QARAQALPAQ MILLIY MUZIKA JÁMIYETINIŃ MÁDENIY ÓZINE TÁN QÁSIYETLERI

Аннотация

This article discusses the cultural identity of the Karakalpak national musical community, the national culture of Karakalpak music at the beginning of the 20th century. Keywords: national music, traditions, rhythmic, choir. КУЛЬТУРОЛОГ КАРАКАЛПАКСКОГО НАЦИОНАЛЬНОГО МУЗЫКАЛЬНОГО ОБЩЕСТВА УНИКАЛЬНЫЕ ОСОБЕННОСТИ Аннотация. В данной статье описываются особенности Каракалпакского национального музыкального общества, национальной музыкальной культуры Каракалпакии в начале 20 века. Ключевые слова: национальная музыка, традиции, ритмика, хорал. Qaraqalpaq milliy muzıkası bay hám túrli túsli bolıp, tiykarınan Ózbekstannıń Qaraqalpaqstan Respublikasinda jasawshı qaraqalpaq xalqıniń mádeniy miyrasın sáwlelendiredi. Qaraqalpaq milliy muzikasi áyyemgi tariyxqa iye bolip oniń rawajlaniwinda xalqiniń úrp- ádetleri, dásturleri hám turmis táriziniń tásiri ulken bolǵan.Qaraqalpaq muzikasi tiykarinan awizeki úrp-ádetlerge tiykarlanǵan bolip ,áyyem zamanlardan baslap formalanip óziniń ózine tán qásiyetlerin aqlap qalǵan.Qaraqalpaq milliy muzikasi rawajalaniwi ózine tán basqishlardan ótken. Xalqiniń áyyemgi trumis tárizinen kelip shiǵip dáslepki muzikaliq formalar awizeki jol menen áwladtan áwladqa ótken. Usi muzikalar tiykarinan ritmik hám xorda tiykarlanǵan bolip , awizeki atqariw usilinda atqarilǵan. Usi menen birge Qaraqalpaq muzikasiniń ózine tán ásbaplari dáp, rubob, duwtar, zurna, siyaqli muzikaliq ásbaplar hám bul dáwrde keń tarqalǵan. 155 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 XIX asrdiń aqirina kelip Qaraqalpaq muzikasi óziniń kóplep xalq muzikalari hám ritmik formalari menen ataqli boldi. XX asrdiń baslarinda Qaraqalpaq muzikasi milliy mádeniyatiniń bir bólegi sipatinda rawajlanip muzikaliq shiǵarmalardi jazip aliw dirijorliq hám atqariwshiliq óneri jánede keńeygen. Sol dáwrde Qaraqalpaq muzika óneri óziniń zamanawiy formalarin dirijorliq ham muzikaliq atqariw joli tarawinda rawajlaniwlardi bastan keshirdi.Solay etip Qaraqalpaq muzikasi áyyemgi dawrlerge barip taqaladi, biraq oniń ilimiy tárepten tán alinǵan formalari 19-20 asrlerde rawajlanip barǵan. Qaraqalpaq milliy muzikasi óziniń tariyxiy rawajlaniwinda túrli ózgerislerge ushraǵan. Házirgi hám aldinǵi Qaraqalpaq milliy muzikasi ortasindaǵi parqlardi tómendegishe ajratiw múmkin. Aldinǵi dáwirlerde qaraqalpaq milliy muzikasi kóbirek milliy formalarǵa ózine tán xalq muzikasi hám dástúrlerge tiykarlanǵan edi. Dáslepki dáwirde muzikada qosiqlar, atqariwlar hám xaliq oyinlari keń tarqalǵan. Bul muzikalar kóbinshe awizeki ańlatpa arqali áwladtan-áwladqa ótken hám kóp jaǵdaylarda islew berilmegen edi. Al haázirgi Qaraqalpaq milliy muzikasi milliy elementlerin saqlap qalǵan bolsa-da zamanawiy texnologiyalar va global muzikaliq tásirler sebepli túrli janrlar (pop rock rap hám basqalar ) hám usillar kirip keldi.Bul muzikada simfonik orkestrlar elektron muzika elementleri hám xaliq muzikasiniń sintezi kóbirek ushraydi.jánede qaraqalpaq milliy muzikasinda kóbirek milliy saz ásbaplari isletilgen.Olar xalqtiń kúndelikli ómiri máresimler hám bayramlarǵa say ráwishte isletilgen.Házirgi kúnde milliy ásbaplar menen birge modern elektron ásbaplar, gitara, klaviatura hám basqa zamanawiy muzika ásbaplari keń qollaniladi. Bul bolsa muzikaniń túrli janrlar menen uyǵinlasiwina imkan jaratip beredi. Muzika tiykarinan konseptual hám lirik bolip xalq ómiri tabiyat siyaqli temalardi óz ishine alǵan. Qosiqlar hám namalar kóbinshe kollektiv jandasiw hám jańa formalar máselen konsertler muzikaliq video klipler hám massaliq uliwmaliq axborot qurallari arqali muzikani tarqatiw ken tarqalǵan.Lirik temalar elege shekem zárúr bolsada jańa zamanawiy temalar social hám siyasiy máseleler de muzikada ańlatilǵan. Qaraqalpaq muzikasi ózine tán kóbirek máhálle hám xalq dástúrlerine tiykarlanǵan bolip, átiraptaǵi mámleketler muzikasinan kemrek tásirlenedi.Global mádenyat hám texnolodiyalardiń tásiri astinda Qaraqalpaq muzikasi jáhán muzikaliq tendensiyalarina maslasqan Bul bolsa túrli muzikaliq janrlardiń bir-birine qosiliwi hám jańa formalardiń payda boliwina alip keledi. Solay eken Qaraqalpaq milliy muzikasiniń házirgi hám aldinǵi parqlari kóplep tarawlarda ózgerislerdi kórsetedi Biraq milliy dástúrler hám muzikaniń ózine tán ekenligi házirge shekem saqlanip qalǵan. Milliy muzikada duwtar, qobiz (tarlı ásbap) hám túrli urıp shertiletin ásbaplar bar. 156 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Qaraqalpaq muzıkasi vokal hám saz ásbap formaların óz ishine aladı, temalar kóbinshe tábiyat, muhabbat, hám adamlardiń turmis tárizinen kelip shiqqan halda kúndelikli ómirge qaratilǵan boladı. Olardıń úrp ádetlerinde muzika menen atqarilǵan dastanlar há úrp-ádetke aylanǵan dástur qosiqlar da eń kóp áhmiyetke iye .Bul qosiqlardiń bizge shekem jetip keliwine kóplegen insanlardiń miyneti singen.Qaraqalpaq milliy muzikasina miyneti singen insanlar awir miynetti óz ómiriniń ajralmas bólegi qilip , oniń mu