KITOB DAVLAT GEOLOGIK QO‘RIQXONASI HUDUDIDAGI O‘SIMLIKLAR TAHLILI

Аннотация

This article presents an analysis of the flora found in the Book state geological reserve. The territory of the Reserve is geographically located on the south-western slope of Zarafshan mountain, and administratively in the book District of Kashkadarya region. The total area is 3,938 ha. The relief is mountainous, the upper part consists of cliffs, and the lower side of hills. The elevation above sea level is 1300-2700 m. The territory of the Reserve was deeply crossed by Obi-Safit, Khujaqurgan, Zinjilbog, Novabog and other streams, which formed various mountain gorges of beautiful nature here. The reserve area is 3,938 hectares, with about 800 species of plants occurring in total. Of this, paparotniks are constituting 5 species, Open-seeded 5 species, closed-seeded 790 species. Of particular importance is the inclusion of 13 species of plants in the “Red Book”. At the same time in the territory, 200 species are considered medicinal, 25 species are considered food plants. Keywords: nature reserve, plant, medicine, tree, shrub, food, Red Book, fern, paleontology, relief. 68 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 КНИГА «АНАЛИЗ РАСТЕНИЙ НА ТЕРРИТОРИИ ГОСУДАРСТВЕННОГО ГЕОЛОГИЧЕСКОГО ЗАПОВЕДНИКА» Аннотация. В этой статье представлен анализ растений, встречающихся на территории Государственного геологического заповедника книга. Территория заповедника географически расположена на юго-западном склоне горы Зарафшан, а административно-в книжном районе Кашкадарьинской области. Общая площадь 3938 га. Рельеф гористый, верхняя часть состоит из скал, а нижняя-из холмов. Высота над уровнем моря 1300-2700 м. Территорию заповедника глубоко пересекают ручьи Оби- Сафит, Ходжакурган, Зингильгаг, Новабаг и другие, образующие здесь различные горные ущелья с живописной природой. Территория заповедника составляет 3938 га, всего здесь встречается около 800 видов растений. Из них папоротников насчитывается 5 видов, открытых-5, закрытых-790 видов. Особое значение имеет то, что в “Красную книгу” занесено 13 видов растений. При этом на территории насчитывается 200 видов лекарственных и 25 видов пищевых растений. Ключевые слова: заповедник, растение, лекарство, дерево, кустарник, еда, Красная книга, папоротник, палеонтология, рельеф. Kirish. Kitob Davlat geologik qo‘riqxonasi 1979-yilda O‘zbekiston Respublikasi hukumati qarori bilan zaminimizning geologik tarixi tabiiy-ilmiy yodgorliklarini nomoyon etadigan paleontologiya – stratigrafiya majmualarini qo‘riqlash va rejali o’rganish, shuningdek tabiatni muxofaza qilish, aholining ekologik bilimini oshirish maqsadida tashkil qilingan. O‘zbekiston Respublikasi geologiya va mineral resurslar Davlat qo‘mitasi qaramog‘ida turadi. Qo‘riqxona hududi geografik jihatdan Zarafshon tog‘ining janubiy-g‘arbiy yonbag‘rida, ma’muriy jihatdan esa Qashqadaryo viloyati Kitob tumanida joylashgan. Umumiy maydoni 3938 ga. Relefi tog‘li, yuqori qismi qoyalardan, pastki tomoni esa, tepaliklardan iborat. Dengiz sathidan balandligi 1300-2700 m. Qo‘riqxona hududini Obi-Safit, Xujaqo’rg‘on, Zinjilbog‘, Novabog‘ va boshqa soylar chuqur kesib o‘tib, bu yerda go‘zal tabiatli har xil tog‘ daralarini hosil qilgan. Qo‘riqxonaning tirik tabiat olami juda boy va xilma-xil. Ularni saqlash va o‘rganish biologlarning asosiy vazifasidir. Bu yerda o‘simliklarning 800 turga yaqini ma’lum bo‘lib, ularning 19 tasi O’zbekiston “Qizil kitob”iga kiritilgan. Shuningdek hayvonot olami 168 tur umurtqali hayvonlardan iborat bo‘lib, ulardan 13 turi O‘zbekiston “Qizil kitob”iga kiritilgan. Qo‘riqxona tabiiy iqlim sharoiti tez o‘zgaruvchan iqlim sharoitiga ega, shimoldan ochiqligi, janub va g‘arbdan yirik tog‘ sistemalari bilan yopib qo‘yilganligiga, shuningdek suv 69 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 ayirg‘ich tog‘lar (5 ta) ning, soylarning janubdan shimolga yo‘nalishda, ya’ni Hisor tog‘ tizmasiga nisbatan ko‘ngdalang joylashganligiga ham bog‘liq. Joylashgan tog‘lar tizimi uchun quruq subtropik iqlimiga xos belgilar ko‘p va ayni bir vaqtda iqlim kantinentaldir. Qo‘riqxonadagi qisqa va iliq bahor issiq va bir-xil quruq yoz bilan almashadi va shu axvolda kech kuzgacha davom etadi. Qishda haroratning tez-tez keskin o‘zgarishi sababli ob-havo muhim bo‘lmaydi. Bahorning eng kechki paytlarida ham sovuq bo‘lishi mumkin (20 aprelgacha) yoki erta kuzda ham ayrim yillari sovuq tushushi mumkin (10-15 oktyabrda). Qor qoplami doimiy bo‘ladi, qo‘riqxonaning janubiy qismi Qoratog‘da 1 m gacha va undan ham ortiq bo‘lib, ayrim yillari noyabrdan to may oyigacha yotadi, qolgan maydonlarda qor qalinligi 1 m gacha bo‘lib, dekabrdan aprel oyigacha yotadi. Qor qalinligini uzoq turishi bilan qo‘riqxona qishi o‘rtacha mintaqalar qishiga o‘xshab ketadi. Qorning ketishi qo‘riqxonaning asosiy qismida mart oyining oxirgi o‘n kunligiga to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, qo‘riqxonaning janubiy (Qoratog‘) qismida qorning ketishi aprel oyining ikkinchi o‘n kunligig