ВОПРОСЫ КОММЕРЦИАЛИЗАЦИИ ПРОЕКТОВ ПО ПРОИЗВОДСТВУ ИННОВАЦИОННОЙ ПРОДУКЦИИ В СУБЪЕКТАХ МАЛОГО БИЗНЕСА

Аннотация

The article develops proposals and recommendations on a theoretical basis for the commercialization of scientific projects, organizational mechanisms and the effective use of infrastructure to improve the efficiency of small businesses and production, especially in terms of product output. based on innovation. Key words: small business, production, innovation, innovative product, commercialization. VI SON — IYUN, 2024 308-313048 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun www.e-itt.uz Кириш. Кичик бизнес капитал тақчиллиги шароитларида кўп маблағ талаб этмайдиган хўжалик фаолияти сифатида ресурслар айланмасининг юқори ўсиш суръатларини таминлайди, иқтисодиётни қайта қуриш, иқтисодий нобарқарорлик ва ресурслар чекланганлиги шароитида истеъмол бозорини шакллантириш ва уни тўлдириш муаммосини тез ҳамда тежамли тарзда ҳал этади. Кичик корхоналар истеъмол талабининг ўзгаришига дарҳол мослашади ва шу йўл билан истеъмол бозоридаги зарурий мувозанатни таъминлай олишга қодир бизнес субъекти ҳисобланади. Мамлакатимиз олимларидан Болтабаев ва бош. (2011) “Кичик тадбиркорлик субъектларида ишлаб чиқариш кенгайиб бориши билан уларнинг техник таъмирлаш, моддий-техника таъминоти, маҳсулотларни сақлаш, қайта ишлаш ва сотиш, коммуникасия ва алоқа, маслаҳат ва ахборот каби бир қатор хизмат турларига талаби ортиб бораверади. Чунки кичик тадбиркорлик субъектларига юридик шахс мақомини бериш билангина иш битмайди. Уларнинг тўлақонли фаолиятини фақат мукаммал ташкил этилган инфратузилма бўлинмалари орқалигина тасаввур этиш мумкин. Инфратузилма иқтисодий тизимнинг бир қисмини ташкил этиб, у ишлаб чиқаришнинг бир маромда фаолият юритиши учун зарур шарт-шароитлар яратади” деб изоҳлаган (Болтабаев, ва б., 2011). Бугунги кунда жаҳон амалиётида инновацион маҳсулотлар ишлаб чиқаришда кичик бизнес субъектларига устуворлик берилмоқда бу эса ўз навбатида инновацияга асосланган маҳсулотга бўлган талабни қондириш имкониятини оширади. Адабиётлар шарҳи. Ушбу мавзу бўйича олимлар томонидан бир қатор тадқиқод ва илмий изланишлар олиб борилган бўлсада инновацион маҳсулотни ишлаб чиқариш лойиҳаларни тижоратлаштириш орқали кичик бизнесни ривожлантириш асослари ва ёндашувлари турличалиги кўрсатмоқда. Олимлар томонидан ўтказилган тадқиқот ишларини натижалари бўйича кўплаб халқаро конференция, давра суҳбатлари, анжуман ва диссертация ишларида келтириб ўтганлар. МДХ мамлакатдари олимлари Крутик, Ильиналарнинг (2013) фикрича “Илмий ишланмаларни жорий этиш орқали хўжалик юритувчи субъектлар, ҳудудлар ва давлат уларнинг рақобатбардошлигини оширади. Агар тадбиркорлик соҳасини тўғридан- тўғри кўриб чиқсак, шуни унутмаслигимиз керакки, тадбиркор учун потенциал мижозни қизиқтириш, истеъмолчиларнинг янги гуруҳларини жалб этиш, шу орқали рақобатбардошлик даражасини ошириш муҳим, буларнинг барчаси инновациялар ва инновацион технологиялардан фойдаланиш орқали амалга ошириш керак”. Тадқиқотчилардан Колесная (2022) ва бошқаларга кўра. Тижоратлаштириш алоҳида фаолиятдир бу тадқиқот ишларини давом эттириш имкониятини оширади. Тижоратлаштириш жараёни инновацион лойиҳага олинган тажриба ва билимлардан фойда олишга ҳамда ушбу йўналиш орқали бизнес жараёнлар самарадорлигини оширишга эришилади деб таъкидлаган. Иқтисодчи олим Пелликкага (2009) кўра “Инновацияга асосланган маҳсулот ишлаб чиқаришни молиялаштиришда тижоратлаштириш лойиҳаси шу жумладан стартап лойиҳаларини молиялаштириш орқали бизнес кўламини кенгайтириш, бозорда талаб- таклиф мувозанатини тартибга солиш, маҳсулот тан-нархини камайтиришга эришилади” деб таъкидлаган. Мамлакатимиз олимларидан Джалилованинг (2022) келтиришича Мамлакатнинг рақобатбардошлиги алоҳида корхоналарнинг рақобатбардошлиги асосида ривожланади. Ҳар бир корхона рақобатбардошлик билан таъминланган афзалликларга эришиш учун ўз стратегиясини қўллайди. Бироқ, муваффақиятли компанияларнинг эволютсияси ва ривожланиши табиати ўхшаш бўлади, чунки компаниялар 309 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun www.e-itt.uz инновацияларга асосланган рақобатдош устунликларни яратадилар деб таъкидламоқда. Шунингдек Джалилова (2022) корхоналаридаги инновацион жараёнлар кучсизлигининг сабаби атрофлича талқин қилган. Норовнинг (2020) тадқиқот натижаларига мувофиқ инновацион ривожланиш йўлини танлаган корхоналар рақобатбардош бўлиб, бозорда етакчи компанияларга айланадилар. Сифатли ва ўз вақтида яратилган инновацияларга асосланган рақобат корхоналарнинг фаолият давомийлигининг муҳим шарти саналади ҳамда янги илмий натижаларни ривожлантириш ва тижоратлаштиришда ҳал қилувчи омил эканлигини қайд этган. Шунингдек, Норов (2020), инновацион фаолиятни тўпланган технологиялар, билимлар ва ускуналарни тижоратлаштиришга мўлжалланган технологик, илмий, ташкилий ва молиявий чора-тадбирлар мажмуаси деб таърифлаш мумкин деб келтириб ўтган. Маłгорзата Малеcнинг (2021) назарий асосларига кўра “Тадқиқот натижаларини тижоратлаштириш катта харажатлар ва хавфлар билан боўлиқ, шунинг учун бундай фаолиятни амалга ошириш натижасида юзага келиши мумкин бўлган фойда ва зарарларни