ESHITISHDA NUQSONI BO’LGAN BOLALARNI MEHNATGA O’RGATISH

Аннотация

In the research work on the labor education of children with hearing impairment, the qualities that can be developed in the labor education are expressed as positive opinions on the manifestation of a number of qualities. The ideological basis of all the theories is that they highlight the role of the family and family education in the labor training and development of the individual, especially that it is considered the leader in the mental and moral development of the individua Kalit so’zlar: Eshitishda nuqsoni bo’lgan shaxs, eshitish qobilyati, mehnat ta’limi, mantiqiy tafakkur, og’zaki nutqni rivojlantirish usullari, mehnat tarbiyasi. Ключевые слова: Слабослышащий человек, слух, трудовое воспитание, логическое мышление, методы развития устной речи, трудовое воспитание. Key words: Hearing-impaired person, hearing ability, labor education, logical thinking, methods of oral speech development, labor education. Jahonning yetakchi ta’lim muassasalarida imkoniyatlari cheklangan bolalarga ta’lim- tarbiya berish va imkoniyatlariga mos keladigan kasblarga yo‘naltirishning o‘quvchilar uchun zarur bo‘lgan bilimlarni bevosita o‘yin texnologiyalari asosida amaliy egallash texnologiyalari amaliyotga ta’lim tizimiga tatbiq etilmoqda. YUNESKO xalqaro tashkilotitomonidan qabul qilingan Inchxon deklaratsiyasi, “Ta’lim hamma uchun” dasturi asosida zaif eshituvchi bolalarning mehnatga oid kо‘nikma va malakalarini shakllantirish metodlarini takomillashtirish, zaif eshituvchi bolalar ta’limi oshirilmoqda. Jahon ta’lim va ilmiy tadqiqot muassasalarida maxsus maktab internatlarida mehnatga о‘rgatishni rivojlantirish, ta’lim ishtirokchilari faoliyatini diversifikatsiyalash, bо‘lajak surdopedagoglarning mehnatga oid kо‘nikma va malakalarini shakllantirish, zaif eshituvchi bolalarga mehnatning inson, jamiyat hayotidagi ijodiy va axloqiy ahamiyati haqida, dastlabki g‘oyalarni singdirish bо‘yicha ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda. Shu bilan birga mehnat orqali bilim va kо‘nikma 7 shakllantirish asosida о‘quvchilarning mustaqil, о‘zaro muloqot kо‘nikmalarini, oddiy mehnat malakalari olami hamda о‘quvchilarning mustaqil, о‘zaro muloqot kо‘nikmalarini va oddiy mehnat malakalarini tо‘g‘ri tanlashning didaktik ta’minotini yaratish, pedagogik mexanizmlarini takomillashtirish, alohida ehtiyojli bolalarni mehnat jarayonida samarali muloqotga tayyorlash texnologiyalarini tizimlashtirish bо‘yicha ilmiy tadqiqotlarga alohida e’tibor berilmoqda. Respublikamizda sо‘nggi yillarda alohida ta’limga ehtiyoji bо‘lgan bolalarni mehnatga о‘rgatish jarayonida mehnat faoliyati masalalarining me’yoriy ishlari yaratilmoqda, bu borada qonun hujjatlarida “... har bir bola bilim olish huquqiga ega”, “... ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalar jamiyat hayotida ishtirok etishda boshqa bolalar bilan teng huquqlarga egadir», deb kо‘rsatilgan. “... Nogironlikni barvaqt aniqlash va oldini olish, nogironligi bо‘lgan shaxslarga tibbiy-ijtimoiy yordam kо‘rsatish, ularni о‘quvchilarning mustaqil, о‘zaro muloqot kо‘nikmalarini va oddiy mehnat malakalariga о‘qitish va ishga joylashtirish sohasidagi ishlarni amalga oshirish” ustuvor vazifalar etib belgilangan. Bu zaif eshituvchi bolalarda dastlabki mehnat kо‘nikmalarini yaratish imkoniyatlarini oshiradi.О‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi PF-4947-son “О‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bо‘yicha Harakatlar strategiyasi tо‘g‘risida”, 2017-yil 1-dekabrdagi PF- 5270-son “Nogironligi bо‘lgan shaxslarni davlat tomonidan qо‘llab-quvvatlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari tо‘g‘risida” va 2019-yil 8-oktabrdagi PF-5847-son “О‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash tо‘g‘risida” farmonlari, 2020-yil 13-oktabrdagi PQ-4860-son “Alohida ta’lim ehtiyojlari bо‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora- tadbirlari tо‘g‘risida” qarori hamda 2023-yilning 15-oktabr kunidan “Inson” ijtimoiy jamiyati o’z ish faoliyatini boshladi mazkur faoliyatga tegishli boshqa meyoriy-huquqiy hujjatlarda belgilangan vazifalarni amalga oshirishda ushbu dissertatsiya tadqiqoti muayyan darajada xizmat qiladi. Mazkur tadqiqot respublika fan va texnologiyalar rivojlanishining I. “Axborotlashgan jamiyat va demokratik davlatni ijtimoiy, huquqiy, iqtisodiy, madaniy, ma’naviy-ma’rifiy rivojlantirishda, innovatsion g‘oyalar tizimini shakllantirish va ularni amalga oshirish yо‘llari” ustuvor yо‘nalishi doirasida bajarilgan.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining nogironligi bо‘lgan shaxslar jamiyatlariga tegishli tashkilotlarni davlat tomonidan qо‘llab-quvvatlash hamda bо‘lgan shaxslarning bandligiga kо‘maklashishga oid qо‘shimcha chora-tadbirlar tо‘g‘risida PQ-390-sonli qarorida mazkur nogironligi bо‘lgan va imkoniyati cheklangan shaxslarga avvaldan yurtimizda jamiyatning ajralmas bir qismi sifatida e’tibor qaratib kelinadi. Ayniqsa, sо‘nggi yillarda respublikamizda ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi qatlamini har tomonlama qо