олинган ички аъзолар (юрак, ўпка, жигар, буйраклар, талоқ) ва қўшимча органлар (ичак шиллиқ қаватидан қиринди, лимфа тугунлари, суяг илиги) дан намуналар олиниб, ГПБ ва ГПА озуқа муҳитларига экилди ҳамда термостатга 37 оС да қўйилди. 18 соатдан кейин термостатдан олиниб, буюм ойначаларида суртма тайёрланди, Грамм усулида бўялди ва бирламчи диагноз қўйилди. Тадқиқот натижалари: Эшерихиялар ГПБда ўсганда лойқаланиш кузатилади, ГПАда юмалоқ, шаффоф, қиррали колониялар ҳосил қилиши билан (сальмонеллёз қўзғатувчиси эса ГПБ да бирхилдаги лойқаланиш, кейинчалик оқ чўкманинг ҳосил бўлиши, ГПА да айлана, атрофи чизилгандек, қавариқ кулранг- оқимтир колониялардан) фарқланди. Эндо озуқа муҳитида Е.coli икки хил колонияни ҳосил қилди, яшил металлсимон товланувчи S- ва R- шаклдаги ҳамда озуқа муҳити атрофи гемолизланган ҳолда малина рангдаги колониялар ҳосил қилиши билан ифодаланди (сальмонеллалар эса маркази тўқ ва атрофи оч пушти рангли, қиррали колониялар ва Эндо озуқа муҳитининг рангини ўзгартирмаган ҳолда малина рангидаги тиниқ S- ва R- шаклдаги колониялар ажратилди). Висмут-сульфит агар озуқа муҳитида колибактериоз қўзғатувчиси 48 соат давомида озуқа муҳитини ўзгартирмаган ҳолда қўнғир рангдаги колонияларнинг ҳосил қилиши (сальмонеллалар эса 24-40 соат давомида озуқа муҳитини ўзгартирган ҳолдаги яшил ранг берувчи товланувчи қора колониялар ва s.enteritidis озуқа муҳити атрофини ўзгартирмаган ҳолда S- шаклдаги, тўқ қора колониялар) аниқланди. 459 Левин озуқа муҳитида эшерихиялар 24 соат давомида ўстирилди ва тўқ металлсимон яшил товланувчи кўкимтир колониялар, сальмонеллалар эса рангсиз силлиқ, тиниқ, аниқ чегараларга эга бўлган колониялар ҳосил қилиши билан дифференциация қилинди. Мазкур қўзғатувчиларнинг маҳаллий штамлари ажратиб олингандан сўнг оқ сичқонларда биосинов ўтказилди. Бунинг учун тайёрланган бир кунлик культура суспнзияси сичқонларнинг қорин бўшлиғига 0,5 мл (ЛД микроб 100 – таначасининг 1,5 млрд) миқдорида юқтирилди ҳамда мазкур лаборатория ҳайвонлари кузатувга қўйилди. Е.coli юқтирилган сичқонларда суюқ ич кетиш, сувга бўлган талабининг ошиши, безовталаниш, кам ҳаракат, иштаҳасиз