KITOB DAVLAT GEOLOGIK QO‘RIQXONASI FAUNASI

Аннотация

This article provides information on the composition, condition, ecology, and number of animals distributed in the territory of the Kitab State Geological Reserve. 168 species of vertebrates are found in the area, including: 3 species of fish, 2 species of aquatic and terrestrial animals, 14 species of reptiles, 128 species of birds and 21 species of mammals. A total of 13 species of vertebrates are included in the Red Book of the Republic of Uzbekistan in the territory of the reserve. Among the mammals are the Tianshan brown bear and the small takaburin, woodpeckers, black storks, little eagles and bald eagles, and reptiles include the Central Asian cobra and the cross-striped viper. Keywords: reserve, animal, "Red Book", bird, fish, species, series, mammals, natural, protection. КНИГА «ФАУНА ГОСУДАРСТВЕННОГО ГЕОЛОГИЧЕСКОГО ЗАПОВЕДНИКА» Аннотация. В статье приведены сведения о составе, состоянии, экологии и численности животных, распространенных на территории Китабского государственного геологического заповедника. На территории заповедника обитает 168 видов позвоночных животных, в том числе: 3 вида рыб, 2 вида водных и наземных животных, 14 видов пресмыкающихся, 128 видов птиц и 21 вид млекопитающих. Всего на территории заповедника в Красную книгу Республики Узбекистан занесено 13 видов позвоночных животных. Из млекопитающих встречаются тянь-шанский бурый медведь и малый 63 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 такабурин, дятлы, черные аисты, малые орлы и белоголовые орланы, из пресмыкающихся — среднеазиатская кобра и поперечнополосатая гадюка. Ключевые слова: заповедник, животное, «Красная книга», птица, рыба, вид, серия, млекопитающие, природный, охрана. Kirish. Kitob Davlat geologik qo‘riqxonasi 1979-yilda O‘zbekiston Respublikasi hukumati qarori bilan zaminimizning geologik tarixi tabiiy-ilmiy yodgorliklarini nomoyon etadigan paleontologiya – stratigrafiya majmualarini qo‘riqlash va rejali o’rganish, shuningdek tabiatni muxofaza qilish, aholining ekologik bilimini oshirish maqsadida tashkil qilingan. O‘zbekiston Respublikasi geologiya va mineral resurslar Davlat qo‘mitasi qaramog‘ida turadi[1,3]. Qo‘riqxona hududi geografik jihatdan Zarafshon tog‘ining janubiy-g‘arbiy yonbag‘rida, ma’muriy jihatdan esa Qashqadaryo viloyati Kitob tumanida joylashgan. Umumiy maydoni 3938 ga. Relefi tog‘li, yuqori qismi qoyalardan, pastki tomoni esa, tepaliklardan iborat. Dengiz sathidan balandligi 1300-2700 m. Qo‘riqxona hududini Obi-Safit, Xujaqo’rg‘on, Zinjilbog‘, Novabog‘ va boshqa soylar chuqur kesib o‘tib, bu yerda go‘zal tabiatli har xil tog‘ daralarini hosil qilgan[2,7,8]. Qo‘riqxonaning tirik tabiat olami juda boy va xilma-xil. Hayvonot olami 168 tur umurtqali hayvonlardan iborat bo‘lib, ulardan 13 turi O‘zbekiston “Qizil kitob”iga kiritilgan. Metodlar. Tadqiqot davomida hayvonlarni o’rganish uchun kuzаtish, sоlishtirish, ekspеrimеnt, mаtеmаtik stаtistikа mеtоdlаridan foydalanildi. Olingan natijalar Excel 2014 dasturida qayta ishlandi. Hayvon turkumi va turlari nomlari J.L.Laxanovning Umurtqali hayvonlar aniqlagichi dan foydalanildi[4,5,6]. Natijalar. Qo‘riqxona o‘zining egallab turgan er maydonini hajmi jixatidan unchalik katta bo‘lmasada, uning geografik joylashuvi, o‘rmon bilan qoplanganlik darajasi va mevali daraxt- butalar, o‘simliklarini xilma- xilligi sababli qo‘riqxonaning hayvonot olami tarkibi xilma- xil va juda boydir. Bu yerda umurtqali hayvonlarning 168 turi, shu jumladan: 3 tur baliq, 2 tur suvda va quruqlikda yashovchilar, 14 ta tur sudralib yuruvchilar, 128 ta tur qushlar va 21 tur sut emizuvchilar uchraydi. Shuni ham ta’kidlab o‘tish kerakki qo‘riqxona xududida bahorda va yozda qayd qilingan 128 tur qushlarning faqat 15 % gina qo‘riqxonada doimiy yashaydi, qolganlari esa kuz kelishi bilan qo‘riqxonani tark etadilar. Hayvonot olamining qolgan barcha sinf turlari qo‘riqxonada doimiy yashaydi. Quyida qo‘riqxona hayvon turkumlari va turlari Jadval-1 64 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Turlar soni Sinf va turkum nomi Baliqlar sinfi: karpnomalar turkumi (sazansimonlar) 21 Suv va quruqda yashovchilar: dumsiz suvda ham quruqlikda 2 yashovchilar turkumi. Sudralib yuruvchilar sinfi: toshbaqalar turkumi. 1 Kaltakesaklar turkumi. 4 Ilonlar turkumi. 9 Qushlar sinfi: 1) Uzunoyoqlilar turkumi: 1 2) Yirtqich qushlar turkumi: 13 3) Yapoloq qushlar turkumi: 3 4) Tentakqushsimonlar turkumi: 1 5) Tovuqsimonlar turkumi: 2 6) G‘ozsimonlar turkumi: 1 7) Rjankasimonlar turkumi: 2 8) Kaptarsimonlar turkumi: 5 9) Kakkunamonlar turkumi: 1 10) Ko‘ktarg‘oqnamolar turkumi: 4 11) Chumchuqsimonlar turkumi: 89 12) Turnasimonlar turkumi: 2 13) Qizilishtonsimonlar turkumi: 2 14) Uzunqanotlilar turkumi: 2 Sutemizuvchilar sinfi: 1) Hashoratxỳrlar turkumi: 1 2) Qulqanotlilar turkumi: 4 3) Quyonnomalar turkumi: 1 4) Kemiruvchilar turkumi: 8 5) Yirtqichlar turkumi: 6 6) Juftoyoqlilar turkumi: 1 Jami 168 Qo‘riqxona