KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV ASOSIDA O‘QUVCHILAR TARIXIY ONGINI RIVOJLANTIRISHNING ASPEKTLARI

Аннотация

In this article, the knowledge of the past, the connection of historical consciousness and historical thinking with new thinking, the characteristics of achieving the effectiveness of historical experience, the content of development aspects, the synthesis of practical skills formed on the basis of educational and training tools that develop it, as well as the scientific views of pedagogues, sociologists, Methodist scientists and psychologists were analyzed and a personal attitude was expressed to them. Keywords: Social development, new thinking, past, historical consciousness, independent form, historical thinking, specific features, self-awareness, self-development, content of historical concepts and reforms, conceptual basis, component, synthesis of developmental educational tools, practical skills. ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ИСТОРИЧЕСКОГО СОЗНАНИЯ ШКОЛЬНИКОВ НА ОСНОВЕ КОМПЕТЕНТНОСТНОГО ПОДХОДА Аннотация. В данной статье рассматриваются познание прошлого, связь исторического сознания и исторического мышления с новым мышлением, особенности достижения эффективности исторического опыта, содержание аспектов развития, 567 Noyabr, 2024-Yil синтез практических умений, формируемых на основе образовательного и были проанализированы развивающие его средства обучения, а также научные взгляды педагогов, социологов, ученых-методистов и психологов и выражено личностное отношение к ним. Ключевые слова: Социальное развитие, новое мышление, прошлое, историческое сознание, самостоятельная форма, историческое мышление, особенности, самосознание, саморазвитие, содержание исторических концепций и реформ, концептуальная основа, компонент, синтез развивающих образовательных средств, практические навыки. O‘quvchilarda tarixiy ongni rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi.Tarixiy ong ijtimoiy ongning mustaqil shakli sifatida alohida ajralib turadi (bu muqobil nuqtai nazarni istisno qilmaydi, ya’ni u ijtimoiy ongning asosiy shakllari - huquqiy, diniy, ilmiy, axloqiy, estetik va ijtimoiy ongning vaqt bo'lagini ifodalaydi.). Tarixiy ongni keng ma’noda A.V. Leopa o‘rganib quyidagicha yondashadi:“...tarixiy jarayonning tarixiyligini, jamiyat taraqqiyotidagi o‘zgaruvchanlikva uzluksizlikning birligini aks ettiruvchi” ijtimoiy meros funksiyasi bilan ajralib turadi 1. 5-7- sinf o‘quvchilarining tarixiy ongini rivojlantirishda birinchi navbatda ularning fikrlash qobiliyatini va idrok qilish xususiyatini o‘stirish maqsadga muvofiq. O‘quvcilarga tarixiy ongni kognitiv bilish usullari orqali ularning tarix bilan bog‘liq bilimlar majmui baholash imkonini beradi.Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida tarix faniga doir o‘quv matarialini mustaqil ravishda idrok etish ma’lumot va axborotlarni tizimlashtirish hamda ularni taqqoslash imkoniyatini yaratish lozim. Shu bilan birga, tarixiy ongni rivojlantirish jarayonda fikrlash qobiliyatini o‘sish natijalarini nazorat qilishni taqoza etadi. Tarixiy ongni rivojlatirish bo‘yicha ilmiy izlanish olib borgan tadqiqotchilardan biri E.I. Bankerova “Tarixiy ong madaniyatning aqliy mohiyatini ifodalovchi doimiy narsadir, shuning uchun uni o‘rganish bugungi muammoni aniqlab berishi va kelajak uchun mumkin bo‘lgan tendentsiyalarni aniqlashi mumkin degan nuqtai nazar 2 ”. “Ma’lumotlarni qayta ishlash va avtomatik boshqarish masalalarini tizimli yondashuv asosida yechish usullari insoniyat faoliyatining barcha soha mutaxassislariga zaruriy etiyojdir. Ularning barchasi ilmiy va texnik, ma’lumotlarni qayta ishlash jarajonida bu usullarga murojaat qiladilar”3. 1 Леопа А.В. Историческое сознание в условиях социокультурного кризиса: монография. - Красноярск: изд- во Сибирского федерального университета. - 2011. - С. 23. 2 Банкерова Е.И. Историческое сознание в системе общественных отношений // Вестник ИрГТУ. - №1 (72). - 2013. - С. 200. 3 Т.М. Magrupov, В.М. Vlirshaxodjayev. Tizimli yondashuv asoslari.-Т.: «Fan va texnologiya», 2019, 172 bet. 568 Noyabr, 2024-Yil N.Ya. Danilevskiyning fikricha, tarixiy ongning shakllanishi taraqqiyoti individual madaniy jamoalar doirasida milliy tamoyillar negizi mohiyatida muhim madaniy xususiyatlarini aks ettirishi kerak deb hisoblaydi. N.Ya. Danilevskiyning fikricha, tarixiy ongning shakllanishi taraqqiyoti individual madaniy jamoalar doirasida milliy tamoyillar negizi mohiyatida muhim madaniy xususiyatlarini aks ettirishi kerak deb hisoblaydi 4 . Tarixiy ong mohiyatini shakllantirishning madaniy jihatdan o‘ziga xosligini uning sivilizatsiyasining qiymat-semantik mohiyatini tushunishi mumkin. Davlat hamjamiyatining barqaror yashashi va rivojlanishi ta’minlanadigan ma’naviy jamiyat darajasini shakllantirishda birlik va yaxlitlik xususiyatlariga ega bo‘lgan tarixiy ong hayotiy ahamiyatga ega. Binobarin, o‘quvchuilarning tarixiy ong bo‘yicha fikrlashi va yondashuvlarini rivojlantirishni ta’minlashda ularning ma’naviy-axloqiy birlik darajasiga ega bo‘lishi uchun uning birligi va yaxlitligiga erishish kerak.O‘tmish, hozirgi va kelajak bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, rivoji darajasini belgilash bilan