AUTIZM SINDROMIGA CHALINGAN BOLALARNI O'QITISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING O'RNI

Аннотация

Autizm sindromiga chalingan bolalarning raqamli texnologiyalardan foydalangan holda o`qitish orqali ularning tasavvurini va fazoviy fikrlashni rivojlantirish shu bilan birgalikda vizualizatsiya orqali ularning dunyoqarash kabi qobilyatlari va o’zlashtirishni yanada rivojlantirishga erishishdir. Kalit so`zlar: raqamli texnologiyalar, autizm sindromiga chalingan bolalar, ta`lim texnologiyalari, bolalarda autizmning sabablari, raqamli resurslar va vositalar, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish. Bugungi kunda raqamli texnologiyalar foydalanish jadallik bilan rivojlanib bormoqda. Bu tizim har bir sohaga kirib borishi bilan birgalikda shu sohalardagi ish samaradorligi va sifatini ham oshishiga keng xizmat qilmoqda. Axborot olish va foydalanish juda muhimdir. Hozirgi kunda sifatli ta`mim berishimiz uchun ham sifatli axborot tezligi va sifatli raqamli texnologiyalardan foydalanish ta’lim sifatini oshirish va bolalarning ta`limda ham katta ahamyatga ega. Ayniqsa harakati aqli va o`zlashtirishida nuqsonlari bor bolgan bolalarning ta`limda raqami texnologiyalardan foydalanish ularning hayotga qiziqishi va o`qishga bo`lgan qiziqishini ortishiga olib keladi. Raqamli texnologiyalar bilan autizm sindromiga chalingan bolalarni muloqot qilishga chorlash, o’zini anglay olishiga yordam korsatish va mustaqil ravishda raqamli texnologiyalar orqali korreksion yordamlar ko’rsatish bilan birga bu orqali bolalarni fikrlashini kengaytirish va ularni ota-onalariga ham kasallikni bartaraf etishga yordam ko’rsatishga xizmat qiladi. ASOSIY QISM. Autizm miyaning rivojlanishi yoki ishlashidagi buzilish natijasida yuzaga keladi. Odatda autizmning dastlabki belgilari 2 yoshli bolalarda namoyon bo'ladi. Ko'pgina hollarda, bu kasallik tug'ma hisoblanadi. Tibbiy tasnif autizmni asab tizimining kasalliklari deb tasniflaydi, ammo autizm kasallik emas, balki rivojlanishdagi alohida holat degan fikr mavjud. Kasallik o'g'il bolalarda qizlarga qaraganda 4 baravar ko'proq aniqlanadi. Bolalarda autizmning sabablari hali ham noma'lum, ammo kasallikning rivojlanishiga turtki bo'lishi mumkin bo'lgan gipotezalar ro'yxati ishlab chiqilgan va klinik jihatdan tasdiqlangan1: 1 41 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo genetik moyillik; r a l a z e homiladorlik paytida homila mutatsiyalari; t o p i g ba'zi vaktsinalarning oqibatlari (gipoteza inkor etib bo'lmaydigan tasdiqni n a topmagan); g l 'o b rivojlanish paytida homilaning va hayotning birinchi oylarida bolaning miyasi i k shikastlanishi ; t r u t a axborot blokadasi tufayli idrokning buzilishi; g i h s i n miya yarim sharlarining o'zaro ta'sirining buzilishi; a l j o v i r tanadagi serotoninning noto'g'ri almashinuvi; g n i n k i xomilaning rivojlanish bosqichida xromosomada izdan chiqish holatlari; l l a s a K ona qornida rivojlanish bosqichida yuzaga keladigan tug'ma nuqsonlar. 1-rasm. Autizim kasalligining kelib chiqish gipotezalari2. Autizmli bemorlarning quyidagi guruhlari ajratiladi: birinchisi - bemorlar tashqi dunyo bilan aloqa qilishdan bosh tortishadi, aloqalar deyarli nolga tushiriladi; ikkinchisi - odamlar o'zlarini tortib olishadi, butun vaqtlarini bir xil faoliyatga bag'ishlashlari mumkin. Ular uxlash yoki dam olish zarurligini unutishadi va uzoq vaqt uyg'oq yurish bilan ham uxlash istagini his qilishmaydi; uchinchisi - jamiyatning ijtimoiy tartiblari va me'yorlarini e'tiborsiz qoldiradigan odamlar (chunki ularni idrok eta olmaydilar); to'rtinchisi - kundalik muammolarini hal qila olmaydigan kattalar. Ularda boshqalarga nisbatan xafagarchilik hissi paydo bo'ladi; beshinchisi - yuqori darajadagi intellektga ega bo'lgan kattalar, ular ijtimoiylashishga muvaffaqiyatli urinishadi va jamiyatga moslashadilar. Ular boshqalar bilan deyarli teng sharoitlarda o'zaro aloqada bo'lishlari, o'qish, kasblarni o'rganish va aqliy mehnat bilan bog'liq sohalarda ishlashlari mumkin. Autizmning turlari. Autizm belgilarini namoyon bo'lish darajasiga ko'ra guruhlarga ajratishdan tashqari, yana bir tasnif mavjud. Rossiyada 1987 yilda autizmning barcha ko'rinishlarini paydo bo'lishi sababli 7 turga ajratadigan sxema ishlab chiqilgan: 2 Matnga muvofiq mualliflar tomonidan shakllantirildi. 42 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo shizofreniya tufayli kelib chiqqan endogen va Rett sindromi xurujsimon mavjudligida autizm; Asperger n kelib sindromi; chiqqan xromosoma autizm; aberratsiyasid an kelib chiqqan Kannerning autizm; erta klassik kelib chiqishi infantil noma'lum autizm autizm. sindromi; 2-rasm. Autizim kasalligining turlari3. Raqamli ta’lim tizimini rivojlantirishga Wi-Fi zonalar IT parklar ochilishi katta ta’sir ko’rsatadi. Bu esa ta’lim beruvchilarni raqamli texnologiyalar bilan ishlash qobiliyatini yanada oshiradi va internet orqali turli ochiq kurslar tashkil etish imkoniyati yaratadi. Bu esa o‘z navbatida ta’lim beruvchilarni o‘z ustida ko‘proq ishlashga majbur qiladi va ta’lim sifatini rivojlantirishga olib keladi. Bund