A LOOK AT SOCIETY IN SOCIOLOGY

Аннотация

The difference between listening and listening to others, the "Mojaz Research" method, was presented. The article provided some information about the skill of listening and listening. Kalit so‘z: Eshitib tushunish, tinglab tushunish, tanlanayotgan matn, “Mo‘jaz tadqiqot” metodi, tinglab tushunishga oid tadqiqotlar Keywords: Listening comprehension, listening comprehension, selected text, "Mojaz Research" method, listening comprehension research. Eshitish tushunish - turli til o‘rganuvchilari o‘zlashtirishi kerak bo‘lgan tilni o‘rganishdagi talablarning avvali mahorat va qobiliyatdir. Qabul qilish qobiliyati ishlab chiqarish qobiliyatiga ta’sir qiladi. Agar o‘quvchilar tinglashni bilsalar: natijada ular samarali ko‘nikmalarni, ya’ni gapirish va yozishni tushunadilar va hatto yaxshi nutqqa ega bo‘ladilar. Yaxshi tinglovchi bo‘lish uchun talabalar tinglashda faol o‘ylashlari kerak. Tinglash ko‘plab til o‘rganish jarayonlarida undan tashqarida faoliyatda ishtirok etadi. Tinglash qobiliyatini yaxshilash boshqa til ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Tinglash - tovushlarga diqqat va e’tibor berish hamda ulardan ma’no olishga harakat qilish bilan izohlanadi. Biroq ilgari ba’zilar buni passiv faoliyat deb taxmin qilishgan, tinglash - bu tinglovchining tovushlar ichida ajralib chiqishi, so‘zlar va og‘zaki tuzilmalarni tushunishi, intonatsiyalarni talqin qilishi va to‘plangan ma’lumotni talqin qilish uchun saqlab turishi kerak bo‘lgan faol jarayon. Tinglash bilan bog‘liq ikkita aniq jarayon yoki usul mavjud; yuqoridan pastga va pastdan yuqoriga yo‘naltirilgan jarayon. Ikkala jarayon o‘z-o‘zidan paydo bo‘ladi va shu bilan ular o‘zaro bog‘liqdir. Tinglab tushunish qobiliyatining rivojlanishi muloqotda muhim ahamiyatga ega. O‘quvchilar tinglash orqali o‘z fikrlarini ifodalash, boshqalar bilan samarali muloqot qilish va o‘z fikrlarini aniq va ravon ifodalashni o‘rganadilar. Bugungi kunda ta'limda interfaol metodlar, multimedia vositalari, guruhli ishlash va mustaqil ta’limning ahamiyati ortib bormoqda. Bularning barchasi tinglab tushunishni faqat eshitishdan ko‘ra kengroq va chuqurroq faoliyatga aylantirishga yordam beradi. Zamonaviy pedagogika tinglab tushunishni nafaqat passiv faoliyat sifatida, balki o‘quvchilarning intellektual rivojlanishi va mustaqil fikrlashini shakllantiruvchi 74 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo jarayon sifatida ko‘radi. Shu nuqtada, tinglab tushunish kompetensiyasini rivojlantirish uchun samarali pedagogik prinsiplar va metodlar talab etiladi. Tadqiqotda ushbu prinsiplarni aniqlash, ularning ta’lim jarayonida qanday qo‘llanilishini tahlil qilish va o‘quvchilarda tinglab tushunish qobiliyatini rivojlantirishda yuzaga keladigan muammolarni o‘rganish maqsad qilingan. Bu jarayon nafaqat o‘quvchilarning nutqiy ko‘nikmalarini, balki ularning umumiy shaxsiy rivojlanishini ham qo‘llab-quvvatlaydi. Shuning uchun, ta’limda tinglab tushunish kompetensiyasini rivojlantirishning ahamiyatini, uning samarali ishlatilishi uchun kerakli yondashuvlarni o‘rganish zarur. Ona tili ta’limida tinglab tushunish ko‘nikmasini shakllantirish muhim ahamiyatga ega, chunki bu o‘quvchilarning eshitish orqali axborot olish, tahlil qilish va tushunish qobiliyatini rivojlantiradi. “Jumla javohirin joyla” usuli tinglab tushunish ko‘nikmasini rivojlantirishga qaratilgan. O‘quvchilarning yoshi va til darajasiga mos keladigan qiziqarli hamda mazmunli matnlar tanlanadi. Bolalar tinglayotgan matnidan asosiy g‘oya, ma’lumotlarni ajratib oladi. QR kodni skanerlab, audiomatnni eshitish orqali gapda tushirib qoldirilgan so‘zlar -javohirlarni o‘z o‘rniga joylashtirish kerak bo‘ladi. Qulayligi shundaki, matnlar darslik va qo‘shimcha adabiyotlardan tanlanishi mumkin. Tinglab tushunish ko‘nikmasi ona tili ta'limining boshqa jihatlari (o‘qish, yozish, so‘zlash) bilan uyg‘un ravishda rivoilantirilganda samarali natija beradi. darslarda qo‘llash mumkin. “Mo‘jaz tadqiqot” metodining afzalliklari:  5-, 11-sinflar kesimida kichik tadqiqotlar o‘tkazish mumkin;  Metod asosidagi usullarni qo‘llash alohida sharoit talab etmaydi;  Bitta matn ustida ishlanganda deyarli barcha usullarni bosgichma-bosqich qo‘llash imkoniyati mavjud;  O‘quvchilar bilimi va savodxonlik darajasi oshishi, tafakkuri rivojlanishi uchun xizmat qiladi;  O‘quvchilarni faol, sergak, tezkor bo‘lishga, mustaqil fikrlashga undaydi;  O‘yin-topshiriqlar orqali bir vaqtning o‘zida bir qancha yoki barcha o‘quvchini baholash mumkin;  Fan, kasb va mavzulararo integratsiya amalga oshadi. “Mo’jaz tadqiqot” metodining natijaviyligi:  ona tili fanidan 5-11-sinflar kesimida o‘quvchilar bilimining  UO‘TDTS talablariga mos kelishiga yordam beradi;  O‘quvchilarning ona tili faniga qiziqishi oshadi;  Interfaol usuldagi noan'anaviy darsni tashkil etishga ko maklashadi;  O‘quvchilarning mustaqil va ijodiy fikrlashi talab darajasida bo‘li-shiga erishiladi;  Ravon jumlalar tuza olish, og‘zaki va yozma nutq madaniyatiga amal qilish