Грибные заболевания рыб. Сапролегниоз

Аннотация

В данной статье приведены сведения об эпизоотологии, патогенезе, клинических проявлениях, диагностике, диагностике, лечении и профилактике сапролегниоза, одного из наиболее распространенных грибковых заболеваний рыб наших водосборов. Ключевые слова: капролегниоз, бронхиомикоз, нефромикоз, ихтиспородиоз, гриб, яйцекладка, S.parasitica, S.mixta, S.ferax, интенсивный водоем, эпизоотия, гифы, споры, мицелий, плесень, оогония, зооспора, аппарат Вейса, метиленовый синий, малахитовый зеленый, медный купорос, формалин, гашеная известь, профилактика. Kirish. Respublikada baliqchilik tarmog‘ini jadal rivojlantirish, baliq mahsulotlari ishlab chiqarishning zamonaviy va innovatsion uslublarini joriy etgan holda hajmlarini oshirish, sohani tartibga solish bo‘yicha bir qator qonun hujjatlari qabul qilinib, ularning ijrosini sifatli va puxta ta’minlash choralari ko‘rilmoqda. Shu bois sohani tubdan texnologik modernizatsiya qilish, ya’ni intensiv baliq yetishtirish usuliga o‘tish maqsadida 2018 yil 6 noyabrda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Baliqchilik sohasini yanada rivojlantirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-4005 sonli Qarori qabul qilindi. Qarorga ko‘ra, Respublikamizda baliqchilik tarmog‘ini ilmiy yondashuv asosida intensiv usulda jadal rivojlantirish, sohaga baliq mahsulotlari ishlab chiqarishning zamonaviy va innovatsion usullarini joriy etgan holda samaradorlikni oshirish belgilab olindi. Bizlar ham shu qarorning ijrosini ta’minlash maqsadida mamlakatimizda baliqchilikka katta iqtisodiy zarar yetkazib kelayotgan kasalliklarni o‘rganib, aholiga sifatli baliq mahsulotlarini yetkazib berishga o‘z hissamizni qo‘shib kelmoqdamiz [1]. Baliqchilik tarmog‘ini jadal rivojlantirishiga va baliqchilik xo‘jaliklarida katta zarar keltirayotgan kasalliklar, jumladan, baliqlarning zamburug‘li kasalliklari ham shular jumlasidandir. Shu sababdan xo‘jaliklarda ko‘p uchrab kelayotgan saprolegnioz kasalligi bilan zararlangan baliqlarning o‘sish va rivojlanishiga ta’sir mexanizmini o‘z vaqtida aniqlab, klinik belgilarini o‘rganib, davolash va oldini olish chora-tadbirlarini ishlab chiqish muhim ahamiyat kasb etadi. Baliq kasalliklari orasida zamburug‘li kasalliklarning o‘rni katta bo‘lib, ular tomonidan sodir etiladigan kasalliklar baliqlar orasida ommaviy ravishda o‘limni keltirib chiqarish bilan baliqchilik tarmog‘iga katta iqtisodiy zarar keltiradi. Ayniqsa, baliqchilik tarmog‘ini intensifikatsiyalash sharoitida 138 zamburug‘li kasalliklar orasida saprolegnioz juda katta xavf tug‘diradi. Bu kasalliklar baliqchilik xo‘jaliklarida ancha ilgaridan kelib chiqqanligiga qaramay Respublikamiz hududida hozirgacha yaxshi o‘rganilmagan. Hozirda zamburug‘lar tomonidan qo‘zg‘atiladigan kasalliklar keng tarqalib baliqchilik xo‘jaliklarida katta xavf tug‘dirmoqda. Baliqlarning zamburug‘li kasalliklariga saprolegnioz, bronxiomikoz, nefromikoz, ixtiosporidioz kasalliklari kiradi. Bizning hududimizda eng ko‘p uchraydigan turlaridan biri saprolegnioz kasalligidir [3]. Saprolegnioz – bir necha xil zamburug‘ turlari ta’sirida paydo bo‘ladi. Zamburug‘lar ingichka, shoxlangan gifalarning to‘plamidan iborat. Zamburug‘lar o‘lgan organizmlarning organik qoldiqlarida (kuchsiz va o‘lgan baliq, baqa, mollyuskalar, hashorotlar) yashab rivojlanadi [6]. Zamburug‘lar o‘lgan baliqlarnng tana yuzasida oppoq to‘rsimon dog‘lar hosil qiladi va teriga kirib oladi, teri osti kletchatkasi va ichki organlarga ham kiradi. Saprolegnia, asosan, kuchsiz, kamharakat, jarohatlangan baliqlarni kasallantiradi. Saprolegnia eng avval baliqlarning shikastlangan joyida tez rivojlanadi, otalanmagan va shikastlangan uvildiriqlarda keng tarqaladi. Zamburug‘lar nafas a’zolari to‘qimalarini ishdan chiqarib, ulardan o‘zining rivojlanishi uchun kislorodni o‘zlashtirib oladi. So‘ngra o‘lgan to‘qimalar bilan oziqlanadi. Ayniqsa, bu jarayon uvildiriqlarda yaxshiroq ko‘zga tashlanadi, avvaliga o‘lgan uvildiriqlarda gifalar rivojlanadi, keyinchalik yonidagi sog‘lom uvildiriqqa o‘tadi va bular ham kasallikka chalinadi. Zamburug‘lar o‘z gifalari bilan mayda baliqlarni o‘rab oladilar. Bu gifalar darhol sog‘lom, yosh baliqlarga o‘tib, kasallik havzada ko‘payib ketadi [4]. 1-rasm. Baliq tanasida zamburug‘ gifalarining joylashishi. Kasallik qo‘zg‘atuvchilari tuban mog‘or zamburug‘lari Saprolegnialis guruhiga kiruvchi Saprolegnia turkumiga kiradigan bir necha turlar S.parasitica, S.mixta, S.ferax kabilar qo‘zg‘atib, baliqlarning epidermis hujayralarini parchalashi, kislorod kirishiga to‘sqinlik qilishi, to‘qimalarda nekroz hosil qilishi va baliqlarning nobud bo‘lishi bilan xarakterlanadi. Bular to‘siqsiz va shoxlangan mitseliysi bilan ajralib turadi. Zamburug‘ gifalarining qalinligi 20 mkm, ko‘p miqdorda yadrosi bor protoplazmali, qalin qobiq bilan o‘ralgan. Jinssiz ko‘payish vaqtida gifalarning oxirida 139 sporangiya hosil qiladi, ularda sporalar va xivchinlar bo‘ladi. Jinsiy ko‘payish organlariga anteridiy va oogoniylar kiradi. (2-rasm) Oogoniyda urug‘langan tuxum hujayr