ИННОВАЦИОННЫЕ МЕТОДЫ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ АНАЛИЗА ПОКАЗАТЕЛЕЙ ТРУДА В ХОЗЯЙСТВУЮЩИХ СУБЪЕКТАХ

Аннотация

This article explores methods for analyzing and improving labor indicators in economic entities. It highlights ways to ensure effective use of labor resources through the use of integral and innovative indicators for evaluating labor productivity. Key words: labor indicators, integral indicators, innovative indicators, labor productivity, efficiency, economic entities. V SON - MAY, 2024 656-66566 0 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, may www.e-itt.uz Кириш. Меҳнат кўрсаткичлари хўжалик юритувчи субъектларнинг иқтисодий фаолиятини баҳолашда муҳим аҳамият касб этади. Ушбу кўрсаткичлар ишлаб чиқариш жараёнининг самарадорлигини, меҳнат ресурсларининг фойдаланиш даражасини ва иқтисодий натижаларни ўлчаш учун асосий мезон бўлиб хизмат қилади. Меҳнат кўрсаткичлари орқали субъектларнинг меҳнат унумдорлиги, меҳнат харажатлари ва ишлаб чиқариш самарадорлиги ҳақида тўлиқ маълумот олиш мумкин. Меҳнат кўрсаткичларини тўғри таҳлил қилиш ва баҳолаш хўжалик юритувчи субъектларнинг рақобатбардошлигини оширишда, меҳнат ресурсларидан самарали фойдаланишда ва умумий иқтисодий фаолиятни яхшилашда муҳим аҳамиятга эга. Бунинг учун меҳнат кўрсаткичларини таҳлил қилишнинг замонавий методларидан фойдаланиш, уларнинг самарадорлигини оширишга қаратилган илғор тажрибаларни жорий этиш зарур. Ушбу мақолада хўжалик юритувчи субъектларда меҳнат кўрсаткичларини таҳлил қилишнинг муҳимлиги, бу соҳадаги муаммолар ва уларни ҳал этиш йўллари таҳлил қилинади. Шунингдек, меҳнат кўрсаткичларини такомиллаштириш бўйича тавсиялар берилади. Тадқиқот натижалари меҳнат кўрсаткичларининг самарадорлигини ошириш ва хўжалик юритувчи субъектларнинг иқтисодий фаолиятини яхшилашга хизмат қилади. Адабиётлар шарҳи. Технологик тараққиёт меҳнат унумдорлигидаги ўзгаришларнинг муҳим омили ҳисобланади. Автоматлаштириш, сунъий интеллект ва робототехника самарадорликни ошириш потенциалига эга, аммо ишчи кучини сиқиб чиқариши мумкин. Брйнжолфссон ва МcАфее (2014) каби олимлар ушбу технологияларнинг меҳнат бозорларига таъсирини ўрганиб, ишчи кучининг малакасини ошириш ва мослашиш зарурлигини таъкидладилар (Brynjolfsson & Mcelheran, 2016). Аҳолининг қариши ва авлодлар алмашинуви каби ишчи кучи таркибидаги ўзгаришлар меҳнат самарадорлигига таъсир қилади. Блоом ва бошқалар томонидан тадқиқот (2019) қариган ишчи кучининг унумдорлик даражасини сақлаб қолишдаги қийинчиликларга қандай олиб келиши мумкинлигини муҳокама қилади (Bloom, and other, 2019). Хўжалик юритувчи субъектлардаги маданият ва бошқарув услуби меҳнат самарадорлигига сезиларли таъсир кўрсатади. ЎРеиллй ва Пфеффер (2000) томонидан олиб борилган тадқиқотлар меҳнат унумдорлигини оширишда ижобий ташкилот маданияти, ходимларни жалб қилиш ва етакчилик амалиётининг муҳимлигини таъкидлайди. Ҳукумат сиёсати, жумладан, меҳнат қонунлари, солиққа тортиш ва субсидиялар меҳнат самарадорлигини шакллантириши мумкин. Бассанини ва Дувал (2006) томонидан олиб борилган тадқиқотлар меҳнат бозори қоидаларининг унумдорликка таъсирини ўрганиб, мослашувчан меҳнат бозорлари самарадорликни ошириши мумкинлигини кўрсатади. Глобаллашган дунёда иқтисодиётларнинг ўзаро боғлиқлиги меҳнат самарадорлигига таъсир қилиши мумкин. Балдвин (2016) томонидан таҳлил қилинган халқаро савдо шаклларидаги ўзгаришлар иқтисодий субъектларда бандлик ва самарадорликнинг ўзгаришига олиб келиши мумкин. Таълим ва малака оширишга инвестициялар меҳнат самарадорлигини ошириш учун жуда муҳимдир. Ҳанушек ва Воессманн (2009) томонидан олиб борилган тадқиқотлар таълим сифати ва меҳнат унумдорлиги ўртасида кучли ижобий муносабатлар мавжудлигини кўрсатади. 657 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, may www.e-itt.uz Иқтисодий цикллар, жумладан, таназзул ва иқтисодий бумлар меҳнат самарадорлигига бевосита таъсир қилади. Рамей ва Шапиро (2001) каби олимлар меҳнат унумдорлигининг циклик табиатини ва унинг бизнес цикллари билан боғлиқлигини ўрганди. Технологик ўзлаштириш тезлиги ва даражаси, шу жумладан жараёнларни рақамлаштириш Муро ва Максим (2017) каби олимлар томонидан ўрганилади. Рақамли технологиялар операцияларни соддалаштириши ва меҳнат самарадорлигини ошириши мумкин, деган хулоса шакллантирилади233. Ходимларнинг фаровонлиги ва иш ва ҳаёт мувозанати меҳнат самарадорлигига таъсир қилувчи омиллар сифатида тобора кўпроқ эътироф этилмоқда. Греенҳаус ва бошқалар (2003) томонидан олиб борилган тадқиқот соғлом иш ва ҳаёт мувозанати қандай қилиб юқори маҳсулдорликка олиб келиши мумкинлигини муҳокама қилади. Экологик барқарорлик амалиётлари меҳнат самарадорлигига таъсир қилиши мумкин. Портер ва ван дер Линде (1995) томонидан олиб борилган тадқиқотларда "яшил маҳсулдорлик" тушунчаси ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш амалиётлари самарадорликни оширишга қандай ёрдам бериши мумкинлиги ҳақида тушунча берилган. Тадқиқот методологияси. Тадқиқот методологияси асосий икки босқичдан иборат: 1. Меҳнат кўрсаткичларини тўплаш ва таҳлил қилиш. 2. Меҳнат кўрсаткичларининг самарадорлигини ошириш учун тавсиялар ишлаб чиқиш. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Меҳнат кўрсаткичларини тўплаш ва таҳ