Категории вежливости в турецком языке

Аннотация

of doctor of philosophy (PhD) on philological sciences Имамова Холида Камаловна Турк тилида ҳурмат категорияси.......................................................................... 3 Имамова Холида Камаловна Категории вежливости в турецком языке……………………………………...21 Imamova Holida Kamalovna The category of politeness in Turkish language………………………………… .39 Эълон қилинган ишлар рўйхати Список опубликованных работ List of published works…………………………………………………………..43 2 ТОШКЕНТ ДАВЛАТ ШАРҚШУНОСЛИК ИНСТИТУТИ, ЎЗБЕКИСТОН ДАВЛАТ ЖАҲОН ТИЛЛАРИ УНИВЕРСИТЕТИ, ЎЗБЕКИСТОН МИЛЛИЙ УНИВЕРСИТЕТИ ҲУЗУРИДАГИ ИЛМИЙ ДАРАЖАЛАР БЕРУВЧИ DSc 27.06.2017.Fil.21.01 РАҚАМЛИ ИЛМИЙ КЕНГАШ ТОШКЕНТ ДАВЛАТ ШАРҚШУНОСЛИК ИНСТИТУТИ ИМАМОВА ХОЛИДА КАМАЛОВНА ТУРК ТИЛИДА ҲУРМАТ КАТЕГОРИЯСИ 10.00.05 – Осиѐ ва Африка халқлари тили ва адабиѐти ФИЛОЛОГИЯ ФАНЛАРИ БЎЙИЧА ФАЛСАФА ДОКТОРИ (PhD) ДИССЕРТАЦИЯСИ АВТОРЕФЕРАТИ Тошкент – 2017 йил 3 Филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси мавзуси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Олий аттестация комиссиясида В2017.1.PhD/Fil7 рақам билан рўйхатга олинган. Диссертация Тошкент давлат шарқшунослик институтида бажарилган. Диссертация автореферати икки тилда (ўзбек, рус) илмий кенгаш веб-саҳифасининг www.tashgiv.uz ҳамда «ZiyoNet» ахборот-таълим портали www.ziyonet.uz манзилига жойлаштирилган. Илмий маслаҳатчи: Содиқов Қосимжон Позилович филология фанлари доктори, профессор Расмий оппонентлар: Қуранбеков Aҳмаджон филология фанлари доктори,профессор Холманова Зулхумор Турдиевна филология фанлари доктори Етакчи ташкилот: Фарғона давлат университети Диссертация ҳимояси Тошкент давлат шарқшунослик институти, Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети, Ўзбекистон Миллий университети ҳузуридаги илмий даражалар берувчи DSc 27.06.2017.Fil.21.01рақамли Илмий кенгашнинг «____» «____________» 2017 йил соат 14.00 даги мажлисида бўлиб ўтади (Манзил: 100047, Тошкент, Шаҳрисабз кўчаси, 16- уй. Тел: (99871) 233-45-21; факс: (99871) 233-52-24; е-mail: sharq_ilmiy@mail.ru). Диссертация билан Тошкент давлат шарқшунослик институтининг Ахборот-ресурс марказида танишиш мумкин (_____ рақами билан рўйхатга олинган). Манзил: 100047, Тошкент, Шаҳрисабз кўчаси, 16- уй. Тел: (99871) 233-45-21. Диссертация автореферати 2017 йил «____» ________________ куни тарқатилди. (2017 йил «____» ________________ даги ________ рақамли реестр баѐнномаси). А.М. Маннонов Илмий даражалар берувчи илмий кенгаш раиси, филол.ф.д., профессор. Қ.Ш. Омонов Илмий даражалар берувчи илмий кенгаш котиби, филол.ф.д., доцент. A. Куранбеков Илмий даражалар берувчи илмий кенгаш қошидаги илмий семинар раиси, филол.ф.д., профессор. 4 КИРИШ (Фалсафа доктори (PhD) аннотацияси) Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жаҳондаги маданий тараққиѐт, ижтимоий-сиѐсий ўзгариш жараѐнлари тилда ўз ифодасини топади. Тил кишилар ўртасидаги муҳим алоқа-муносабат воситаси бўлиши билан бир қаторда, миллий қадриятлар, маданий тараққиѐт даражасига оид қарашларни, тил соҳибининг ҳис-туйғуси, воқеликка, ўзга шахсларга, жамиятга муносабатини ҳам акс эттиради. Кишилик тараққиѐтида мулоқот қанчалик зарур бўлса, модал муносабатларни, ҳис-туйғу, руҳий ҳолатни ифодалаш шу даражада аҳамиятлидир. Ўзбекистон мустақиллигининг дастлабки йилларидан буѐн чет тилларнинг назарий асосларини тадқиқ қилишга катта эътиборқаратилмоқда. Чет тилларни ўрганиш, тадқиқ этиш шу мамлакат тарихи, маданияти ҳақидаги билимларни бойитади, дўстлик ва ҳамкорлик муносабатларини кенгайтиради. Ҳурмат категорияси ментал муносабатларга доир тушунчалардан бири бўлиб, инсон омили, маънавияти билан боғлиқ. «Маънавиятни тушуниш, англаш учун аввало инсонни тушуниш, англаш керак» 1. Демак, ҳурмат категориясининг ифодаланишини ўрганиш муҳим вазифа саналади. Сабаби, жамият вакилларининг лисоний воситаларни қўллашдаги хусусиятлари ва маданий-ижтимоий омиллари ўзига хосликларга эга бўлиб, бу жиҳатлар мулоқотни тўғри ташкиллаштириш ва муомала жараѐнидан кўзланган мақсадга эришишда муҳим аҳамият касб этади. Турк тилида ҳурмат категориясини тадқиқ қилиш, «ҳурмат» концептини шакллантирувчи асосий сатҳлар ва таркибий қисмларни аниқлаш, уларни вужудга келтирувчи омилларни белгилаш, миллий-маданий, тарихий ментал хусусиятларни ѐритиш тилшуносликнинг долзарб вазифаларидан биридир. Дунѐ тилшунослигида ҳурмат тушунчаси бевосита инсон омили билан боғлиқ бўлиб, ижтимоий муносабатлар, нутқий фаолият, мулоқот вазияти, миллий-маданий қадриятларга уйғун равишда намоѐн бўлади. Ҳурматнинг тил тараққиѐти, коммуникатив муносабат билан боғлиқлиги, ифода шакли ва намоѐн бўлиш хусусиятларига эга эканлиги бу тушунчани категория сифатида ўрганишни тақазо этади. Турк тилидаги ҳурмат категорияси тилшуносликда яхлит ҳолда, монографик планда ўрганилмаган. Ҳурмат категориясини тадқиқ қилиш назарий ва амалий жиҳатдан ҳал қилиниши муҳим бўлган масалалардандир. Ушбу диссертация Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2014 йил 8 июлдаги ПҚ-2204-сон «Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси тузилмасини янада мақбуллаштириш ҳамда Рес