Сезонное перемещение иксодовых клещей и акарицидность суми-альфа-пиретроида

Аннотация

В статье освешены материалы по изучению сезонной динамика и миграции эндемических видов иксодовых клещей. При этом установлено, в животноводческих хозяествах Hyalomma (H. anatolicum, H. plumbeum, H. scupense, H. detritum), Rhipicephalus (Rh. bursa, Rh. turanicus), Haemaphysalis, Dermacentor. Resume. In the year pf 2024 in the result of researches carried out against parasite mites and in order to study their seasonal migration it was found out that the seasonal movement of ecto parasites, particularly mites was late for 20 days. There were defined mites related to the generation of mainly Hyolomma (H. anatolicum, H. plumbeum, H. scupense, H. detritum), Rhipicephalus (Rh. bursa, Rh. turanicus), Haemaphysalis, Dermacentor. Ключевые слова: Санитария, эпидемиология, иксодидозы, клещи, инсектоакарицид, эффект, животные. Key words: Sanitary, epidemiology, exodidosis, insect, mite, isectoacaricide, effect, parasite. Кириш: Давлатимиз томонидан аҳолини гўшт, сут ва бошқа чорвачилик маҳсулотлари билан етарли даражада таъминлаш, қолайверса аҳолини санитария-эпидемиологик ҳолатини барқарорлаштириш долзарб масала ҳисобланади. Дунё миқёсида сўнгги йилларда ноқулай экологик омиллар таъсирида қишлоқ хўжалик ҳайвонлари организми табиий резистентлигининг пасайиб кетиши оқибатида қорамоллар иксод каналари ареалининг кенгайиши, шунингдек эпизоотологик жараённинг фаоллашуви кузатилмоқда. Хусусан, экотон ва экотопларда текинхўр бўғимоёқлилар туркумига (Arthropoda) мансуб каналар (Arachnidae, Acari) кенг тарқалган бўлиб, ушбу паразитлар аҳоли ва чорва ҳайвонларининг трансмиссив-инфекцион, вирусли трансмиссив- паразитар касалликларни тарқатувчилари сифатида ҳам хавфлидир. Шу нуқтаи назардан дунёда қон сўрувчи паразитларга қарши кураш, улар билан зарарланган ҳайвонларга тезкор ташхис қўйиш ва олдини олиш усулларини такомиллаштириш ишлари, янги акарицид препаратларни ишлаб чиқаришга қаратилган илмий тадқиқот ишлари олиб борилмоқда. Республикамизда сўнгги йилларда амалга оширилаётган ислоҳотлар натижасида чорвачилик соҳасида муайян ютуқларга эришилмоқда. Мақсад: Қорамол ва қўйларда иксод каналарининг мавсумий ҳаракатини (тарқалишини) ўрганиш. Пиретроид препаратларнинг акарицид самарасини ўрганиш. 46 1-noyabr 2024-yil. Veterinariya sohasidagi dolzarb muammolar yechimi yosh tadqiqotchilar talqinida | TO‘PLAM – 2/24 Тадқиқот услуби: Терилган эктопаразитлар тури арахноэнтомология лабараториясида қўлланма ва аниқлагич жадваллар ёрдамида «Определитель пухоедов Mallophaga домашних животных», «Атлас исодоидных клещей», «Определитель членистоногих, вредящих здоровью человека» ҳамда бошқа махсус адабиётлар ёрдамида аниқланди. Тадқиқот натижалари: Илмий-тадқиқотлар Самарқан вилоятининг Тайлоқ тумани ҳудудларида, маҳаллаларда шахсий аҳоли қарамоғидаги қорамол ва қуйларда олиб борилди. Январь ойида “Тепақишлоқ” ва “Ўртақишлоқ” маҳаллалари хўжаликларида мавжуд шахсий қорамоллардан 40 бош текширилди ва улардан 20 боши (50%) Bovicola bovis (битлар, сочхўрлар) эктопаразитлари билан зарарланганлиги маълум бўлди. Бу молларнинг барчаси суми-альфа 20 % ли препаратининг 0,012% ли ишчи (сувли) эмульсияси билан дориланди (териси юзасига пуркалди). Дориланган қорамоллар 4 кун давомида кузатилди, 4 кундан сўнг 100% паразит нобуд бўлди. Препаратни қўллаш жараёнида ҳаво ҳарорати +15+200 гача кўтарилиб турди. Кузатувлар мобайнида дориланган моллар физиологик ҳолатида салбий ўзгаришлар кузатилмади. Эктопаразитларга қарши чорва молларни текшириш жараёнида шахсий хўжаликларда мавжуд қорамолларни сақлаш, озиқлантириш, озиқаларнинг тоззалиги ва уларни сақлаш шароитлари ҳам ўрганилди. Февраль ойида 10 та шахсий хўжаликда мавжуд 30 бош қорамол иксодидозга нисбатан текширилди. Текширишлар мобайнида шахсий хўжаликларнинг бирида 5 бош қорамолдан 2 бош сигир, 1 бош бузоқ ва 2 бош новвосда псороптоз касаллиги аниқланди. Бу қорамоллар суми-альфа препаратининг 0,012% да (500мл/бош) ишчи эритмаси билан танасининг зарарланган жойи пуркаш усулида дориланди. қорамоллар 5 кун мобайнида кузатилди. Касалликнинг сусайганлиги кузатилди. 5 кундан сўнг моллар қайта дориланди.10 кун мобайнида касаллик аломатлари бутунлай йўқолди. Қайта дорилаш юқори терапевтик самара кўрсатди (90%). Март ойида иксод каналарига қарши “Боғизоғон”, “Ўртақишлоқ” ҳамда “Тепақишлоқ” маҳаллаларидаги шахсий хусусий хўжаликларда мавжуд 60 бош қорамол текширилди ва 20 бош қорамолда Bovicola bovis (битлар, сочхўрлар) эктопаразитлари аниқланди ва 40 бош қорамоллар танасида кам миқдорда каналар борлиги кузатилди. Улардан намуналар олинди ва лаборатория шароитида микроскопик, морфологик текширишлар ўтказилиб, паразитлар турлари аниқланди (Hyalomma, Rhipicephalus). Бу қорамолларга суми-альфа препаратидан 0,012% ли (2 л/б ҳажмда) ишчи эритма тайёрланиб териси юзасига пуркаш усулида қўлланилди. Қорамоллар 3 кун мобайнида кузатилди, ҳайвонлар каналардан 100 фоиз озод бўлди. Апрель, май ойида қорамолларининг иксодидозларига қарши ўтказилган синов тажрибалари мобайнида жами 80 бош қорамол текширилди ва 40 бош қорамолларда