KÚSH HÁM ONI RAWAJLANDIRIWDIN’ A’HMIYETLI WAZIYPALARI.

Аннотация

Qısqa múddetli maksimal kúsheniw metodı házirgi waqıtta bulshıq etleriniń tolıq kúshin jetilistiriw ushın eń nátiyjeli esaplanadı. Ol shegaradaǵı hám shegaraǵa jaqın bolǵan awırlıq penen islewdi názerde tutadı. Bulshıq etleri trenirovkasında maksimal kúsheniw metodı trenajyorlerda hám bir háreket penen bir-eki háreketler járdeminde úlken awırlıqtaǵı shtanga menen orınlanatuǵın bulshıq etlerinde (jim, siltep kóteriw, birden kóteriw, otırıp-turıw) kózge taslanadı. Trenirovkada barlıǵı bolıp 3-4 háreket islenedi. Háreketlerdiń arasındaǵı waqıt 3-5 minuttı quraydı. Tayanish so’zler: fizikaliq ku’sh, uluwma ku’sh, partlawshi ku’sh, salistirmali ku’sh, ku’shtin shidamliligi. Fizikalıq kórsetkish esaplanǵan «kúsh» degende palwannıń qarsılas qarsılıǵın jeńip ótiwi yaki bulshıq etleri kúsheniwi esabına oǵan qarsılıq kórsetiw qábileti túsiniledi. Kúshtiń tómendegi túrlerin ajıratıw qabıl etilgen: ulıwma hám arnawlı, tolıq hám salıstırmalı, tez hám partlawshı, kúsh shıdamlılıǵı. Ulıwma kúsh – bul palwannıń arnawlı háreketlerine baylanıslı bolmaǵan halda sportshı tárepinen kórsetip beriletuǵın kúsh esaplanadı. Arnawlı kúsh jarıs háreketlerine say bolǵan arnawlı háreketlerde sportshı tárepinen kórsetiledi. Tolıq kúsh sportshınıń júdá úlken ózgesheligine iye háreketlerinde kózge taslanatuǵın kúsh imkaniyatları menen klassifikaciyalanadı. Gúreste ol kúsh járdeminde jeke alısıw ushın áhmiyetke iye bolıp tabıladı. [17] Salıstırmalı kúsh yaǵnıy sportshınıń 1 kg salmaǵına tuwra keletuǵın kúsh palwannıń jeke awırlıǵın jeńip ótiw imkaniyatı kórsetkishi esaplanadı. Bul usıllardıń tezlik penen orınlanıwında áhmiyetke iye bolıp tabıladı. Tez kúsh bulshıq etleriniń salıstırmalı kishi sırtqı qarsılıǵın jeńip ótiw menen baylanıslı háreketlerdi tez orınlawǵa bolǵan áhmiyetke iye. Partlawshı kúsh qısqa waqıt ishinde óz tezligine bola úlken kúsheniwdi kórsetip beriw qábileti menen túsindiriledi. Kúshtiń shıdamlılıgı – bul sportshınıń salıstırmalı uzaq waqıt ishinde bulshıq etleriniń kúsheniwin payda etiwge bolǵan sheberlik. Palwannıń kúsh imkaniyatların rawajlandırıw ushın tómendegi metodlar qollanıladı: tákirarlawshı kúsheniw, qısqa múddetli maksimal kúsheniw, tez artıp baratuǵın awırlıq, soqqılı, birgelikte tásir etiw, variantlılıq, izometr kúsheniw usılları. Tákirarlanıwshı kúsheniwler metodı sonnan ibarat, sportshı shınıǵıwdı “sońǵı demine” shekem orınlawda maksimal awırlıqtan 70-80% ke teń bolǵan awırlıq penen tákirarlap orınlaydı. Usı usıl kúsh shınıǵıwın seriyalap orınlawdı názerde tutadı. Hár bir seriya – sońǵı demge shekem, barlıǵı bolıp 3-4 seriya, seriyalar arasındaǵı dem alıw aralıǵı 3-4 minut. Tákirarlanıwshı kúsheniw metodınıń bir túri dinamikalıq kúsheniw metodı esaplanadı. Ol shınıǵıwlardı maksimumnan 20-30% awırlıqta shegaradaǵı tezlikti orınlaw menen túsindiriledi. 5 58 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bunda úlken bulshıq etleriniń zorıǵıwı awrlıq salmaǵı esabına emes, al joqarı tezliktegi háreketi esabınan erisiledi. Qısqa múddetli maksimal kúsheniw metodı házirgi waqıtta bulshıq etleriniń tolıq kúshin jetilistiriw ushın eń nátiyjeli esaplanadı. Ol shegaradaǵı hám shegaraǵa jaqın bolǵan awırlıq penen islewdi názerde tutadı. Bulshıq etleri trenirovkasında maksimal kúsheniw metodı trenajyorlerda hám bir háreket penen bir-eki háreketler járdeminde úlken awırlıqtaǵı shtanga menen orınlanatuǵın bulshıq etlerinde (jim, siltep kóteriw, birden kóteriw, otırıp-turıw) kózge taslanadı. Trenirovkada barlıǵı bolıp 3-4 háreket islenedi. Háreketlerdiń arasındaǵı waqıt 3-5 minuttı quraydı. [18] Áste-aqırınlıq penen artıp baratuǵın awırlıq usılı bir trenirovka shınıǵıwındaǵı sıyaqlı keyingilerinde de qarsılıq kórsetiw kóleminiń aste-aqırınlıq penen artıp barıwın názerde tutadı. Trenirovka shınıǵıwında birinshi baǵdarda sportshı 10 mártebe kótere alatuǵın (10 MT) awırlıqtan 50% ke teń awırlıq penen baslaw usınıs etiledi. Ekinshi urınıw shınıǵıwı 10 MT den 75% awırlıq penen orınlanadı, úshinshi urınıwda bolsa – 10 nan 100 % awırlıq penen orınlanadı. Trenirovka dawamında barlıǵı bolıp 3 urınıw ámelge asırıladı. Urınıwlar arasındaǵı dem alıw aralıǵı 2-4 minut. Hár bir urınıwda shınıǵıw shegarasındaǵı tezlik penen anıq sharshap qalaman degenshe orınlanadı. Soqqılı usıl tushadan awırlıqtıń kinematik energiya hám jeke gewde awırlıǵınan paydalanıw menen bulshıq etleri toparları soqqını qollap-quwatlawǵa qaratılǵan boladı. Shınıǵıp atırǵan bulshıq etleriniń kemeyip atırǵan awırlıq energiyasın jutıp alıwı bulshıq etleriniń aktiv jaǵdayǵa keskin ótiwine, jumısshı kúsheniwdiń tez rawajlanıwına járdem beredi, bulshıq etleri qosımsha kúsheniw imkaniyatın payda etedi. Bul keyingi iyteriwshi háreket tezligi hám shaqqanlıqtı hám izde qalıwdı ishten jeńip ótiletuǵın jumısqa tez ótiwdi támiyinleydi. Ayaqlar partlawshı kúshti rawajlandırıwdıń soqqılı metodın qollanıw usılı sıpatında izinen bálentlikke yaki uzınlıqqa sekiriw menen orınlanatuǵın tereńlikke s