OʻZBEKISTONDA JINOYATLAR VA ULARGA QARSHI TURISH MEXANIZMLARI

Аннотация

The article also pays special attention to the history of crime and punishment, particularly analyzing how crimes were committed in ancient times and the methods of punishment used. Additionally, the article addresses the situation of crime in Uzbekistan, its causes, and the challenges in preventing it. The most common types of crimes, their dynamics, and the prevalence of economic crimes are highlighted. The mechanisms for combating crime in Uzbekistan, including the Criminal Code and the Criminal Procedure Code, as well as the legal mechanisms, are analyzed. The article also discusses issues related to crime prevention, the prevention of offenses, as well as measures aimed at enhancing international cooperation and ensuring public safety. The article presents the development dynamics of crime in Uzbekistan, the effectiveness of the crime- fighting system, and measures to reduce the number of crimes. It emphasizes the need to improve the environment, analyze economic and social conditions, increase legal literacy, and strengthen international cooperation to reduce crime. Key words: crime, Shan Yan, St. Thomas Aquinas, Cessara Beccaria, penal system, international organizations, Fyodor Dostoyevsky. ПРЕСТУПЛЕНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ И МЕХАНИЗМЫ БОРЬБЫ С НИМИ Аннотация. Статья также уделяет особое внимание истории преступлений и наказаний, особенно анализируя, как совершались преступления в древние времена и какие методы наказания использовались. Кроме того, статья касается ситуации с преступностью в Узбекистане, её причин и проблем предотвращения. Рассматриваются наиболее часто совершаемые преступления, их динамика и преобладание экономических преступлений. Процесс борьбы с преступностью в Узбекистане, включая Уголовный 2 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ кодекс и Уголовно-процессуальный кодекс, а также правовые механизмы, подвергаются анализу. В статье также рассматриваются вопросы предотвращения преступлений, профилактики правонарушений, а также меры, направленные на усиление международного сотрудничества и обеспечение общественной безопасности. Статья представляет динамику развития преступности в Узбекистане, эффективность системы борьбы с преступностью и меры по сокращению числа преступлений. Подчеркивается необходимость улучшения условий, анализа экономических и социальных факторов, повышения правовой грамотности и укрепления международного сотрудничества для сокращения преступности. Ключевые слова: преступление, Шань Янь, Св. Фома Аквинский, Чессара Беккариа, пенитенциарная система, международные организации, Федор Достоевский. I.Kirish Avvalombor, jinoyat tushunchasining mazmuniga toʻxtaladigan boʻlsak, Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat Kodeksining 14-moddasiga muvofiq, ushbu Kodeks bilan taqiqlangan, aybli ijtimoiy xavfli qilmish (harakat yoki harakatsizlik) jazo qoʻllash tahdidi bilan jinoyat deb topiladi. Ushbu normadan shuni tushunish mumkinki, muayyan qilmish yaʼni harakat yoki harakatsizklik jinoyat deb topilishi uchun u Jinoyat kodeksining bilan tartibga solinadigan ijtimoiy munosabatlarga zarar yetkazishi, ayblilik xususiyatiga (ayblilik bu oʻz xatti-harakatlarini tushunadigan va ularni boshqara oladigan aqli raso shaxsning huquqqa zid qilmishidan kelib chiquvchi aybidir) ega boʻlishi, ijtimoiy xavfli yaʼni jamiyat aʼzolariga moddiy yoki maʼnaviy zarar keltirishi va unga qarshi chora sifatida davlat tomonidan oʻrnatilgan jazolarga tortilishi muqarrarligiga oid faktlar mavjud boʻlishi kerak. Jinoyat boshqa qonunbuzarliklardan oʻzining ijtimoiy xavflilik xususiyati bilan ajralib turadi, ya’ni jinoyat boshqa qonunbuzarliklarga nisbatan ijtimoiy xavflilik darajasi yuqori hisoblanib, u tufayli kelib chiqaadigan oqibatlar ham jamiyatga jiddiy moddiy va maʼnaviy zararlar yetkazadi. Insoniyat azal-azaldan ushbu taʼsiri keng jamoatchilikni qamrab oluvchi illatga qarshi kurashib kelmoqda. 1Tadqiqotlarga binoan ilk qotillik bundan 430 000 yillar oldin Shimoliy Ispaniyada qayd etilgan boʻlib, bunda homo antecessor odam turi tomonidan sodir etilgan. Ammo biz buni yer yuzida sodir etilgan ilk qotillik deb atay olmaymiz, chunki tarixdan bizga maʼlumki, azaldan insoniyat oʻz ehtiyojlarini qondirish uchun qon toʻkishdan ham tab tortmagan. Ibtidoiy davrlarda bu hattoki odatiy hol boʻlib, bunday jinoyatlar uchun hatto jazolar ham joriy etilmaganligi ehtimoldan holi emas. Jinoyatlar uchun ilk jazolar qachondan qoʻllanila boshlanganligi balki nomaʼlumdir, ammo “crime” - jinoyat soʻzi ilk marotaba 1250-yillar atrofida eski fransuzcha “crimne”, oʻz navbatida lotin tilidagi “crimen” soʻzidan olingan boʻlib, “Men qaror qilaman” yoki “Men hukm qilaman” maʼnolarini anglatgan. Ammo usbu masala boʻyicha olimlar oʻrtasida bahs mavjud xususan, Rabbi Ernest Kleinnig taʼkidlashicha, “crimen” lotin soʻzi aslida qadimgi yunon soʻzi “Krima” dan kelib chiqqan boʻlib, “qoralash” yoki “sud hukmi” maʼnolarini anglatgan, 1 David Mcculloch, (2