Клинические признаки нарушений фосфорно-кальциевого обмена у кур-несушек НИИ ветеринарии

Аннотация

Паррандачилик фермер хўжаликлари шароитида тухум йўналишидаги товуқларда калъий ва фосфор алмашинуви бузилишлари мураккаб патологиялар билан кечиб, уларда умумий ҳолсизланиш, иштаҳанинг пасайиши, тухум қўйишнинг кечикиши, тухумга кирганларида тухум вазнининг кичик бўлиши, юпқа пўчоқли ва пўчоқсиз бўлиши, тухум шакли ва оғирлигининг ўзгариши каби аномалиялар, товуқларни бир-бирини чўқиши, патларини ейиши каби белгилар билан кечади. Калит сўзлар: парранда, товуқ, тухум, аномалия, калъций, фосфор, минерал, витамин, рацион, тухум йўли, клоацит. Аннотация: В птицеводческих хозяйствах нарушения минерального обмена у кур-несушек сопровождаются различными сложными патологиями, в том числе общей слабостью, потерей аппетита, задержкой яйцекладки, низкой массой яйца при попадании в яйцо, тонкой скорлупой и ее отсутствием, изменением формы и веса яйца. Summry: Disorders of mineral metabolism in egg-laying hens in poultry farms are accompanied by various complex pathologies, including general weakness, loss of appetite, delayed egg laying, low egg weight when entering the egg, thin-shell and no- shell, changes in egg shape and weight, hens. With signs such as biting each other, eating their feathers. Кириш. Мавзунинг долзарблиги: Паррандачилик халқимизнинг озиқ- овқат маҳсулотларига бўлган талабини қондиришда муҳим манба бўлиб хизмат қилмоқда. Паррандаларнинг генетик потенциали даражасида маҳсулдорлигини таъминлашнинг назарий асослари ва профилактик тадбирларини ишлаб чиқиш бугунги кунда ветеринария соҳаси олдидаги асосий вазифалардан бир ҳисобланади. Ҳозирги пайтда мамлакатимизда юқори маҳсулдор парранда зотлари ва кросслари мавжуд. Аммо паррандаларни озиқлантиришдаги камчиликлар: сифатсиз озиқалар, рацион таркибида витаминлар, макро- ва микроэлементлар ва бошқа биологик фаол қўшимчаларнинг етишмаслиги уларнинг маҳсулдорлиги, репродуктив қобилияти ва касалликларга чидамлилигининг пасайиши, тухумдан жўжа очиб чиқишидаги камчиликларга сабаб бўлмоқда. Паррандалар организмида бир вақтнинг ўзида бир неча минерал моддаларнинг етишмовчиликлари аралаш патология ҳолида ноаниқ белгилар билан кечади. Шунинг учун товуқларда модда алмашинуви бузулиши билан 271 кечадиган касалликларга ташхис қўйишда клиник текширишлар ва озуқа рационларини зоотехникавий таҳлил қилиш билан бир қаторда қон, суяк ва тухум пўчоғи ва тухум сариғида биокимёвий, патологоанатомик, органолептик ҳамда тухумни физикавий текширишлардан ўтказилиши талаб этилади [3,5]. Товуқларда тухум ҳосил бўлишининг аномалиялари ва тухум пўстлоғи ҳосил бўлишининг камчиликлари асосан уларда кальций ва фосфор алмашинувининг бузилишлари ва кейинги ўринда бошқа иккиламчи омиллар (товуқларнинг юқумли бронхити, пуллороз, простогонимоз, тухум ҳосил қилувчи органларнинг травматик таъсирланиши) оқибатида ривожланади. [2,8]. Аномалия билан туғилган тухумлар катта ёки кичик бўлиб, нотўғри шаклда, ёрилган пўчоқли ёки пўчоқсиз, қон лахтаси ва оқсил ҳамда сариқлик парчаси билан туғилади. Тухумда қон доғларининг пайдо бўлиши олдинги тухум ҳосил бўлиши жараёнида фолликуляр пардаларнинг емирилишидан келиб чиқади. Аномалияли тухумларнинг шаклида, пўчоғида, ички қисмларида турли патологик ўзгаришлар бўлади. Тухумлар жуда катта бўлади, масалан: 2 та сариқлик бўлган оғирлиги 80 гр ни ташкил этади. Бундай аномал тухумлар туғилишида товуқларга катта қийинчилик туғдиради. Аномал тухумлар туғилиш пайтида қисқа вақт оралиғида иккита сариқлик бир-биридан ажралади ва тухум йўлига тушади. Иккита сариқлиги бўлган тухум туғилиши наслдан наслга бериладиган ҳолат бўлганлиги учун товуқларда вақти вақти билан шундай аномал тухумлар туғилади. Иккита сариқликга эга бўлган тухумларга қарама қарши майда (карликовый) тухумлар ҳам туғилиши мумкин, бундай тухумлар фақат ўзида оқсил моддасини сақлайди. Бундай тухумлар ёғли тухумлар ҳам деб аталади. Майда тухумлар тасодифан тухум йўлига тушиб қолиб, у ерда кам миқдордаги оқсил ва тухум пўчоғига айрилиб кетади. Бундан ташқари тухумнинг ўткир ва думалоқ шаклда бўлиши каби аномалиялари учрайди. Товуқлар организмида тухум пўчоғи ҳосил бўлишининг бошланғич вақтида тухум йўли деворининг босимининг ошиши ва таранглашиши ҳисобига тухумларнинг шакли ўзгариб, қайрилган, цилиндр, эллипс шаклларида бўлиши мумкин [6,8, 10]. Ҳар-хил шаклга эга деформацияланган тухумлар тухум йўлининг жароҳатланиши ва яллиғланишига олиб келади. Аномал ҳолатда шаклланган тухумлардан жўжа очириш учун ҳам яроқсиз, ундан ҳосил бўлган эмбрионал муртак яхши ривожланмайди. Бундай тухумлар кўпинча уруғланмаган ҳолда бўлади. Товуқларда тухум пўчоғи ҳосил бўлишининг камчиликлари. Юқори маҳсулдор товуқларда кўпинча тухум пўчоғининг ҳосил бўлишида бир қанча камчиликлар кузатилади. Товуқлар организмига минерал моддалар, витаминлар, қуёш нури етишмовчилиги оқибатида уларда тухум пўчоғининг юпқа пўчоқли ёки баъзиларида пўчоқсиз тухумлар туғилиши кузатилади. Баъзи пайтда бундай тухумлар бир гуруҳ товуқлардан ҳам туғилиши мумкин. Тухум пўчоғининг тез синувчан, мўрт бўлишига юқори ҳарорат, сульфаниламид препаратларнинг