“MIRANDA QOIDASI” NING QONUNCHILIGIMIZDA AKS ETTIRILISHI

Аннотация

Miranda Rights are a set of guidelines established in the United States to protect the constitutional rights of individuals who are taken into custody. These rights, including the right to remain silent and the right to an attorney, must be communicated to a suspect before police questioning. The Miranda Rights play a crucial role in ensuring fairness in the criminal justice process and protecting individuals from coercive law enforcement practices. Violations of these rights can lead to the exclusion of evidence obtained during interrogations. Key words: Miranda Rights, custody, constitutional rights, attorney, right to remain silent, police interrogation, criminal justice, evidence exclusion. ОТРАЖЕНИЕ «ПРАВИЛА МИРАНДЫ» В НАШЕМ ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВЕ Аннотаця. Права Миранды представляют собой набор правил, введенных в США для защиты конституционных прав задержанных лиц. Эти права, включая право не давать показания против себя и право на адвоката, должны быть сообщены подозреваемому до начала допроса. Права Миранды играют ключевую роль в обеспечении справедливости в уголовном процессе и защите от чрезмерного давления со стороны правоохранительных органов. Нарушение этих прав может привести к исключению доказательств, полученных во время допроса. 98 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Ключевые слова: Права Миранды, задержание, конституционные права, адвокат, право хранить молчание, допрос, уголовный процесс, исключение доказательств. 1.Dolzarbligi. 1966 yilda AQSh Oliy sudining Mirandaga qarshi Arizona ishidan kelib chiqqan Miranda huquqlari butun dunyo bo'ylab shaxsiy erkinliklarni himoya qilish va adolatni targ'ib qilish ramziga aylandi. Politsiya hibsga olingan shaxslarning jim turish va qonuniy vakillik qilish huquqi to'g'risida xabardor qilinishini ta'minlaydigan ushbu huquqlar adolatli huquqiy amaliyotning asosidir. Ularning ahamiyati Qo'shma Shtatlar chegaralaridan tashqariga chiqadi, chunki ular adolatning butun dunyoda tan olingan asosiy tamoyillarini o'zida mujassam etgan. Asosan, Miranda huquqlari shaxslarni o'z-o'zini ayblashdan va politsiyaning majburlash amaliyotidan himoya qiladi va har bir inson aybi isbotlanmaguncha aybsiz hisoblanadi degan tushunchani qo'llab-quvvatlaydi. Ushbu kontseptsiya huquqiy tizimlarda inson qadr-qimmatini himoya qilish, majburan tan olishning oldini olish va huquqni muhofaza qilish organlarining qonun doirasida faoliyat yuritishini ta'minlashda muhim ahamiyatga ega. Xalqaro miqyosda ko'plab huquqiy tizimlar Miranda huquqlariga o'xshash printsiplarni qabul qilgan. Misol uchun, mamlakatimizda amalga oshirilgan islohotlardan eng ahamiyatlisi O’zbekiston Respublikasi Knstitutsiyasining yangilanishi deb olsak, aynan shu islohotdan so’ng “Miranda qoidasi” ham bizning mamlakatimizda inson huquqlarini saqlashga hizmat qilmoqda. Ya’ni, konstitutsiyamizning VII bobi “Shaxsiy huquq va erkinliklar”ning 26-35- moddalarida aks etgani kabi, shaxs aybdorligi to’laqonli isbotini topmaguncha u aybdor deb atalmaydi, shuningdek gumondor shaxsni ushlash chog‘ida unga tushunarli tilda uning huquqlari va ushlab turilishi asoslari tushuntirilishi shart.1 Bu bilan ular jinoiy tergov jarayonida shaxslarning huquqlarini himoya qilishning global ahamiyatini kuchaytiradilar. Ushbu tamoyillarni tarqatish huquqni qo‘llash amaliyotida shaffoflik va adolatni ta’minlashga, yuridik institutlarga ishonchni rag‘batlantirishga va nohaq sudlanganlik xavfini kamaytirishga yordam beradi. Miranda huquqlari, shuningdek, huquqiy islohotlarni amalga oshirayotgan mamlakatlar uchun namuna bo'lib, samarali huquqni muhofaza qilish va shaxs erkinliklarini himoya qilish o'rtasidagi muvozanatni namoyish etadi. Inson huquqlari xalqaro munozaralarda tobora birinchi o'rinda borayotgan dunyoda Miranda huquqlarining ahamiyati sud zalidan ancha uzoqqa cho'zilib, adolat, adolat va shaxsiy erkinliklarni va daxlsizlikni himoya qilish uchun global kurash ramzidir. 1 http://lex.uz//docs/-6445145 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 99 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 2.Metodlar. Ushbu maqola qiyosiy-huquqiy tahlil, qiyosiy-mantiqiy tahlil, ketma-ketlik, tarixiy, xolislik metodlari asosida yoritilgan bo’lib, unda mamlakatimizda inson huquqlarining daxlsizligi va erkinligini taminlash tizimini rivojlantirish maqsadida taklif va xulosalar berilgan. 3.Tadqiqot natijalari: Huquq tizimining yaratilinishi uzoq o’tmishga borib taqaladi va bu tizimning asosiy maqsadi jamiyatda tartibni saqlash, va inson huquqlarini himoya qilishdir. Bunga ko’plab misollar keltira olamiz, bulardan biri esa Miranda qoidasidir. Bu qoida uzoq yillar davomida va hozirgi kunda ham butun dunyoda keng qo’llaniladigan qoida hisoblanadi, shuningdek, buning asosiy xususiyati, gumondor tarafning ogohlantirilishidir, yani ogohlantirilish hibisga olish jarayonida gumondorga uniga tegishli bo’lgan bir qator huquqlarini hodimlar tomonidan takidl