BOLA HUQUQLARINI XALQARO HUQUQIY HIMOYA QILISH

Аннотация

The article discusses the importance of protecting the interests of the child in the international legal system, the factors affecting its future development, the main emphasis is placed on the legal mechanisms operating through the international convention on the rights of the child and documents, and the national role of the formation of international legal standards on the protection of the child. its contribution to legislation is analyzed. Key words: child rights, legal protection, UN, convention, international standards, legal mechanism, national legislation. МЕЖДУНАРОДНО-ПРАВОВАЯ ЗАЩИТА ПРАВ ДЕТЕЙ Аннотация. В статье рассматривается значение защиты интересов ребенка в международно-правовой системе, факторы, влияющие на ее перспективное развитие, акцентируется внимание на правовых механизмах, действующих посредством международных конвенций о правах ребенка и документов, а также международно- правовых норм. анализируется вклад образования в национальное законодательство. Ключевые слова: права ребенка, правовая защита, ООН, конвенция, международные стандарты, правовой механизм, национальное законодательство. I.Kirish Birlashgan millatlar tashkiloti (BMT) – Yer yuzida tinchlikni mustahkamlash va havfsizlikni ta’minlash, davlartlarning o’zaro hamkorligini rivojlantirish maqsadida tashkil etilgan 373 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 xalqaro tashkilot bo’lib, 1945-yil 24-oktabrda tuzilgan. BMTni barpo etish to‘g‘risidagi qaror Sovet ittifoqi, AQSH, Xitoy, Angliya, tashqi ishlar vazirligining Moskvadagi kengashida 1943- yil, Ustavi esa San Fransisko konferensiyasida 1945-yilda qabul qilindi. BMT ustaviga dastlab 51 ta davlat imzo chekkan bo’lsa 2000-yilda ular soni 189 taga yetdi. Bugungi kunda 193 ta davlat rasmiy a’zo bo‘lib, 2 ta davlat kuzatuvchi sifatida ishtirok etadi. BMT Ustavida koʻrsatilganidek, u xalqaro tinchlik va xavfsizlikni saqlash, xalqlarning teng huquqli boʻlishi va oʻz taqdirini oʻzi belgilashi qoidasiga amal qilib, millatlar oʻrtasida doʻstlik munosabatlarini rivojlantirishni, iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy muammolarni hal etishda xalqlar oʻrtasida hamkorlik boʻlishini taʼminlashni koʻzda tutib, shu umumiy maqsadlarga erishishda millatlar harakatini uygʻunlashtirib turadigan markaz hisoblanadi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasida bolalar alohida g‘amxo‘rlik va yordam huquqiga egadirlar deya takidlaydi. Qolaversa, jamiyatning asosiy tashkiloti hisoblanmish oila va tibbiy muhitga uning barcha a’zolari, ayniqsa, bolalar o‘sib- ulg‘ayishlari va farovonlikka ega bo‘lishlari uchun jamiyat doirasidagi majburiyatlarni o‘z zimmasiga to‘liq oladigan bo‘lishiga erishish maqsadida zarur himoya va yordam bilan ta’minlanishi lozim. Bolaning shaxsi sog‘lom va har tomonlama uyg‘unlashgan holda kamolotga yetishi uchun u oila g‘amxo‘rligida baxt, mehr-muhabbat va ongli tushunish vaziyatida o‘sishi darkor. Bolani mana shunday alohida himoya qilish zarurligi, bolalar himoyasi va farovonligi, ayniqsa, bolalarni milliy va xalqaro darajalarda tarbiyalashga berish hamda asrab olish paytidagi himoyasi va farovonligiga doir qoidalariga, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Balog‘atga yetmagan bolalarga nisbatan odil sudlov yuritishga doir minimal standart qoidalari (“Pekin qoidalari”) va Favqulodda holatlarda va qurolli mojarolar davrida ayollar va bolalarni himoya qilish to‘g‘risidagi deklaratsiya qoidalariga tayanib, jahondagi barcha mamlakatlarda nihoyatda og‘ir sharoitlarda yashayotgan bolalar borligi hamda ular alohida e’tiborga muhtoj ekanliklarini e’tirof etib, bolaning himoya qilinishi va uyg‘un ravishda rivojlanishi uchun har bir xalqning an’analari va madaniy qadriyatlari muhim ahamiyat kasb etishini munosib tarzda hisobga olib, har bir mamlakatda, jumladan, rivojlanayotgan mamlakatlarda bolalarning turmush sharoitlarini yaxshilash uchun xalqaro hamkorlik qilishning muhimligini inobatgaa olib BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 1989-yil 20-noybr kuni Bola Huquqlari To‘g‘risidagi Konvensiya qabul qilindi. Ushbu hujjatda belgilanishicha 18 yoshga to’lmagan inson zoti bola hisoblanadi. Bundan tashqari, bola huquqlarini xalqaro himoya qilish, jahon miqyosida bolalar manfaatlarini ta’minlash va ularning rivojlanishini qo’llab-quvvatlashga qaratilgan bir qator xalqaro hujjatlar va konvensiyalar mavjud bo'lib, ularning eng muhimlari quyidagilardir: 374 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 • Bola huquqlari to'g'risidagi fakultativ protokollar: Bu protokollar konvensiyaning o'ziga xos jihatlarini kengaytiradi, jumladan, bolalarning savdosi, ekspluatatsiyasi va harbiy harakatlarga jalb qilinishi kabi masalalar. Bu hujjatlar bolalarning himoyasini kuchaytirishga qaratilgan. • BMTning Bolalar fondi (UNICEF): UNICEF bolalar huquqlarini himoya qilishda muhim rol o'ynaydi, har yili turli hisobotlar, tadqiqotlar va dasturlar orqali bolalarning ahvolini yaxshilashga