Медицина и инновацииМ Сабиров, О Скосырева +12021
Экономический ущерб от гельминтов мелкого и крупного рогатого скота
ЕТКАЗИЛАДИГАН ИҚТИСОДИЙ ЗАРАР · Сафаров Хуршид Абдуражабович · Джаббаров Шухрат Абдумажидович (таянч докторанти, Ветеринария илмий тадқиқот институти,Самарқанд,)
Перспективы развития ветеринарной науки и её роль в обеспечении пищевой безопасности · 2026
Аннотация
Ушбу мақола адабиёт маълумотлари асосида тайёрланган бўлиб, унда дунёнинг турли минтақаларида чорва моллари орасида гельминтозлардан келадиган иқтисодий сарарлар ҳақида маълумотлар келтирилган. Калит сўзлар: гельминт, гельминтоз, фасциола, нематодоз, трематодоз, цистоцерк, иқтисодий зарар, Европа, Россия. ЭКОНОМИЧЕСКИЙ УЩЕРБ ОТ ГЕЛЬМИНТОВ МЕЛКОГО И КРУПНОГО РОГАТОГО СКОТА Сафаров Хуршид Абдуражабович докторант, Научно-исследовательский институт Ветеринарии. Самарканд, Узбекистан E-mail: safarov_xurshid_94@mail.ru Джаббаров Шухрат Абдумажидович Первый заместитель председателя Государственного комитета по развитию ветеринарнии и животноводства Ташкент, Узбекистан Аннотация: Данная статья основана на литературных данных и содержит информацию об экономическом ущербе наносимом гельминтозами в разных регионах мира. Ключевые слова: гельминт, гельминтоз, фасциола, нематодоз, трематодоз, цистоцерк, экономический ущерб, Европа, Россия. ECONOMIC DAMAGE FROM HELMINTHS OF SMALL CATTLE AND CATTLE Safarov Xurshid Abdurajabovich Doctoral student of the Scientific Research Institute of Veterinary, Samarkand, Uzbekistan E-mail: safarov_xurshid_94@mail.ru 170 Djabbarov Shuxrat Abdumajidovich Professor, DSc, First Deputy Chairman, State Comitee of Veterinary and Livestock Development, Tashkent, Uzbekistan Summary: This article is based on literature data and contains information about the economic damage from helminthiases among livestock in different regions of the world. Keywords: helminth, helminthiasis, fasciola, nematodosis, trematodosis, cystocercus, economic damage, Europe, Russia. Мавзунинг долзарблиги ва аҳамияти. Дунё миқёсида чорва ҳайвонлари орасида гельминтозларнинг тарқалганлиги, чорвачилик маҳсулотларинг талаб даражасидан кўра паст олинишига, истеъмол бозорини етарли даражада маҳсулот билан таъминлаш кўрсатгичларига ўз таъсирини ўтказиб келмоқда. Бундан ташқари ушбу гельминтозлар чорвачиликка, енгил саноатга ва кўплаб тармоқларга катта иқтисодий зарарлар келиб чиқмоқда. Иқтисодий зарар – бу ўлим, мажбурий сўйиш, гўшт ва гўшт маҳсулотларини йўқ қилиш, чорва ва парранда маҳсулдорлигининг (касаллик натижасида) камайиши, тирик вазн ўсишининг секинлашиши, сут маҳсулдорлигининг камайиши, чорвачилик маҳсулдорлиги камайиши туфайли чорвачилик маҳсулотларининг ҳақиқий йўқотилишининг пулдаги ифодасидир. Бундан ташқари тухум етиштиришнинг камайиши, маҳсулот сифати, ҳайвонларнинг наслчилик қийматини йўқотиш, шунингдек, инвазияга қарши чора-тадбирларни ўтказиш ва чорвачилик маҳсулотларининг умумий энергия сарфи ва солиштирма энергия сиғимини ошириш учун қўшимча меҳнат ва моддий ҳаражатлардир. Европа олимларинг 18 та Европа давлатида ўтказган тадқиқотларига кўра, ошқозон-ичак нематодалари, Fasciola hepatica ва Dictyocaulus viviparous нинг таъсири натижасида кўрилган зарар 1,8 млрд еврога баҳоланди. Ушбу зарарнинг 81% ишлаб чиқаришнинг йўқотилишидан, 19% эса даволаш харажатлари ҳисобига тўғри келган [4]. Муаллифларнинг таъкидлашича Эфиопиянинг жануби-ғарбий ҳудудларида текширилган 242 бой қўй-эчкиларнинг 175 бошида яъни 72,34% битта ёки аралаш нематодозлар билан зарарланганлигини аниқлашди [8]. Бу ўз ўрнида сезиларли даражада иқтисодий зарар вужудга келишига имкон туғдиради. Белгия олимлари томонидан маълум қилинишича қорамоллар орасида цистицеркоз билан зарарланиш натижасида аниқланган иқтисодий зарар бир йилга 3 408 455 еврога баҳоланган. Сўйиш пунктлари кўрган зарар эса 210 806 еврони ташкил этган [3]. Иқтисодий зарарни ҳисоблаб чиқиш бир мунча қийинчиликларни келтириб чиқаради. Муаллифларнинг таъкидлашларича Буюк Британияда олиб борилган тадқиқотларда нематодозларидан кўриладиган зарар 99 млн. еврога баҳоланган [5]. Швецарияда эса қорамолларда трематодозлардан кўриладиган бир йиллик иқтисодий зарар 52 млн. еврога тенг [6]. 171 Умуман олганда Европа Иттифоқида кавш қайтарувчи ҳайвонларнинг гельминтозларига қўлланиладиган антигельминик препаратларнинг йиллик сотилиш ҳажми 400 млн. еврога тенглиги аниқланган [7]. Ж. Чованес (1976) маълумотларига кўра, 1976 йилда Полшанинг Живиц графлигида ҳайвонларнинг фасциолёз билан зарарланиши натижасида сут йўқолиши 25%, тирик вазни йўқотилиши эса 10% ни ташкил этган. Бир йил ичида мамлакатда қорамол ва қўйларнинг фасциолёздан кўрилган зарар 71,8 миллион долларни ташкил этган. Италия олимлари Ж. Престон, Ж. Cастелино 8700 та жигарини ўрганишганда 1719 ҳолатда Fasciola gigantica топиiган. Aнглияда озиқ-овқатда фойдаланиш учун яроқсиз бўлган жигарларни йўқ қилишдан келиб чиқадиган иқтисодий зарар йилига 160 минг фунт стерлингни ташкил қилган. Ж.Рид, Ж.Aрмор маълумотларига кўра, фасциолёз тирик вазн, жун ва гўшт сифатининг пасайишига ва ҳатто қўйларнинг нобуд бўлишига олиб келади. Фасциолалар томонидан зарарланиш даражасига қараб, сигирлардан сут соғиш 20-40% ва ундан кўпроқ камаяди. A.К. Журавец маълумотларига кўра, ценуроз билан касалланган ҳайвонларнинг тана вазни соғлом ҳайвонларникига қараганда ўртача 23,3% га камаяди. Касал қўйларнинг ярми ўртача семизликдан паст бўлган, қолган иккинчи
Доказательный фрагмент
«Ушбу мақола адабиёт маълумотлари асосида тайёрланган бўлиб, унда дунёнинг турли минтақаларида чорва моллари орасида гельминтозлардан келадиган иқтисодий сарарлар ҳақида маълумотлар келтирилган.»
Образец извлечения
Демо-превьюУшбу мақола адабиёт маълумотлари асосида тайёрланган бўлиб, унда дунёнинг турли минтақаларида чорва моллари орасида гельминтозлардан келадиган иқтисодий сарарлар ҳақида маълумотлар келтирилган. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- helminth, helminthiasis, fasciola, nematodosis, trematodosis, Europe, цистоцерк, cystocercus, иқтисодий зарар, Russia, гельминт, трематодоз, гельминтоз, фасциола, Россия, экономический ущерб, нематодоз, economic damage, Европа
Смежные источники
ЖУРНАЛ ПРАВОВЫХ ИССЛЕДОВАНИЙСуванов Сардор Бахадирович2026
Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024