A’ZOLIK: O‘ZBEKISTON JAHON SAVDO TASHKILOTIGA A’ZO BO‘LISHI KERAKMI

Аннотация

This article discusses the necessity of the Republic of Uzbekistan joining the World Trade Organization (WTO) and the role of WTO regulations in reducing trade barriers and creating equal conditions for member countries. The article examines the legal requirements and foundations for membership, the benefits of Uzbekistan’s accession to the WTO, and a description of practical steps toward membership. It also addresses issues related to attracting foreign investment to Uzbekistan, integrating the country into the global trading system, and the organizational and legal aspects of implementing trade and economic relations with WTO member countries. Keywords: World Trade Organization, integration, foreign investment, global trade system, GATT agreement, bilateral agreements, national treatment, most-favored-nation treatment. ЧЛЕНСТВО: ДОЛЖЕН ЛИ УЗБЕКИСТАН СТАТЬ ЧЛЕНОМ ВСЕМИРНОЙ ТОРГОВОЙ ОРГАНИЗАЦИИ Аннотация. В данной статье рассматривается необходимость вступления Республики Узбекистан во Всемирную торговую организацию и роль норм ВТО в снижении торговых барьеров и создании равных условий для стран-участниц организации. В статье обсуждаются правовые условия и основания для членства, а также положительные стороны присоединения Узбекистана к ВТО и практические шаги на пути к членству. Вопросы привлечения иностранных инвестиций, интеграции страны в глобальную торговую систему, а также организационно-правовые аспекты торгово-экономического взаимодействия с государствами-членами ВТО также охватываются в данной работе. Ключевые слова: Всемирная торговая организация, интеграция, иностранные инвестиции, глобальная торговая система, соглашение ГАТТ, двустороннее соглашение, национальный режим, режим наибольшего благоприятствования. 1 12 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bugungi kunda Jahon savdo tashkiloti (keyingi o‘rinlarda “JST” deb yuritiladi)ning rasmiy veb saytiga ko‘ra, tashkilotga 164 ta davlat a’zo hisoblanadi. Bu degani dunyoda davlat sifatida tan olingan subyektlarning katta qismi tashkilotga a’zo hisoblanadi. Qator iqtisodiy, huquqiy islohotlar sababli O‘zbekiston Respublikasida ham bir qancha sohalar rivojlanib bormoqda. Xususan, 2023-yilda O‘zbekistonda iqtisodiy o‘sish suratlari 5.8% foizga o‘sgan1, ushbu ko‘rsatgich keying yillarda o‘sishi prognoz qilinmoqda. Ushbu ko‘rsatgich nisbatan yaxshi o‘sish hisoblanadi. Ammo ushbu o‘sishni yanada ko‘paytirish uchun jamiyatdagi aksariyat muammolarni kamaytirish hamda imkon qadar ularni yo‘q qilish choralarini ko‘rish kerak. Masalan, O‘zbekiston korrupsiyaning yuqoriligi reytingi bo‘yicha dunyoda 33-o‘rinda turadi. 2 Shuningdek, O‘zbekistonda davlat tashikilotlarining shaffofligi bo‘yicha esa 9 ballik sistemadan 3 balga ega hisoblanadi.3 Ushbu salbiy ko‘rsatgichlarni ijobiy natijalarga o‘zgartirish uchun albatta davlat uchun kuchli siyosiy hamkorliklar, davlatlararo erkin iqtisodiy savdo almashinuvi muhitini siyosiy jihatdan yaratish, davlatning ichki huquqiy muhitini xalqaro standardlarga hamda normalarga mos ravishda tashkil etish sa’y-harakatlarini amalga oshirish zarur. O‘zbekiston Respublikasining Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo‘lishga amaliy harakatlarini bayon etishdan avval ushbu tashkilotga a’zo bo‘lishining umumiy qoidalari va shartlari haqida qisqacha tanishish maqsadga muvofiq. Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo‘lishning asosiy shartlarini bayon etish maqsadga muvofiq. Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo‘lishning asosiy shartlari 1994- yil 15-aprelda imzolangan 16 moddadan iborat bo‘lgan Jahon savdo tashkilotini tashkil etilishi to‘g‘risidagi kelishuvda (Agreement Establishing the World Trade Organization (WTO)4 bayon etilgan. Ushbu kelishuvning 12-moddasi ya’ni Jahon savdo tashkilotiga qo‘shilish uchun ko‘p tomonlama savdo bitimlar kelishuviga hamda yuqoridagi Jahon savdo tashkilotini tashkil etish to‘g‘risidagi bitimning shartlarini qabul qilish asosiy huquqiy norma sifatida keltirilgan. Yana bir huquqiy normani ta’kidlash o‘rinliki JSTga a’zo bo‘lish uchun har qanday davlat yoki bojxona hududi (customs territory) ariza yuborishi mumkin. Ushbu yuqorida ta’kidlangan moddaning 2 hamda 3-bandlarida agar davlat yoki ma’lum bir bojxona institute JSTga qo‘shilishi Vazirlar Konferensiyasi tomonidan (Ministerial Conference) tasdiqlanadi. Albatta yuqorida keltirilgan norma umumiy huquqiy majburiyat hisoblanadi. Lekin ushbu JSTga qo‘shilish uchun albatta har bir davlat o‘zining ichki qonunchilik normalari va tizimini JSTning qonunchilik normalariga muvofiqlashtirish zarur. Shuningdek, JSTga a’zo bo‘lmoqchi subyekt boshqa a’zo davlatlar bilan muzokaralar olib borishi kerak. Xususan, so‘ngi ma’lumotlarga O‘zbekiston 2024-yilga qadar 18 ta davlat bilan muzokaralarni yakunladi. AQSh bilan O‘zbekistonning JSTga qo‘shilishi bo‘yicha ikki tomonlama muzokaralarni yakunlandi va 14 oy davom etgan faol muzokaralar mantiqiy manziliga yetdi.5 Ushbu muzokara kelishuvi juda muhim