Changes in ligulosis infection of fish

Аннотация

Мақолада Самарқанд вилоятининг айрим туманлари балиқчилик хўжаликларидаги сув хавзаларида балиқлар лигулёз касаллигининг клиник белгилари, мавсумий динамикаси, патологаонатомик ўзгаришлари ҳамда лаборатория текшириш натижалари ёритилган. Калит сўзлар: балиқ, касаллик, лигулёз, цестода, қўзғатувчи, Ligulidae, плероцеркоид, балиқчилик, сув хавза. CHANGES IN LIGULOSIS INFECTION OF FISH. R.M. Urakova Junior Research Fellow, Scientific Research Institute of Veterinary O.A. Djuraev PhD, Scientific Research Institute of Veterinary Annotation. The article describes the clinical signs, seasonal dynamics, pathological changes, as well as the results of laboratory studies on feeding fish ponds in fish ponds in some areas of the Samarkand region. Keywords: fish, disease, ligulyosis, cestoda, pathogen, Ligulidae, plerotserkoid, fishing, water basin. Мавзунинг долзарблиги. Мамлакатимиз мустақилликка эришгач қишлоқ хўжалигининг барча соҳаларида, хусусан балиқчиликда ҳам, кенг кўламдаги ислоҳотлар амалга оширилди. Жумладан, Республикамизда овланадиган балиқларни кўпайтириш, янги турларини интродукция қилиш ва касалликларининг олдини олиш борасида муайян ютуқларга эришилди. Шулар билан бир қаторда, балиқлар касалликларини аниқлаш ва уларга қарши курашиш бўйича илмий-тадқиқот ишлари етарли даражада олиб борилмаган. Ушбу ҳолатлардан келиб чиққан ҳолда, балиқлар касалликларини аниқлаш, балиқчилик хўжаликларида паразит популяциялари миқдорини 219 назорат қилиш ва уларга қарши кураш чораларини ишлаб чиқишга қаратилган илмий-тадқиқот ишларини ташкил этиш муҳим аҳамият касб этади. Жумладан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 1 майдаги ПҚ–2939сон “Балиқчилик тармоғини бошқариш тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Қарори, 2018 йил 6 апрелдаги ПҚ–3657-сон “Балиқчилик тармоғини жадал ривожлантиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Қарори ва 2018 йил 6 ноябрдаги ПҚ–4005-сонли “Балиқчилик соҳасини янада ривожлантиришга доир қўшимча чоратадбирлар тўғрисидаги» хамда 2022 йил 13 январдаги ПҚ–83-сон “Балиқчилик тармоғини янада ривожлантиришнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисидаги” қарорлари балиқчилик сохасини ривожлантиришга қаратилган. Хозирги кунда замонавий ихтиопатология сохасида интенсив усулда балиқ етиштириш, балиқларни сунъий озуқалар билан боқиш, авитаминозлар (витаминлар етишмовчилиги) ва моддалар алмашинувининг бузилиши оқибатида инфекцион ва инвазион касалликларнинг пайдо бўлиши кузатилмоқда. Балиқлар касалликлари этиологиясини ўрганиш давомида балиқларнинг ёппасига нобуд бўлиши билан бир вақтнинг ўзида балиқларга бир нечта омилларнинг таъсир кўрсатиши маълум бўлди. Шу сабабли балиқларнинг нобуд бўлиши сабабларини биргина омил таъсири билан изоҳлашнинг ўзи айрим ҳолатларда етарли ҳисобланмайди ва самарали натижаларга олиб келмайди. Балиқ касалликларини олдини олиш ва даволаш чора-тадбирларини ишлаб чиқиш бугунги кунда долзарб масала хисобланади. Шу сабабдан балиқчилик хўжаликларида лигулёз касаллигини клиник белгиларини ўрганишни асосий мақсад қилиб қўйилди. Лигулидозлар деярли барча балиқчилик хўжаликларида кенг тарқалган бўлиб, кўпроқ табиий сув ҳавзалари: дарёлар, сув омборлари, кўллар ва ҳовузларда учрайди Одатда балиқларнинг ремнецлар билан оммавий зарарланиши сув ҳавзаларида рўй беради ва бу эса ўз навбатида балиқларнинг кўплаб қирилиб кетишига сабаб бўлади. Бунинг натижасида бундай сув ҳавзаларида балиқ маҳсулдорлиги кескин камайиб кетади. Бундан ташқари, лигулёз балиқ маҳсулотининг сифатига ва балиқ заҳираларининг қайта ишлаб чиқарилишига кучли таъсир этади. Лигулёз - балиқларнинг цестодоз ясси чувалчанглар типи, Cestoda синфи, Лигулидае (Ligulidae) оиласига мансуб Лигула интециналис (Ligula intestinalis) цестода инвазион личинкаси – плероцеркоид балиқларнинг, асосан карп турдаги балиқларнинг қорин бўшлиғида паразитлик қилиб ички органларнинг атрофияси, пуштсизлик, айрим пайтларда эса қорин деворининг ёрилиши ва балиқларнинг нобуд бўлиши билан характерланади. Қўзғатувчининг жинсий вояга этган шакли турли балиқхўр паррандаларнинг ичакларида паразитлик қилади. Личинкалар – йирик тасмасимон шаклда бўлиб, узунлиги 3-120 см ва эни 0.5-1.7 см. Личинкалар танасининг ташқи томони бўғимларга бўлинганлиги сезилмайди, аммо ички метамерия аниқ билинади, танасининг олд қисми юмалоқлашган, бўйинчаси аниқ эмас. Касалланган балиқ сув юзасига қалқиб чиқади, унинг қорни шишган бўлади, озиқланишдан тўхтайди, кучли ориқлаб, соғлом балиқларга нисбатан 20-50% га оғирлиги камаяди. Ремнецлар балиқлар қорин бўшлиғида жойлашиб, ўлчами катталашиб, ички органлар (айниқса жигар, 220 сузгич пуфаги ва жинсий безлар) ни қаттиқ сиқиб қўяди ва уларнинг функциясини бузади. Бу эса ўз навбатида, жинсий безларнинг атрофиясига олиб келади ва оқибатда паразитар кастрацияга сабаб бўлади. Паразитларнинг механик таъсиридан ташқари, балиқ организмига ўзларининг модда алмашинуви маҳсулотларини ажратиб, интоксикацияга сабабчи бўлади. Алоҳида органлар фаолиятини ва умумий моддалар алмашинувини бузади. Касалланган балиқлар ғайрио