Significance of chitosan suctinate in calibacteriozone in calves

Аннотация

Мақолада колибактериоз, сальмонеллёз ва пастереллёз касалликларига қарши поливалент ГОА формоль вакцина ватабиий хитозан препарати биланбиргаликда қўлланилганда, бузоқлар организмида иммун тизим барқарор бўлиши ҳамда табиий шароитда колибактериоз билан касалланган бузоқлар организмида ҳосил бўлган патологоанатомик ва гистологик ўзгаришлар натижалари келтирилган. Калит сўзлар: колибактериоз, иммуноглобулин, агглютинация, хитозан, иммуностимулятор, вакцина, сальмонеллёз, пастереллёз, плазмоцит, лимфобласт, фибробласт, ателектаз, экссудат, гемозтаз, плазморрагия. SIGNIFICANCE OF CHITOSAN SUCTINATE IN CALIBACTERIOZONE IN CALVES Navruzov N.I. junior researcher, Scientific Research Institute of Veterinary Summary: The article presents the results of pathological anatomical and histological changes in the body of calves with colibacillosis under natural conditions, when the polyvalent GOA against colibacillosis, salmonellosis and pasteurellosis is used in combination with the formol vaccine and natural chitosan. Key words: colibasillosis, immunoglobulin, agglutinabilation, xitozan, immunostimulant, vaccine, salmonellas, pasteurellosis, plasmocyte, lymphoblast, fibroblast, atelectasis, exudates, hemostasis, plasmorrhagia. Кириш Мамлакатимиз иқтисодиётида қишлоқ хўжалиги алоҳида ўринга эга ва давлатимиз томонидан бу соҳани ривожлантиришга катта аҳамият берилмоқда. Қишлоқ хўжалигининг асосий тармоғи бўлган чорвачиликни ривожлантириш ва рентабеллигини ошириш, қишлоқ хўжалик ҳайвонлари сонини кўпайтириш, махсулдорлигини ошириш, соғлом бола олиш, тўғри парваришлаш, турли хилдаги инфекцион ва инвазион касалликлардан асраш каби омилларга боғлиқ. Қишлоқ хўжалик ҳайвонларининг инфекцион касалликлари чорвачиликда катта хавф бўлиб ҳисобланади. Айниқса, ёш ҳайвонлар орасида кўп содир содир бўладиган колибактериоз касаллиги катта иқтисодий зарар келтирмоқда. Б.Ф. Бессарабов, Е.С. Воронинларнинг(2007) маълумотларига кўра, колибактериоз ёш ҳайвонлар орасида АҚШда 13-50,8, Канадада 11-29, Голландияда 6, Францияда 58, Англияда 4, Авсралияда 6 ва Исроилда 6-47 фоиз тарқалганлиги таъкидланган. 298 Шахсий, ёрдамчи фермер чорвачилик хўжаликларида ветеринария препаратлари таъминоти танқислиги ва хорижий давлатлардан кириб келишини ҳисобга олган ҳолда, бизнинг илмий тадқиқотлар маҳаллий захиралардан фойдаланиб, рақобатбардош биопрепаратлар яратишга йўналтирилган. Ветеринария илмий-тадқиқот институтида ишлаб чиқарилаётган биопрепаратлар ҳисобига хориждан импорт учун сарфланаётган давлат валютасини тежаш имконияти яратилди. Ҳозирги пайтда табиий органик, соф экологик махсулотлардан фойдаланиш халқ хўжалиги учун муҳим аҳамият касб этади. Жумладан; қишлоқ хўжалиги, ветеринария, тиббиёт соҳаларида ҳам табиий соф экологик махсулотлар биринчи даражали ҳисобланади. Ветеринарияда қўлланиладиган дори – препаратларининг таркибини табиий экологик жиҳатдан тоза органик моддалар билан бойитиш ҳайвонлар организмида ҳам табиий резистентликни оширади ҳамда иммун тизим барқарор бўлади. Колибактериоз ёш ҳайвонларнинг ўткир кечувчи инфекцион касаллиги бўлиб, асосан янги туғилган бузоқлар ҳаётининг 2-7, чўчқа болалари, қўзилар ва жўжаларнинг дастлабки кунидан бошлаб 3-5 ойликгача, мўйнали ҳайвонларда эса 1-5 кунлигида учрайди. Колибактериоз – колиэнтерит, кучли диарея, септицемия ва ҳолсизланиш симптомлари билан тавсифланади. Ҳайвон организми иммун тизимининг сусайиши натижасида инфекцион ва инвазион(нафас йўллари,ошқозон-ичак) касалликларга тез-тез чалинишига олиб келиши табиий ҳол. Шу жумладан, бу ҳолат ёш бузоқлар колибактериоз билан зарарланганда иқтисодий зарарни оширади. Бундай турдаги касалликни даволашда ишлатиладиган антибиотик воситалар организм иммун тизимига, морфопатологик, морфо-функционал ҳолатига салбий таъсир этади. Экологик тоза хитозан препарати ўсимликлар дунёсида кенг ўрганилган, лекин унинг ҳайвонлар организмидаги аҳамияти, таъсир даражаси, иммун тизимидаги ўзгаришлари ҳозирги кунда ўрганилмаган. Шу сабабли, хитозан препаратини “Қишлоқ хўжалик ҳайвонларининг колибактериоз, сальмонеллёз ва пастереллёз касалликларига қарши поливалент ГОА формол вакцина”сига қўшилган (1 мл вакцинага 0,03 мл хитозан сукцинатнинг 4% ли эритмаси) аралашма билан бузоқлар колибактериозининг иммунопофилактикаси ва патоморфологиясини тадқиқ қилиш тадқиқотларимизнинг мақсади ҳисобланади. Тадқиқот объекти, материал ва услублари. ТадқиқотларВИТИ Микробиология лабораторияси, Самарқанд шаҳар “Сангзор” диагностика маркази иммунология лабораторияси, Самарқанд тиббиёт институтининг Патанатомия кафедраси ҳамда ишлаб чиқариш шароитида “Сиёб– Шавкат–Орзу” чорвачиликка ихтисослаштирилган комплексида олиб борилди. Колибактериоз, пастереллёз ва сальмонеллёз касалликларига қарши қўлланиладиган эмламалар таркибини табиий, экологик соф бирикма -“хитозан” препарати билан бойитиш тажрибамизнинг бош мезонидир. ВИТИ Микробиология лабораториясида тайёрланган “Қишлоқ хўжалик ҳайвонларининг пастереллёз, колибактериоз ва сальмонеллёз касалликларига қарши поливалент ГОА формол вакцинасига