MAYDALANISH TURLARI: TOʻLIQ VA CHALA MAYDALANISH. BLASTULANING TURLARI

Аннотация

This article discusses the main types of cleavage - complete and partial cleavage, as well as types of blastula. The characteristics of the egg cell during biological development and their influence on the formation of embryonic structures are detailed. This article is useful for biology students and researchers in this field. Keywords: Cleavage, complete cleavage, partial cleavage, blastula, biological development. ВИДЫ ШЛИФОВАНИЯ: ПОЛНОЕ И ЧАСТИЧНОЕ ШЛИФОВАНИЕ. ВИДЫ БЛАСТУЛЫ Аннотация. В данной статье рассмотрены основные виды дробления - полное и частичное дробление, а также типы бластулы. Описаны особенности яйцеклетки в процессе биологического развития и их влияние на формирование эмбриональных структур. Эта статья будет полезна студентам, изучающим биологию, и исследователям в этой области. Ключевые слова: Дробление, полное дробление, частичное дробление, бластула, биологическое развитие. Maydalanish turlari Maydalanish tuxum hujayraning tuzilishiga va undagi ozuqa moddalarining taqsimlanishiga bogʻliq. Maydalanish ikki asosiy turga boʻlinadi: toʻliq va chala maydalanish. Toʻliq maydalanish Toʻliq maydalanish tuxum hujayrada ozuqa moddalarining nisbatan teng taqsimlangan holatida sodir boʻladi. Bunda tuxum hujayra butunlay boʻlinadi va bir xil oʻlchamdagi blastomeralar hosil boʻladi. Toʻliq maydalanish quyidagi xillarga boʻlinadi: 1. Teng toʻliq maydalanish: Zigota teng boʻlinib, bir xil hajmdagi blastomeralar hosil qiladi. Bu asosan izoletsital tuxum hujayralarga (oz ozuqa moddali tuxum) xos. Masalan, odam va baʼzi umurtqasizlarda uchraydi. 5 39 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 2. Noteng toʻliq maydalanish: Blastomeralar turli hajmda boʻlinadi, chunki tuxum hujayraning ozuqa moddasi (yolk) teng taqsimlanmagan. Bu holat baʼzi amfibiyalar uchun xarakterlidir. Chala maydalanish Chala maydalanish tuxum hujayraning ozuqa moddasi juda koʻp boʻlganida yuz beradi. Bunda tuxumning faqat maʼlum qismi boʻlinadi, qolgan qismi esa boʻlinish jarayonida qatnashmaydi. Bu tur quyidagi turlarga boʻlinadi: 1. Diskoidal maydalanish: Maydalanish tuxumning hayot faol boʻlgan disk qismida yuz beradi. Bu asosan teloletsital tuxum hujayralarda (masalan, qushlarda, sudralib yuruvchilarda) kuzatiladi. 2. Sirtqi maydalanish: Maydalanish faqat tuxum hujayraning yuzasida sodir boʻladi. Bu sentroletsital tuxum hujayraga (masalan, hasharotlarga) xos. Blastulaning turlari Maydalanish natijasida hosil boʻlgan embrion tuzilmasi blastula deb ataladi. Blastula ichki qismida odatda suyuqlik bilan toʻlgan boʻshliq (blastotsel) hosil boʻladi. Blastula tuzilishi tuxum hujayradagi ozuqa moddasi miqdoriga va maydalanish turiga bogʻliq holda farqlanadi. Quyidagi blastula turlari ajratiladi: 1. Koelosblastula: Toʻliq teng maydalanish natijasida hosil boʻladi. Blastotsel markazda joylashgan boʻladi. 2. Amfiblastula: Noteng toʻliq maydalanish natijasida yuzaga keladi. Blastotselning bir qismi yirik hujayralar (vegetativ qutb) bilan, boshqa qismi esa mayda hujayralar (animal qutb) bilan band boʻladi. 3. Diskoblastula: Diskoidal maydalanish natijasida hosil boʻladi. Bunda blastula suyuqlik bilan toʻlgan boʻshliqni oʻz ichiga olmaydi. 4. Periblastula: Sirtqi maydalanish jarayonida yuzaga keladi. Blastotsel boʻlmaydi, hujayralar tuxum yuzasida joylashadi. Xulosa Maydalanish va blastula shakllanishi biologik rivojlanishning muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. Ular organizmning embrional rivojlanish jarayonidagi dastlabki morfologik oʻzgarishlarni aniqlab beradi. Turli tuxum hujayralar va maydalanish turlarining oʻziga xosligi hayvonlarning ekologik va biologik xususiyatlariga moslashganligini koʻrsatadi.