ЖУРНАЛ АГРО ПРОЦЕССИНГSagit Kurbanbaev, Zakir Turlibaev2022
Лечение и профилактика эфемерной лихорадки крупного рогатого скота
Салимов Х.С. · Менглиев А.С. (в.ф.фд.,профессор, Ветеринария илмий тадқиқот институти) · Салимов И.Х. (институти)
Перспективы развития ветеринарной науки и её роль в обеспечении пищевой безопасности · 1984
Аннотация
В этой статье расматриваются вопросы клиничес-ких признаков, патологоанатомических изменений, диагностики, лечения, меры борьбы и профилактики эфемерной лихорадки крупного рогатого скота. Калит сўзлар: қорамол, эфемер, иситма, вирус, пашша, дезинсекция, дезинфекция Долзарблиги. Эфемер иситма (уч кунлик, Термиз иситмаси) – ўткир кечувчи трансмиссив вирус касаллиги бўлиб, асосан қорамолларда қисқа муддатли (гр.-эфемер-қисқа) иситма, бурун, оғиз, қизил ўнгач, кўз шиллиқ пардаларининг яллиғланиши, гавда ва оёқ мускулларининг таранглашиши (қотиши, тортишиши), қийин ҳаракат ва оқсаш билан характерланади. Бу касаллик мамлакатимиз учун экзотик касаллар тоифасига киради, чунки эфемер иситмаси биринчи марта 1984, 2- марта 2002 йил ва 3- марта 2012 йилда қорамоллар орасида қайд қилинган. Касаллик биринчи марта 1867 йилда, кейинчалик 1907, 1908, 1915 йилларда Африка қитъаси, 1887-1891, 1906-1908, 1919 йилларда Осиё қитъаси мамлакатларида, 1936-1937 йилларда Австралияда қорамоллар орасида рўйхатга олинган. Шунинг учун ушбу касаллик айниқса, Африка, Австралия ва Японияда яхши ўрганилган ҳамда уни қўзғатадиган вируснинг антиген бўйича яқин авлодлари мавжудлиги аниқланган. Шунингдек, эфемер иситмаси Европа мамлакатларидан Финландия, Германия, Чехия, Словакия, Голландия ва Данияда ҳам қорамоллар орасида қайд қилинган. Эфемер иситмаси асосан эпизоотия бўлиб тарқалади ва иқтисодий зиёни ҳайвон маҳсулотларининг кескин пасайишидан, қисман касал ҳайвоннинг ўлишидан, даволашга кетган дори-дармонлар, дезинфекция ва дезинсекция харажатларидан ташкил топади. Касалликни Rabdoviridae оиласига мансуб, нуклеоласида рибонуклеин кислота сақловчи лимфотроп Bovine ephemeralis fever rabdovirus вируси қўзғатади. Вирус организмга киргандан кейин, унга қарши организмда вирусни нейтралловчи ва комплементни боғловчи антителолар ҳосил бўлади. Касаллик контагиоз эмас, Culex annulirosis, Anopheles annulipes ва бошқа авлодларига мансуб пашшаларнинг қорамолларни қонини сўриши жараёнида аввал вирус 328 уларга ўтади ва кейин пашшалар орқали соғлом ҳайвонга ўтади. Юқорида таъкидланган пашшалар орқали вирус соғлом қорамолга механик ўтмайди, балки уларнинг организмида яшайди. Шунинг учун ҳам пашшалар табиатда ушбу касалликнинг резервуари ҳисобланади. Эфемер иситмаси касаллиги жуда тез тарқалиши билан характерланади. Касаллик қўзғатувчининг манбаи бўлиб касал ва вирус ташувчи қорамоллар ҳисобланади. Бундай ҳайвонларнинг қонини сўрган пашша, аввало эфемер иситмаси вирусини ўзига олади, кейин у соғлом ҳайвон қонини сўриш жараёнида уни ушбу вирус билан зарарлайди. Вирус билан зарарланган пашшалар кучли шамол воситасида юзлаб километр масофага учириб кетилиши оқибатида касаллик вируси фақатгина бирор бир ҳудуд билан кифояланмасдан, балки вилоят, мамлакат, ҳаттоки қитъа бўйича тарқалиши мумкин. 2002 йилнинг август ойида Сурхондарё вилояти ҳудудида қорамоллар орасида кузатилган ушбу касалликни кучли шамол воситасида Афгонистондан вирус билан зарарланган пашша олиб келган деган хулосага келинди. Чунки, бу касаллик Осиё, китъаси ҳудудларида (Индонезия, Япония, Хитой, Хиндистон) турли вақтларда рўйхатга олинган. Эфемер истимаси касаллигининг клиник белгилари. Касалланган молларда тана ҳароратининг бирдан 400С дан 420С гача кўтарилиши, қорамоллар мускулларининг титраши, оқсаш, кўздан ёш оқиш, кўз, бурун ва оғиз шиллиқ пардаларининг яллиғланиши, оғиздан сўлак ва бурундан шиллиқ ва сассиқ суюқлик оқиши, кўринадиган шиллиқ пардаларнинг қизариши, иштаханинг тезда пасайиши, кўп ҳолларда бутунлай йўқолиши, қорин атонияси, қалтираш, холсизланиш ва ётиш холатлари кузатилади. Тана харорати 80 % холатда 2-3 кундан сўнг, 10-20 % холатда эса 4-5 кундан сўнг меъёрга келади. Айрим молларда йўталиш, нафас олиш ва юрак уришининг тезлашиши сезилади, 90-95 % молларда ковшаш тўхтайди. Оёқ бўғинлари қўл панжалари билан босилса оғриқ сезилади. Бўғинларнинг эгилувчанлик харакати сусаяди, моллар ўз оғирлигини кўтаролмасдан (расм) кўпинча ётади. Касалланган қорамолни қийналиб тик туриши Касалликдаги патологоанатомик ўзгаришлар. Эфемер иситмадан ўлган ёки мажбурий сўйилган қорамоллар ёриб кўрилганда асосий ўзгаришлар конъюнктива, бурун, оғиз бўшлиғи, томоқ ва ҳиқилдоқ шиллиқ пардаларида қизариш ва яллиғланиш белгилари кўринишида кўзга ташланади. Шунингдек, 329 яллиғланиш белгилари тизза, сакраш ва тос-сон бўғинларида ҳамда ширдон шиллиқ пардаларида аниқланади. Бошқа ички аъзоларда айтарлик патологоанатомик ўзгаришлар кузатилмайди. Эфемер иситмасига диагноз қўйиш. Дастлабки диагноз клиник белгиларга, эпизоотологик маълумотлар ва патологоанатомик ўзгаришлар асосида қўйилади. Якуний диагноз 1-3 кунлик оқ сичқонларга ва бузоққа биологик синов қўйиш, иситма вақтида лейкоцитлардаги вирус антигенини люминецент микроскопда флуоресцентланувчи антителоларни кўришга, шунингдек, серологик реакциялар (иммунодиффузия, комплимент боғлаш ёки нейтраллаш реакциялари) ёрдамида вирусга қарши касал организмда шаклланган антителоларни аниқлашга асосланган. Эфемер иситмаси касаллигини даволаш усуллари. Касал мол д
Доказательный фрагмент
«В этой статье расматриваются вопросы клиничес-ких признаков, патологоанатомических изменений, диагностики, лечения, меры борьбы и профилактики эфемерной лихорадки крупного рогатого скота.»
Образец извлечения
Демо-превьюВ этой статье расматриваются вопросы клиничес-ких признаков, патологоанатомических изменений, диагностики, лечения, меры борьбы и профилактики эфемерной лихорадки крупного рогатого скота. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- қорамол, эфемер, иситма, вирус, пашша, дезинсекция, крупный рогатый скот, дезинфекция, лихорадка, комар, эфемерный
Смежные источники
Медицина и инновацииМ Сабиров, О Скосырева +12021
Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025