Современные подходы и стратегии реализации инновационных процессов на промышленных предприятиях

Аннотация

Мақолада Ўзбекистон Республикаси саноат корхоналарида инновацион жараёнларни ривожлантиришда замонавий ёндашувлари, стратегиялари ҳамда иқтисодиёт тармоқларининг инновацион янгиланишидаги аҳамияти ёритилган. Таянч тушунчалар: саноат корхоналари, трансмиллий корпорациялар, иқтисодий сиёсат, стратегия, импорт, экспорт потенциали, инновацион фаолият. Аннотация: В статье описаны современные подходы, стратегии и роль инноваций в развитии инновационных процессов на промышленных предприятиях Республики Узбекистан. Ключевые слова: промышленные предприятия, транснациональные корпорации, экономическая политика, стратегия, возможности импорта и экспорта, инновационная деятельность. Annotation: The article describes modern approaches, strategies and the role of innovation in the development of innovative processes at industrial enterprises of the Republic of Uzbekistan. Key words: industrial enterprises, transnational corporations, economic policy, strategy, import and export opportunities, innovation. Кириш. Бугунги кунда мамлакатимиз тасдикланган 2017-2021 йилларда Ўзбекистон иқтисодиёти жаҳон иктисодиётининг ажралмас Республикасини ривожлантиришнинг бешта қисмига айланиб бораётганлиги, ҳамда иктисо- устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар страте- диётни янада ривожлантиришга йўналтирил- гияси учинчи устувор йўналишининг “Тарки- ган ислохот ва дастурларнинг амалга оширили- бий ўзгаришларни чуқурлаштириш, миллий ши иқтисодиёт тармоқларини такомиллашти- иқтисодиётнинг етакчи тармоқларини модер- риш заруриятга айланмокда. Чунки иктисо- низация ва диверсификация қилиш ҳисобига диётимизнинг ракобатдошлиги корхона ва тар- унинг рақобатбардошлигини” деб номланган моқларнинг муваффақиятли ривожланиб бори- бандида муҳим вазифалар белгилаб берилган ши ҳисобига шаклланиб боради. Жаҳонда рўй [1]. берган ва ҳали ҳануз унинг янги тўлқинлари у Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили. ёки бу кўринишда намоён бўлаётган глобал Бугунги кунда иқтисодиётда юқори самарали молиявий-иқтисодий инқироз кейинги 5-6 йил- инновацион стратегияни шакллантириш ва да дунёнинг аксарият давлатлари иқтисодиё- амалга ошириш давлатнинг корхоналарнинг тининг рақобатбардошлик даражасини синов- ташқи ва ички бозорлардаги барқарор мавқеи- дан ўтказмоқда. Кейинги йилларда доимий ни таъминлаш шартларини белгилаб берувчи равишда жаҳон рақобатбардошлик рейтингги- узоқ муддатли иқтисодий сиёсатининг асосий да энг рақобатбардош мамлакатлардан деб тан йўналишларидан бири ҳисобланади. Иннова- олинган Япония, Германия, Финляндия каби ция тушунчасига ёндошувлар турлича, шу давлатлар иқтисодиётида ҳам айрим тармоқ- сабабли инновация ёки инновацион фаолиятга ларда тушкунлик, таназзул, турғунлик ёки турлича таърифлар берилиб келинмоқда. Маса- пасайиш тенденциялари кузатилмоқда. Бу эса, лан, бир таърифда, инновация – илмий-техника ўз навбатида, иқтисодиётнинг янги соҳаларини ютуқлари ва илғор тажрибаларга асосланган – тармоқлардаги инновацион йўналишларни техника, технология, бошқариш ва меҳнатни жадал ривожлантиришни тақозо этмоқда. ташкил этиш каби соҳалардаги янгиликлар, Бошқача айтганда, қайси давлатда янгиликлар, шунингдек, уларнинг турли соҳалар ва фаолият янгиланишлар кўпроқ ва кенгроқ миқёсда доираларида қўлланилиш, деб кўрсатилади[2]. содир бўлаётган бўлса, шу давлатлар қийин Инновацион инглиз тилидаги “innovation” вазиятлардан тезроқ чиқиб кетишмоқда, янги сўзидан олинган бўлиб, янгилик ва янгилик соҳаларга ихтисослашиб олишмоқда. Юрти- киритиш деган маънони беради. Бу янгилик мизда амалга оширилаётган иктисодий исло- замирида янги тартибни, янги одатни, янги хотларларнинг ҳозирги босқичида иқтисодиёт- услубни тушуниш лозим, деган фикрлар ҳам нинг “локоматив”и ҳисобланган саноат тармо- бор[3]. Таниқли иқтисодчи олим Н.Тўхлиев ғини янада юксалтириш масаласига алохида инновация тушунчасини глобаллашув жараён- эътибор берилмокда. Жумладан, Ўзбекистон лари ва миллий иқтисодиёт амал қилиши Республикаси Президентининг 2017-йил 7- хусусиятлари билан боғлаб тушунтиради. февральдаги ПФ-4947-сонли Фармони билан Олимнинг фикрича, “инновация - глобаллашув Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 5 79 ИННОВАЦИЯ ВА ИНВЕСТИЦИЯ жараёнида миллий иқтисодиётларнинг ривож- Республикасини инновацион ривожлантириш ланиш стратегиясини шакллантиришда янги стратегиясини амалга ошириш бўйича «йўл замонавий омил ҳисобланади. Инновация ил- харитаси» ишлаб чиқилди. Стратегиянинг асо- мий-техник, технологик ва ижодий фаолият- сий йўналишларидан бири илғор технология- нинг пировард натижаси бўлиб, янги ёки тако- ларни ишлаб чиқиш ва жорий этиш учун миллашган маҳсулот кўринишини ифодалайди. технопарклар хаби, эркин иқтисодий зоналар, Шунингдек, у амалий фаолиятда фойдаланила- эркин саноат зоналари, кичик саноат зоналари диган янги ёки такомиллашган технологик ва илмий-ишлаб чиқариш кластерларини таш- жараённи билдиради. Инновациянинг илмий кил этиш, xорижий ҳамкорлар билан маҳаллий тадқиқот ва анъанавий ишлаб чиқаришдан илмий ҳажмдор маҳсулотлар ишлаб чиқариш фарқи шундан иборатки, у аввало, илмий-тех- ва уни ташқ