DIN VA DINIY KONFLIKTLAR

Аннотация

This article analyzes the concept of religion, the functions of religion, its place in social and political life. In addition, the article analyzes the relationship between politics and religion, religious conflicts occurring in the modern world and their causes. At the same time, examples of several religious conflicts occurring in the modern world are given and the analysis is carried out. Keywords: religion, social institution, politics, religious conflict, ideology. РЕЛИГИЯ И РЕЛИГИОЗНЫЕ КОНФЛИКТЫ Аннотация. В статье анализируется понятие религии, функции религии, ее место в общественной и политической жизни. Кроме того, в статье анализируются взаимоотношения политики и религии, религиозные конфликты в современном мире и их причины. При этом представлены и проанализированы несколько примеров религиозных конфликтов, происходящих в современном мире. Ключевые слова: религия, социальный институт, политика, религиозный конфликт, идеология. Din tushunchasiga ko‘plab ta'riflar mavjud. Konfliktologiya fanida ushbu kontseptsiyani aniqlashning ikkita asosiy yondashuvini ajratib ko‘rsatish mumkin: mazmunli va funktsional. Mazmunli yondashuvda dinning mohiyatiga e’tibor beriladi. Diniy to‘qnashuvlarning o‘ziga xosligi shundaki, ular odamlarning ma'naviy hayotiga, dindorlarning ichki dunyosiga, boshqa dunyo, ilohiy dunyo bilan bog‘liq. Din ijtimoiy fenomenining o‘ziga xosligi haqida so‘z ketganda, uni ijtimoiy hayotning bir qator paradigmalari- (axloq, san’at, falsafa, huquq, fan va b.)dan farqlash mumkin. Dinga ijtimoiy fenomen sifatida qarab, uning jamiyat bilan aloqadorligini tadkiq etish natijasida jamiyat qirralarining ijtimoiy jihatdan ham farqlanishiga (differensiatsiyalashuviga) amin bo‘lish mumkin. Agar jamiyat rivoji haqida so‘z ketayotgan bo‘lsa, aytish mumkinki, ijtimoiy hayot barcha tarmoqlarining, shu jumladan, dinning ham taraqqiyot asoslarining yuzaga kelishida ma’lum darajadagi ulushi bo‘lishi tabiiy. 3 46 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bundan anglashiladiki, ijtimoiy hayotning barcha sohalari fenomeni bir- biri bilan bog‘liq bo‘lib, ularni bir-biridan ayri holda tasavvur qilish mumkin ham emas1 Din tushunchasiga ko‘plab ta'riflar mavjud. Sotsiologiya fanida ushbu kontseptsiyani aniqlashning ikkita asosiy yondashuvini ajratib ko‘rsatish mumkin: mazmunli va funktsional. Mazmunli yondashuvda dinning mohiyatiga e’tibor beriladi. Mashhur frantsuz sotsiologi E.Dyurkgeym dinning “muqaddas narsalar” bilan bog‘liqligini, bu ijtimoiy guruh ishtirok etadigan jamoaviy faoliyat ekanligini ta’kidlagan 2 . Demak, dinga birinchi navbatda jamiyatning mustahkamlanishiga xizmat qiluvchi ijtimoiy hodisa sifatida qarash kerak. Funktsional yondashuv diniy xulq-atvorning xarakterli xususiyatlarini o‘rganish bilan bog‘liq. Funktsional nazariyaga ko‘ra, inson hayotining asosiy masalalari hal qilinadigan har qanday e'tiqod va e'tiqodlarni din deb atash mumkin. M.Veber bu yondashuvning asoschisi hisoblanadi, uning tadqiqotida o‘z qadriyatlari orqali dinga ta’sir ko‘rsatuvchi shaxs tadqiqot ob’ektidir. Bu ikki yondashuv asosida dinning umumiy sotsiologik ta’rifi shakllantiriladi. Din - madaniy, ijtimoiy va shaxsiy tizimlarni jamiyatning o‘zgarish va rivojlanish jarayonlariga ta'sir ko‘rsatadigan yagona uyushgan tuzilishga birlashtiruvchi hodisa. Din ijtimoiy hayotning uzviy qismi bo‘lib, insoniyat jamiyati taraqqiyotining turli bosqichlarida din va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarning tabiati turlicha bo‘ladi. Din ham madaniyat tushunchasiga kiradi: bir tomondan, diniy hayot turi ma'lum bir mintaqa madaniyati bilan bog‘liq bo‘lsa, ikkinchi tomondan, madaniyat asosan din asosida shakllanadi va faoliyat ko‘rsatadi. Boshqa ijtimoiy institutlar singari din ham jamiyatda bir qator o‘ziga xos funktsiyalarni bajaradi. Dinning quyidagi funktsiyalarini ajratish mumkin3. 1. Dunyoqarash. Din ma'lum mutlaqlarni o‘rnatadi, ular yordamida dunyo idrok qilinadi va jamiyatga, shaxsga baho beriladi, mavjudotga ma'no beriladi. 2. Kompensatsion. Din va diniy e'tiqod odamlarning cheklovlarini, ojizligini to‘ldiradi, o‘z nochorligidan xalos bo‘lishga yordam beradi, psixologik stressni engillashtiradi. 3. Kommunikativ. Muloqotning ikki darajasini ajratib ko‘rsatish mumkin: diniy tashkilotlar va diniy faoliyat orqali dindorlarning bir-biri bilan aloqasi va mo‘minning ibodat orqali Xudo bilan aloqasi va boshqalar. 4. Normativ. Qadriyatlar, me'yorlar, an'analar, stereotiplar, urf-odatlar, qarashlar orqali shaxslar va guruhlarning faoliyati boshqariladi. 5. Integratsiyalash. Din u yoki bu ijtimoiy omilning barqarorligini saqlaydi. Biroq, ko‘p konfessiyali jamiyatlarda din parchalanuvchi rol o‘ynashi mumkin. 6. Madaniy uzatish. Din nafaqat madaniyatning ma'lum qatlamlari - yozuv, matbaa, san'at rivojiga hissa qo‘shgan, balki to‘plangan merosning avloddan-avlodga o‘tkazilishini ham amalga oshirgan. 7. Doping. Din muayyan ijtimoiy tartiblarni, institutlar