Sampling of milk and dairy products and its veterinary sanitary assessment

Аннотация

Марказий Осиѐнинг исломгача бўлган даврдаги унинг умумий тарихини, хусусан ахлоқ-одобга доир қарашлар тарихини ўрганиш учун қадимий форсий ѐзувлар юнон тарихчилари Геродот, Страбоннинг тарихий ва географик асарлари, Зардўштийлик динининг муқаддас китоби “Авесто” ҳамда бир қатор бошқа манбалар катта аҳамиятга эга. Kalit so„zlar: Ахурамазда, зардуштийлик, доривор ўсимликлар йиғиш, уч яхши ишда сусткашлик қилмаслик, уч ѐмон ишдан, ѐмон хулқдан, ѐмон сўзда ва ѐмон амалдан юз угиришга, тарбиячилар ва муаллимларнинг бурчлари, рост сўз, покликҳақида, Авесто таълими. Айниқса, “Авесто” Марказий Осиѐ халқларининг ахлоқ-одоби қарор топиши ва ривожланиши тарихини ўрганиш учун муҳим қимматли манба ҳисобланади. “Авесто” диний мазмунда бўлиши билан бир қаторда фалсафа, сиѐсат, ахлоқ, турмуш, адабиѐт масалаларини ҳам ўз ичига олади. Авесто таълимотига кўра, иккита куч: яъни, яхшилик ва ѐмонлик мавжуд бўлиб, улар бир- бири билан абадий муросасиз, душманлик ҳолатида бўлиб келади. Яхшилик кучларига Ахурамазда, ѐмонлик кучларига Ахриман бошчилик қилади. Инсон ҳаѐтини, унинг бахти ѐки бахтсизлигини ана шу курашнинг натижасибелгилаб беради. Кишилар ўз амалий ишлари, ижобий ахлоқий фазилатлари билан яхшиликка мойил эканликларини кўрсатишлари ва бу билан ѐвуз кучларга қарши курашда яхшилик руҳига кўмаклашишлари лозим, акс ҳолда номуносиб ҳатти-ҳаракат қилувчи киши осонгина ѐмонлик қалқонига илиниб колиши мумкин. Зардуштийлик динининг пайғамбари Зардушт шундай дейди: “ѐлғончиликка ихлос қўйганлар учун абадул-абад азоб-уқубатлар тайѐрлаб қўйилган. Шу боис инсон ҳаѐт мақсадини танлар экан, ўз зиммасига муайян мажбурият олар экан, уни адо этиш учун жавобгар бўлиши лозим. “Айни пайтда Зардуштийлик дунѐвий ишларга фаол муносабатда бўлишга: уй-жой қуришга, чорва, хотин ва бола-чақаларга эга бўлишга, экин-тикин ва дарахт экишга, ерларни суғоришга, мол-ҳол боқишга ва бошқаларга даъват этади. Дунѐда қандай жой энг севимли жой, деган саволга Ахура Мазда бундай жавоб беради: “Тақводор киши, ўт-олови ва сут қатиғи,ичида хотини, болалари бўлган уй қурган жой чиндан ҳам энг яхши жойдир”. Кўриб турибсизки, Авестода меҳнат ноз-неъматлар манбаи бўлганлиги учунгина эмас, балки ахлоқий соғломлик, эзгулик манбаи сифатида ҳам улуғланади. AGROBIOTEXNOLOGIYA VA VETERINARIYA TIBBIYOTI ILMIY JURNALINING MAXSUS SONI 1180 "ПЕРСПЕКТИВНЫЕ ЗАДАЧИ РАЗРАБОТКИ И ВНЕДРЕНИЯ ИННОВАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ВЕТЕРИНАРИИ И ЖИВОТНОВОДСТВЕ" международная научно-практическая конференция 14-15 октября Авестода инсон ижтимоий фойдали меҳнат туфайли барча ѐмонликлардан, ѐвузликлардан қутилиши мумкин, деган улуғ ғоя ѐтади. Айниқса, деҳқончиликдаги меҳнат яхшиликнинг юзага чиқишида ва инсонни қайта тарбиялашда асосий омил, Ахурамазда қонунида деҳқончилик меҳнати - эзгулик ва яхшиликнинг намоѐн бўлишининг ва инсон баркамоллигининг асосий шарти бўлиб, қўриқ ва бўз ерларни ҳайдаш, ерни жамоа ўртасида адолатли тақсимлаш энг савоб ва маъқул иш ҳисобланган: “Кимки ғалла экса олийжанобдир. Ғалла эккан киши эзгулик уруғини сочади. Ахурамазда эътиқодини кучайтиради, эътиқодни мустаҳкамлайди...”. Бу қонуннинг бажарилиши ўз аҳамиятига кўра, ўн минг марта ибодат этиш ѐки юзлаб жониворларни қурбонликка сўйишдан афзал ҳисобланган. Деҳқончилик қилиш ердаги ҳар қандай ѐвузликка барҳам бериш демакдир. “Олам гўзаллиги деҳқондан, деҳқончиликдан, кимки ерга уруғ қадабди, у одамийликка иймон келтиради, ягона шу йўлгина ҳақиқат бўлиб қолган саробдир”. Шунингдек, Авестода ўтроқ чорвадорларнинг диний ва дунѐвий мафкураси ўз аксини топган. Зардуштийлик инсон чорванинг кўпайишига, яйловларнинг гуллаб яшнашига ѐрдам берган тақдирда тинмай меҳнат қилгандагина Ахурамазданинг иноятига нойил бўлади дейилган. Авестода экология масалаларига, яъни табиатни, ер, сув, дарахт, ўсимлик, жониворларни эъзозлашга, ерни ишлатиб, суғориб, боғ-роғ, экинзор қилишга, чорвани айниқса, йилқичиликни йўлга қўйишга, сувни муқаддас тутишга алоҳида эътибор берилган. Шунга кўра, инсон анҳор ва ариқ бўйларида мол боқишга, отларни боғлашга рухсат этилмаган, қудуқ ва ҳовуз сувини ифлос қилганларга катта жарима солинган. Экология қонунларида 4 та нарса: Ер, Сув, Олов ва Ҳаво шундай эъзозланганки, ҳавони булғаш, ифлослантириш, ерга кўмиш, сувга оқизиш, оловда ѐқиш гуноҳи азим ҳисобланган. Демак, зардуштийлик дини қонунларига кўра ер, сув, олов ва ҳавони ифлос қилиш жиноят деб ҳисобланиб, бундай жиноятга 400 қамчи уриб жазоланган ѐки қилган жинояти оғирроқ бўлса ўлим жазосига маҳкум этилган. Инсон ўз ҳаѐт йўлини танлар экан, ўз зиммасига мажбурият ва оилавий бурчни бажаришга жавобгардир.Авестода кўрсатилишича, ўсмирлар 15-16 ѐшларида балоғатга етган ва турмуш қуриш ҳуқуқига эга деб ҳисобланган. Агар эркак зурриѐт қолдириш қобилиятига эга бўлсаю, аммо уйланмаса, унга тамға босишар ѐки белига занжир боғлаб юришга мажбур қилишар эди. Ер юзида инсон зурриѐтини кўпайишига қарши чиқиб, турмуш қурмай юрган қизни қопга солишиб, 25 дарра калтаклашган. Зардуштийлик қонун-қоидаларида эркак киши уйланиш учун моддий ва маънавий томондан тўқ, сиҳат-салома