INVESTITSIYA LOYIHALARINI SINDIKATLASHGAN KREDITLAR ORQALI MOLIYALASHTIRISH ORQALI IQTISODIYOTNI REAL SEKTORI RIVOJIGA TA’SIRI VA TAMOYILLARI

Аннотация

In this article, syndicated lending, the importance of syndicated loans in the financing of investment projects, the development of economic sectors and, as a result, the improvement of employment levels are scientifically based. The practical importance of syndicated credit in Uzbekistan and the scientific and theoretical importance of the reforms being carried out in this regard are described. Keywords: Syndicated credit, economy, reform, finance, banking, lender. ВЛИЯНИЕ И ПРИНЦИПЫ НА РАЗВИТИЕ РЕАЛЬНОГО СЕКТОРА ЭКОНОМИКИ ПОСРЕДСТВОМ ФИНАНСИРОВАНИЯ ИНВЕСТИЦИОННЫХ ПРОЕКТОВ ПОСРЕДСТВОМ СИНДИЦИРОВАННЫХ КРЕДИТОВ Аннотация. В данной статье научно обосновано синдицированное кредитование, значение синдицированных кредитов в финансировании инвестиционных проектов, развитии отраслей экономики и, как следствие, повышении уровня занятости. Описано практическое значение синдицированного кредита в Узбекистане и научно-теоретическое значение реформ, проводимых в этом направлении. Ключевые слова: Синдицированный кредит, экономика, реформа, финансы, банк, кредитор. 265 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Sinditsiyalashtirilgan kreditlash boshqa kreditlar singari iqtisodiyotda muhim o‘rin tutadi. Savdo kreditlari, loyihaviy moliyalash, oddiy kreditlar (umumiy ehtiyoj uchun), lizing, kredit liniyalari va akkreditivlar ham sindikatlanishi mumkin. Yana bir bor ta’kidlash lozim, bu tartibdagi kreditlashda oddiy kreditlashdan farqli o‘laroq bir nechta kreditor ishtirok etadi. Va ushbu kreditlash turi orqali qarz oluvchilar o‘zlari uchun juda muhim bo‘lgan yirik miqsordagi kreditlarni olishga muvaffaq bo‘lishadi. Eslatib o‘tish joizki, hech qaysi bank alohidagushbu summada va riskda kredit berishni xohlamas edi. Fikrimizning yorqin dalili sifatida Yevropa sindikatlash bozorida ro‘y bergan Fransuz neft kompaniyasi "Elf Aquitaine" Yevropa sindikatlash bozorvda rekord summa bo‘lgan 18 mlrd dollarni jalb qilishga muvaffaq bo‘ldi. Boshqa kreditlar singari sinditsiyalashtirilgan kreditlar ham ta’minlangan va ta’minlanmagan bo‘ladi. Birinchi holatda qarz oluvchi likvididi garov obektlari yoki hukumat kafolatlardan garov sifatida foydalanishi mumkin. Bunga yana hurmatga sazovor bo‘lgan yirik kompaniyalar kafolati yoki garov obektlarini ham misol qilishimiz mumkin. Ta’minlangan kredit hajmi kredit oluvchining ustav kapitali yoki aylanma mablag‘larvdan oshib ketishi mumkin, lekin kredit riski bunga bog‘liq emas, chunki bu yerda ta’minlanganlik sifatida garov obekti yoki kafolat qaraladi. Ta’minlanmagan sindikatlashtirilgan kredit esa, ta’minlangan sindikatlashgan kreditdan butunlay farq qiladi. Bunda kredit riski to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarz oluvchining faoliyatiga bog‘liq bo‘ladi. Bu tartibdagi kreditlar faqatgina yuqori reytingga ega bo‘lgan kompaniyalargagina beriladi. Kredit berishda alohida ishtirokchi bank umumiy summada arzimas ulushga ega bo‘lishi mumkin. Shu bois ham, ushbu ishtirokchi bank uchun risk unchalik yuqori emas. Hozirgi kunda investitsiya loyihalarini moliyalashtirishning yangi usuli, sinditsirlashtirilgan kreditlash (sindikatga uyushgan bir necha kreditorlarning kreditlari majmui) paydo bo‘ldi. Iqtisodiy adabiyotlarda bu so‘zning aniq atamasi yo‘qligi sababli, ko‘pchilik hollarda moliyalashtirishning bu turini sinditsiyalashtirilgan qredit deb ham ataladi. Sindikatlashmoq, sindikat tuzib birlashmoq ma’nosini bildirib, investitsiyalarni moliyalashtirish tizimida yirik investitsiya loyihalarini birgalikda moliyalashtirishni tashkil etish usullaridan, birini anglatadi. Investitsiya loyihalarini moliyalashtirishsa sinditsiyalashtirilgan kreditning asosiy xususiyati shunday iboratki, bunda bir necha kreditorlarning mavjudligi, moliyalashtirish uchun berilgan kredit summasi va u bilan bog‘liq risklarning ishtiroki kreditorlar (banklar) o‘rtasida taqsimlanishidadir1. 1 Karimov I.G‘. Iqtisodiyintegratsiyalashuv sharoitida investitsiyalar faoliyatshshng moliyalashtirishning bozor mexanizimlarini joriy etish masalalari. -T.: "G‘ap xa (yexpa1oDua1ap" 2007 266 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Investitsiya loyihalarni moliyalashtirishda sinditsiyalashtirilishi mumkin bulgan kreditlarga loyihaviy moliyalashtirish ham kiradi. Loyihaviy moliyalashtirishda kreditni qaygarishning manbai bo‘lib, loyihani amalga oshirish natijasida olingan foyda hisoblanadi. Invesitsiya loyihalarini uzoq muddatli moliyalashgirishda ko‘pchilik loyihani moliyalashtirishning sindikat kreditlari shakliga zarurat sezmoqda. Bunda kredit bitimi shartlarini tashabbuskor bank o‘rnatadi va u boshqa banklarni bu loyihani moliyalashtirishda ishtirok etishga taklif qiladi. Sindikatlashgan kredit bo‘yicha foiz summasi qoidaga ko‘ra suzib yuruvchi stavkada hisoblanadi va baza qilib esa LIBOR - Londondagi banklararo kreditlar bo‘yicha foiz stavka) stavkasini olishadi va unga bank marjasi qo‘shiladi. Investitsiya loyihasini amalga oshirish (realizatsiy