ARAB TILSHUNOSLIK MAKTABLARINI O’RGANILISHI.

Аннотация

The purpose of this article is to provide readers with a deeper understanding of the Arabic linguistic schools. It explores the historical origins of the Basra, Kufa, and Baghdad linguistic schools. The article also highlights the scholars and intellectuals who founded each school. These schools have unique characteristics. For instance, the Basra school focused extensively on word structures and phonetic changes. The Kufa school, on the other hand, prioritized practical approaches over theoretical analysis. The Baghdad school combined the methodologies of both schools and elaborated on them in detail. The main conclusion is that the article aims to study the origins and historical development of the Basra, Kufa, and Baghdad linguistic schools. Keywords: Arabic language, linguistics, schools, scholars, population, Basra, Kufa, Baghdad, history, madrasa. ИЗУЧЕНИЕ АРАБСКИХ ЛИНГВИСТИЧЕСКИХ ШКОЛ. Аннотация. Цель данной статьи — более подробно осветить для читателя арабские лингвистические школы. В ней рассматривается история происхождения Басрийской, Куфийской и Багдадской лингвистических школ. Также рассказывается об ученых и мыслителях, которые основали каждую из этих школ. Эти школы имеют свои особенности. Например, Басрийская школа уделяла большое внимание структуре слов и их фонетическим изменениям. Куфийская школа, напротив, сосредоточилась на практическом подходе, нежели на теоретическом анализе. Багдадская школа объединила методы обеих школ, что подробно изложено в статье. Основной вывод заключается в том, что целью является изучение истории возникновения Басрийской, Куфийской и Багдадской школ. Ключевые слова: Арабский язык, лингвистика, школы, ученые, население, Басра, Куфа, Багдад, история, мадраса. 4 37 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Basra makatibining vujudga kelish tarixi. ”Basra maktabi IX asrda Iroqning Basra shahrida tashkil topgan. Bu maktabning tilshunoslik usuli juda qat'iy va mantiqiy yo‘nalishda edi. Basra iqlimi geografik joylashuvi ancha yaxshiligi va savdo sotiq yo'llari bilan tutashganligi sabab deya e'tirof etsak mubolag'a bo'lmaydi. Basraning gullab yashnagan oltin davri Abbosiylar xalifaligi hukumronligi davriga to'g'ri keladi. Bu davrda ilm-fan, savdo-sotiq ancha jadallashgan. Basra, Yevropa, Iroq, Ajam va Hindiston o'lkalarini bog'lab turadigan tijorat markaziga aylangan. Masjid va Kutubxonalar ilmu tolib adabiyotshunoslar bilan to'lib toshgan. Arab jazirasi markazdan Basraga kelayotgan arablar o'z yuklarini qo'yish uchun Basra tepaliklaridan yaxshiroq joy izlashgan. Basra aholisi esa bu joyni bilar edi va ular bilan savdo-sotiq qilish uchun kutib turar edi. Ko'p o'tmasdan bu maskan tijorat rivoj topgan katta Basraga aylandi. Shoirlar adiblar bu bozor sari intilgan. Negaki, bu joyda ko'plab ilmiy munozaralar bo'lib o'tardi. Shoiralar o'zlari yozgan she'rlarni o'qib bir-birlari bilan bahslashar edi.”(M.Nosirava 2011. 38b) Til va adabiyot bilan shugullanuvchi olimlar bundan unumli foydalanishgan. Basra masjidlari ham ilmiy baxslardan bexabar qolmagan U yerda ko'plab ilmiy davralar uyishtirilar edi. Shuningdek, qiroat, va’z, tilshunoslik, kalom ilmi, tafsir, xadis va boshqa bir qancha mavzularda majlislar o'tkizilar edi. Bu joyni bu maskanni eshitib turli joylardan olimlar, tilshunoslar, arab, fors va hindlardan iborat Basra aholisi bilan bir qatorda sahrodan kelgan badaviy arablar ham ishtirok etishga shoshilar edi. Mana shunday sharoitda Basra shahrida o'ziga xos tilshunoslik maktabi yuzaga keldi. Bu maktabning asoschilari va asosiy vakillari: Abul-Asvad- Dualiy, Halil ibn Ahmad al-Farohidi Kitab al-'Ayn nomli asarning muallifi hisoblanadi. Bu asar arab tilining birinchi lug‘atidir va unda tilning fonetik jihatlari haqida batafsil ma’lumotlar keltirilgan.Sibavayhi ( asl ismlari Abu Bishr ibn Usmon ibn Qanbar) U arab tilining eng yirik grammatik asarlaridan biri bo‘lgan “Kitab” (Kitob) asarini yozgan. Ushbu asarda arab tili grammatikasining murakkab qoidalari to‘liq va aniq tushuntirilgan. Sibavayh arab tili morfologiyasining asoschisi sifatida ham tan olingan. Basra maktabining oʻziga xosligi Basra maktabi vakillari grammatikaga qat'iy nazariya asosida yondashgan. Ular arab tilidagi barcha so‘z va jumlalarni qat'iy grammatik qoidalar asosida tahlil qilganlar. Bu esa arab tili ilmiy va amaliy qoidalarini shakllantirishda asos bo‘ldi. Basra maktabining ilmiy yondashuvi Basra maktabi vakillari grammatikaga qat'iy nazariya asosida yondashgan. Ular arab tilidagi barcha so‘z va jumlalarni qat'iy grammatik qoidalar asosida tahlil qilganlar. Bu esa arab tili ilmiy va amaliy qoidalarini shakllantirishda asos bo‘ldi. Basra maktabi arab tilidagi so‘zlarning tuzilishi va ularning fonetik o‘zgarishlariga katta e’tibor qaratgan, bu esa arab tilini boshqa tillardan ajratib turuvchi xususiyatlaridan biridir. Maktablarning vujudga kelish tarixi yuqorida aytib o'tganimizdir, masjid, kutubxona va mad