MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTI TARBIYACHI ROLLI POZISTIYALARNING AHAMIYATI

Аннотация

В данной научной статье исследуются ролевые позиции воспитателей дошкольной образовательной организации. Показана актуальность вопросов влияния ролевых позиций воспитателей на их профессиональную деятельность. Даны научные представления о значении ролевой позиции в отношениях с детьми. Ключевые слова: воспитатель, ролевая позиция, психологические факторы, межличностные отношения, отношение взрослого человека, схема развития. Annotation. This scientific article examines the role positions of preschool educational organization educators. The relevance of the issues of the influence of the role positions of educators on their professional activities is shown. Scientific ideas about the importance of a role position in relationships with children are given. Keywords: educator, role position, psychological factors, interpersonal relationships, adult attitude, development scheme. KIRISH. Maktabgacha yoshdagi bolalarni muvaffaqiyatli tarbiyalash va o‘qitishning yana bir muhim tarkibiy qismi - bu tarbiyachi uchun nafaqat kasbiy sohada, balki bolalar psixologiyasida ham ma’lum miqdorda bilimidir. Bog‘cha yoshidagi bolaning yoshiga qarab, nafaqat pedagogik texnika, balki psixologik yondashuvlar ham o‘zgarishi kerak va bu psixologiyani bilish va ularni o‘z ishida malakali qo‘llashni talab qiladi. Tarbiyachiga bolalar psixologiyasi bo‘yicha ko‘plab nashrlar va kitoblar yordam beradi. Maktabgacha ta’lim psixologiyasi tarbiyachidan katta kuzatuvni talab qiladi, chunki u turli muammolarni aniqlashga va ularni yengishga muvaffaq bo‘ladi. Ammo uning roli nafaqat bolalarning xulq-atvori va psixikasidagi qiyinchiliklar va og‘ishlarni aniqlash, balki ularning moyilligi va imkoniyatlarini aniqlash zarurati ham turibdi. Ko‘proq faol va jismonan rivojlangan bolalar sportga va faol o‘yin faoliyatiga aniq moyil bo‘ladilar, bolalar esa rasm chizishda, hunarmandchilikda, teatrlashtirilgan tomoshalarda, kitob o‘qishda va musiqa tomoshalarida o‘z fantaziyalarini amalga oshirishga qodir bo‘ladilar. Bu tarbiyachiga va bolaning psixologik konstitutsiyasining o‘ziga xos xususiyatlariga e’tiborli bo‘lishiga, uning tabiatining o‘ziga xos xususiyatlarini sezish, qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirishga bog‘liqligini bilishi lozim. Xuddi shu narsa bolalarning xatti-harakatlariga ham tegishli. Agar bola passiv 9 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo bo‘lsa, o‘zini qo‘rqoq tutsa, tengdoshlari bilan muloqot qilmasa va kattalar bilan suhbatdan qochishga harakat qilsa, tarbiyachi bu xatti-harakatlarning sabablarini aniqlashi kerak. Bolaning tajovuzkor, beadab, takabbur xatti-harakatlari qay darajada ekanligi va uning kelib chiqish sabalarini aniqlashtirishi kerak bo‘ladi. Ayniqsa qiyin vaziyatlarda tarbiyachi bolalar bog‘chasi psixologi bilan birgalikda ishlashi kerak. Bolalar psixologiyasi bo‘yicha testlar o‘qituvchilar uchun katta ahamiyatga ega. Ular sizga ushbu muhim va mas’uliyatli sohada tarbiyachining tayyorgarligi va bilim darajasini aniqlashga imkon beradi, shuningdek, tarbiyachining o‘ziga psixologiya bo‘yicha bilim bazasida "zaif bo‘g‘in" ni topishga yordam beradi va o‘zini o‘zi boshqarish bilan shug‘ullanadi. Bolalar uchun psixologik testlar bolaning psixotipini aniqlashga, uni yaxshiroq bilishga, uning his-tuyg‘ularini, tajribalarini, harakatlar va harakatlar motivlarini tushunishga yordam beradi. Bog‘cha tarbiyachi-pedagoglar maktabgacha yoshdagi bolalarni tarbiyalash va tarbiyalash bo‘yicha mutaxassisi hisoblanadi. Aslida, bu davr olti oydan 6 yilgacha, ya’ni bolaning hayotidagi eng muhim yillarni qamrab oladi. Bu vaqtda u shaxs sifatida shakllanadi, xarakteri shakllanadi va mustahkamlanadi, imkoniyatlar ochiladi. Bundan tashqari, ushbu davrda asosiy bilimlar qo‘yiladi, keyinchalik u inson tomonidan butun hayoti davomida foydalanadi. Demak, tarbiyachi-pedagogning bu yoshdagi bolalar bilan ishlashi nihoyatda muhim va mas’uliyatli. Uning har bir o‘quvchisining kelajagi o‘qituvchining professional sifatida qanchalik muvaffaqiyatli bo‘lishiga, maktabgacha tarbiyachining pedagogik tajribasi darajasi va sifatiga bog‘liq. Tarbiyachi-pedagoglar turli turdagi maktabgacha ta’lim muassasalarida ishlaydi, bolalar bog‘chalari, mehribonlik uylari, internatlar, ixtisoslashtirilgan bolalar ta’lim muassasalari. Tarbiyachi-pedagoglar tomonidan bola tarbiyasi, o‘qitilishi, kundalik parvarishi, sog‘lig‘iga g‘amxo‘rlik qilishi, to‘g‘ri odatlari va xulq-atvori shakllanib borishiga ta’sirini ko‘rsatadi. Maktabgacha ta’lim tizimini takomillashtirishda tarbiyachi-pedagoglar tomonidan bolalar bilan olib boriladigan mashg‘ulotlar psixologik yondashuvlar, texnologik metodikalarni o‘z vaqtida qo‘llay olish malakalarini talab qiladi. Ma’lumki, taraqqiyot psixologiyada yosh davrlari klassifikatsiyalari bir necha tasniflari mavjud. Yegani Kovan inson hayot sikllarini aks ettiruvchi "Rivojlanish diagrammasi" ni tuzgan va ma’lum yosh xususiyatlarini kasbiy faoliyatda ta’siri masalalariga ham tuxtalib o‘tgandi. Ushbu rivojlanish sxemasi biz