ЗАМОНАВИЙ ЎЗБЕК ҚИССАЛАРИДА УСЛУБ ВА МАҲОРАТ

Аннотация

The style and skill of contemporary Uzbek story writers have distinctive characteristics. Many modern authors enrich their works by experimenting with new styles and techniques. In many contemporary stories, metaphors and symbols are widely used. Through these methods, writers strive to convey more thoughts and emotional experiences to the reader. This article also discusses in detail the style and skill in the stories of Jamila Ergasheva. Keywords: prose, storytelling, image, style, skill, character. СТИЛЬ И МАСТЕРСТВО В СОВРЕМЕННЫХ УЗБЕКСКИХ ИСТОРИЯХ Аннотация: Стиль и мастерство современных узбекских писателей рассказов имеют свои отличительные черты. Многие современные авторы обогащают свои произведения, экспериментируя с новыми стилями и техниками. В большинстве современных рассказов широко используются метафоры и символы. С помощью этих методов писатели стремятся передать читателю больше мыслей и эмоциональных переживаний. В следующей статье также подробно рассматривается стиль и мастерство в рассказах Джамили Эргашевой. Ключевые слова: проза, повествование, образ, стиль, мастерство, характер. Жамила Эргашева ўз услуби ва креатив ёндашуви билан китобхон эътиборини етарли даражада жалб қила олган. Айниқса, қиссаларидаги образлар тизими, воқеаларнинг баъзи ўринларда сир тутилиши, кутилмаганда амбивалентни юзага келтириш ёзувчи маҳорати анчагина пишиб, етилганидан дарак беради. “Маълумки, бадиий асарда ҳаёт тартибсиз равишда тасвирланавермайди. Ҳаётни тасвирлаш ҳар бир асардаги эстетик мақсадга мувофиқ равишда олиб борилади. Бу ўз навбатида, бадиий умумлаштиришнинг зарур шартларидандир. Санъаткор ёзувчи ҳаётни реал тасвирлаш мақсадида ҳар хил йўллардан, турли приёмлардан фойдаланади” 1. Санъатнинг мана шу қоидасига бўйсунган ҳолда Жамила Эргашева ҳам воқеалар оқимини 1 Қўшжонов М. “Ўзбекнинг ўзлиги”. Танланган асарлар. Т.: “Sharq” 2018-й. 38-б. 5 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ тасвирлар экан, узоқдан тугунни боғлаб қўяди-да, шу билан баробар у тугуннинг ечилиш йўлларини ҳам олдиндан кўрсатиб ўтади. Ривоят, (умуман олганда бадиий асар. Р.З.) баъзилар ўйлаганидек, битта қаҳрамон атрофида айлансагина бир бутун бўлавермайди: чунки бир (шахс) билан алоқадор бўлган чексиз, сон-саноқсиз ҳодисалар юз бериши, хатто, уларнинг баъзилари ҳеч қандай бутунликка эга бўлмаслиги мумкин. Бир шахс хатти-ҳаракати хам худди шундай кўп микдорлидир улардан хеч кандай ягона вокеа яратиб бўлмайди.2 Жамила Эргашева ҳам “Интиқом” қиссасида аёл характерини очиб бериш учун “ёрдамчи образлар” ҳаракатидан фойдаланади. Уларнинг ҳаёт чизгилари ёрдамида асосий образни тўлалигича очиб беришга ҳаракат қилади. Ушбу асарда ҳам Фотима, Нормурод ва Бибинор образлари орқали Зубайданинг руҳиё оламини теранроқ акс эттиради. Асарда Зубайда, Қурбонгул, Бибинор, Фотима, Қулфин хола сингари аёллар образи асарда асосий “иштирокчи” сифатида кўрсатилади. Нормурод, Мўмин, Бектош образлари эса аёллар позициясидаги персонажлар (иштирокчи) сифатида кўрсатилади. Шу ўринда қиссанинг қисқача мазмунига тўхталсак: инфаркт сабабли эри (Ўташ) вафот этган Зубайда икки боласи билан бева бўлиб қолади. Ўташниинг акаси Бектош ва унинг хотини Фотима Ўташга кўп яхшилик қилган. Уни ўқитган, уйли-жойли қилган. Катта ишга жойлаштирган. Бектош асарда қўли узун “коттакон”лардан бири сифатида тасвирланади. Лекин Бектошнинг катта ўғли Нормурод (Ўташдан бир-икки ёш фарқ қиларди) бева қолган янгаси (Зубайда)га фаҳш кўзи билан қарай бошлайди. Боз устига “уйи тайёр бўлгач, кўчиб кетади” деб, Нормуродни оиласи билан Зубайда яшаб турган ҳовлига кўчириб келишади. Зубайданинг аҳволи янада оғирлашади. Нормуродни бу ишларини “йигитчилик ўйини” деб қарайдиган унинг онаси Фотима ҳам, авваллари бир-неча марта хиёнат қилиб, қўлга тушсада, бироз аразлашиб, яна рашиб кетадиган унинг хотини Бибинор ҳам бор мағзавани Зубайдага тўкишади. Алалоқибат, эридан қолган ҳовлини ташлаб, болаларини олиб курсдош дугонасининг уйига кўчиб ўтади. Эри вафотидан тўрт йилдан сўнг ҳамкасби Ҳикматуллога турмушга чиқади. Лекин, турмуши ўхшамайди. Ажрашиб болалари ёнига қайтади. Ҳар томонлама тазйиқ, жуда аянчли ҳолатда қолган Зубайда образи муаллиф томонидан маҳорат билан тасвирланади. Асар бошиданоқ Жамила Эргашева қаҳрамонлар кайфиятига, бўлаётган воқеаларга монанд пейсаждан фойдаланади. Қисса қуйидагича бошланади: “Бу дунёда ҳамма ўткинчи. Давронлар ҳам ўткинчи... Осмоннинг қоп-қора булут қоплаган кўксига чақин ўтли ханжарини санчди. Оғриқданми, аламданми, осмон “дод!”лаб юборди. Сўнг “юм-юм”, “сим-сим” йиғлади. Узоқ йиғлади...”3 Ҳали асар ичига кирмасданоқ, ўқувчи қалбини ғамгин бир ҳолат чулғайди. “Бу дунёда ҳамма ўткинчи. Давронлар ҳам ўткинчи...” жумлаларининг ўзиёқ, китобхон хёлига “ҳализамон нимадир содир бўладиёв...” қабилидаги ўй-фикрни келтириши табиий. Эрининг кутилмаганда қазо қилганидан гангиб қолган Зубайданинг айни дамдаги ҳолатини ижодкор шундай тасвирлайди: “Кўкрак қафасининг панжараларига урилав