MAXALLIY XO‘RAKI UZUM NAVLARINI SAVUTQICHLI OMBORLARDA SAQLASHDA SIFAT KO‘RSATQICHLARINI O‘RGANISHI

Аннотация

The article studies the mechanical and technological indicators of changes in the chemical composition of grape fruits during primary processing and storage of grapes in refrigeration chambers. Key words: intensive, variety, saccharinity "Husayni", "Nimrang", sourness, mechanical, technological. O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha 2022– 2026 yillarga mo‘ljallangan «Harakatlar strategiyasidan – Taraqqiyot strategiyasi sari» tamoyiliga asosan ishlab chiqilgan Taraqqiyot strategiyasining 3-yo‘nalishida «...qishloq xo‘jaligini ilmiy asosda intensiv rivojlantirish orqali dehqon va fermerlar daromadini kamida 2 baravar oshirish, qishloq xo‘jaligining yillik o‘sishini kamida 5 foizga еtkazish» bo‘yicha muhim vazifalar belgilab berilgan. Ushbu vazifalarni amalga oshirishda, uzumni saqlash texnologiyasining sovuq tizimi qo‘llagan holda takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini ko‘payturish talab qilinadi.[1] Uzum mevasini saqlash davomidagi tabiiy kamayishi saqlanuvchanlik xususiyatlariga ham bog‘liq bo‘ladi. Shu sababli saqlash mos navlarni tanlab saqlash jarayonlarini amalga oshirish muhim hisoblanadi. Tabiy kamayish darajasini minimallashtirish uchun nav xususiyatlarni ham puxta tahlil qilish uzumni saqlash samaradorligini oshishiga katta ta’sir ko‘rsatadi [2]. Dastlabki sovutish texnologiyasidan foydalanish mahsulotlar buzilishi va vaznini yo‘qotishdan keladigan yo‘qotishlarni 3-5 marta kamaytirishda, xom ashyoni to‘plash va uni tashish paytida, uzoq muddat saqlab berishda va sifatini oshirishdamuhim rol o‘ynaydi[3] 117 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Tadqiqotning maqsadi: xo‘raki uzum navlarini sovitkichli omborlarda saqlashda sovuq tizimini qo‘llashning texnologik sxemasi ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotimiz Andijon viloyati viloyati, Buloqboshi tumani “Do‘lanalik bog‘bon mevasi” fermer xo‘jaligidagi еtishtirilgan uzumning xo‘raki navlarini sovutkichli omborlarda saqlashning saqlanuvchanlikka ta’sirini ilmiy asosda o‘rganishdan iborat bo‘lib, еtishtirilgan xududda xo‘raki uzum navlarining mexanik xossalri va texnologik xususiyatlari o‘rganildi. Tadqiqot natijalari va ularning muhokamasi. O‘tkazilgan tadqiqot natijalarining ilmiy ahamiyati Andijon viloyatida еtishtirilgan xo‘raki uzum navlarining qimmatli xo‘jalik belgilari aniqlanganligi, xo‘raki uzum navlarini saqlashdan keyingi sifat ko‘rsatkichlarini organoleptik usulda baholash mezonlari ishlab chiqilganligi, sovutkichli omborlarda saqlashning texnologik parametrlaridan samarali foydalanish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilganligi. Tadqiqot natijalarining amaliy ahamiyati uzumni yig‘ib terib olish jarayonlarini ilmiy asoslangan holda tashkil etish, dastlabki ishlov berish, saralash va qadoqlash jarayonlarni to‘g‘ri tashkil etish, shuningdek, uzumni saqlash jarayonida sovuqlik tizimini qo‘llash orqali yuqori samardorlikka erishish mumkinligi isbotlash. Dastlabki sovitish. Uzum qadoqlangan qutilar yog‘och tagliklarga pirami usulida joylashtirildi. Qutilarning o‘rtacha sig‘imi 7 kg tashkil etdi. Yog‘och tagliklarga taxlangan qutilar sovitish kamerasiga joylandi. Bu kameralarda mahsulot harorati 12 soat mobaynida 0+2°C gacha tushiriladi. Saqlashgan qo‘yilayotgan uzumni dastlabki sovutish jarayonida sarflanadigan vaqt 33°S dan 2°S ga tushirishga 18°S dan 2°S ga tushirishga Uzum navlari ketgan vaqt, minut ketgan vaqt, minut “Nimrang” 720 360 “Xusayni” 680 340 Agar biz to‘g‘ridan to‘g‘ri uzoq muddatka saqlash uchun sovuq kamerasiga mahsulotni jaylasak, mahsulotda terlash va ortiqcha namlikni oshib ketish holatlari kuzatildi. Ushbu jadvaldan ko‘rinib turibdiki, dastlabki sovutish jarayoni davomiyligi daladan keltirilgan uzumning haroratiga to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘liq. 30 0S dan 2 0S ga tushirishga ketgan vaqt “Nimrang” navida 720 minut kuzatilgan bo‘lsa, “Xusayni” navida kuzatilib 680 minutni tashkil etdi. Shuningdek, 18 0Sdan 20Sga tushurishga ketgan vaqt “Nimrang” navida 360 minut, “Xusayni” navida 340 minut vaqt qayd etildi. Uzum mevasiga , dastlabki ishlov berib va sovitish tizimini qo‘llab saqlagandagi miqdor va sifatning pasayishi 90 kun Uzum Yangiligi-dagi saqlanganda T/r Uzum navlari Saqlash usuli boshining organoleptik n keyingi kamayishi, % bahosi, ball organolep-tik bahosi, ball To‘g‘ridan-to‘g‘ri 10,0 95,0 80,0 1 “Xusayni” saqlash “Sovitish tizimi” 2,5 95,0 88,0 To‘g‘ridan-to‘g‘ri 9,5 94,0 82,0 2 “Nimrang” saqlash “sovitish tizimi” 3,9 94,0 86,0 118 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Jadvaldan ko‘rinib turibdiki Xusayni navi to‘g‘ridan to‘g‘ri saqlashda tabiy kamayishi 10% tashkil qilgan bo‘lsa organoleptik qo‘rsatqichi 80 ballni, Nimrang navida esa tabiy kamayishi 9.5% organoleptik bahosi 82.0 balli bo‘ldi. Sovutish kameralarida saqlanganda 90 kun davomida Xusayni navi tabiy kamayishi 2.5% orgaleptik bahosi 88.0 boll, Nimrang navida esa tabiy kamayishi 3.9% organoleptik bahosi 86.0 ball bo‘ldi. Saqlash vaqtida biokimyoviy tarkibning asosiy k