YASHIL IQTISODIYOT

Аннотация

This article reveals the nature of the green economy and the need to transition to it, as well as its importance in the economy of Uzbekistan and the transition policy. It also shows how important it is to keep our economy in balance with the environment. Keywords: economy, green economy, UN, ecology, renewable energy. Oldingi bir necha asrlar davomida davlat aralashuvi bo'lmaganda bozorning o'zi ko'rinmas qo'l bilan muvozanat holatiga keladigan erkin bozor nazariyasi asosiy hisoblangan. Bu g'oya iqtisodiy o'sish, texnologik taraqqiyot uchun yangi imkoniyatlar yaratdi va davlat tomonidan boshqariladigan iqtisodlarga qaraganda ko'proq jamoat tovarlari taqdim etildi. Yaqin vaqtgacha mahsulot ishlab chiqarish va xizmatlar ko'rsatish jarayoni tabiiy ekotizimlardan alohida ko'rib chiqildi. Ya'ni, mahsulot va xizmatlar ishlab chiqarish jarayonida qazilma boyliklarning cheklanganligi hisobga olinmagan. Xuddi shunday holat tovarlar va xizmatlar ishlab chiqarish jarayonida hosil bo'lgan ifloslantiruvchi moddalar, shuningdek, tovarlarni iste'mol qilish paytida hosil bo'lgan chiqindilar bilan bog'liq edi. Natijada, aholi sonining o'sishi va texnikaning rivojlanishi bilan insoniyat iqtisodiyotning tabiiy resurslarning kamayishi va atrof-muhitga salbiy ta'sir ko'rsatish muammolarini mustaqil ravishda hal qila olmasligiga duch kelmoqda, bu esa o'z navbatida inson salomatligiga ta'sir qiladi. 1970-yillarning boshidan atrof-muhit muammolari va umuman sayyoradagi ekologik vaziyatni kuzatishga qiziqish ortib bormoqda. 1972 yilda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit bo'yicha konferentsiyasi bo'lib o'tdi[2]. Bu voqea aksariyat rivojlangan mamlakatlarda ekologik siyosatni shakllantirishning boshlanishi bo'ldi, institutsional o'zgarishlar alohida idoralar va vazirliklarning shakllanishida namoyon bo'ldi, atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi talab va standartlar asoslandi. Xuddi shu 1972 yilda Rim klubining "O'sish chegaralari" hisoboti nashr etildi[3]. Unda dunyo aholisining o'sishi va tabiiy resurslarning tugashi haqidagi umidsizlik prognozi mavjud. Hisobotda taqdim etilgan model 115 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo besh parametr - aholi soni, sanoat ishlab chiqarishining o'sishi, oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish hajmi, tabiiy resurslarning kamayishi va atrof-muhit ifloslanishining umumiy darajasiga asoslangan edi. Keyinchalik, 1993 yilda ishlab chiqilgan modelga tuzatishlar kiritildi, 2005 yildagi ma'lumotlar asosida stsenariy tuzatildi, global iqlim o'zgarishi masalalari bir qator asosiy muammolarga kiritildi; 2008 yilda yana bir hisobot chop etildi. Nashrda mualliflar sanoat tovarlari va oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish darajasidagi o‘zgarishlar, shuningdek, atmosfera, tuproq va okeanlarning ifloslanish darajasi bo‘yicha ularning taxminlari to‘g‘ri ekanligini ta’kidlaydilar. 1980 yilda xalqaro miqyosda Jahon tabiatni muhofaza qilish strategiyasi qabul qilindi. Ushbu hujjat barqaror rivojlanishni eslatib o'tadi va bunday stsenariyga o'tishni ta'minlash uchun zarur qadamlarni tavsiflaydi: yovvoyi tabiatni va tabiiy tizimlarning bioxilma-xilligini saqlash, qayta tiklanadigan resurslardan foydalanish. Shunday qilib, bugungi kunga kelib, umuman barqaror rivojlanish g'oyalari va uning ekologik komponenti ancha keng tarqaldi. Shu bilan birga, ekologiya va ishlab chiqarishni ko‘kalamzorlashtirish masalalari muhokamasiga nafaqat davlat rahbarlari, xalqaro va ekologik tashkilotlar, balki biznes vakillari, akademik iqtisodchilar ham jalb etilmoqda. Ekologik tashabbuslarni bunday kengaytirilgan formatda muhokama qilish atrof-muhitga mas'uliyatli munosabat va ekologik xavfsizlik masalalariga ko'proq e'tibor berish bilan ajralib turadigan iqtisodiy fanning yangi yo'nalishi bo'lgan "yashil iqtisodiyot" kontseptsiyasining shakllanishiga olib keldi. Yangi g'oyaning asosini mavjud iqtisodiy tizimning nomukammalligi haqidagi postulat tashkil etadi. Shu bilan birga, “yashil iqtisodiyot”ning asosiy maqsadi cheklangan tabiiy resurslar sharoitida barqaror rivojlanishni ta’minlash va amalda ekologik tashabbuslarni yanada rivojlantirishdan iborat. Amaldagi iqtisodiy tizimda aholining ijtimoiy ta’minoti, farovonligi va turmush sifatini oshirish masalalariga alohida e’tibor qaratilmoqda. Shu bilan birga, mavjud rivojlanish modelining ajralmas hamrohlari atrof-muhitning ifloslanishi, ekin maydonlarining kamayishi va atmosferaga zararli moddalar chiqindilarining ko'payishi kabi omillardir. Olimlar cheksiz iqtisodiy o'sish va global ekologik muammolarning to'planishi va kuchayishi o'rtasida bevosita bog'liqlik bor degan xulosaga kelishadi. “Yashil iqtisodiyot” mavjud noqulay vaziyatdan chiqish uchun bir qator imkoniyatlarni taqdim etishi mumkin. Masalan, qayta tiklanuvchi energiya manbalari sohasida texnologiyalarni rivojlantirish. Shamol, quyosh va gidroelektr stansiyalari atmosferaga zararli chiqindilar hajmini minimallashtirish va atrof-muhit uchun og'ir oqibatlarga olib keladigan f