Медицина и инновацииМ Сабиров, О Скосырева +12021
Сезонная миграция иксодовых каналов
Раҳимов Муҳамад Юнусович
Перспективы развития ветеринарной науки и её роль в обеспечении пищевой безопасности · 2026
Аннотация
Научно-исследовательские работы были проведены на личных крупных рогатых скотах жителей Тайлякского, Ургутского района Самаркандкой области. Разновидность клещей типов Hyalomma, Rhipicephalus были отмечены в качестве доминантного вида. Ключевые слова; Фауна, миграция, динамика, доминант, трансмиссив, Vector, акарицид, препарат, эмульсия. Annotation: The research- observational and experimental works were carried out in a private cattle belonging to population of Taylak, Urgut districts of Samarkand region. The regional fauna of ixodic ticks was defined. Such types of ticks belonging to the generation of Hyalommas, Rhipicephalus were registered as dominant type. Key words: Fauna, migration, dominant, transmissive, acaricid, emulsion, ecotone, biocenosis. Мавзунинг долзарблиги; Республика табиати паразитар (текинхўр) бўғиноёқлилар туркумига (Arthropoda) мансуб каналар (Arachnidae, Acari) кенг тарқалган бўлиб, ушбу гуруҳга мансуб паразитлар аҳоли ва чорвачилик ҳайвонларини трансмиссив – инфекцион, вирусли трансмиссив–паразитар (ўлат, туляремия, геморрагик иситма, эфемер иситма, кана энцефалити, трипаносомозлар, лейшманиоз, малярия, тейлериоз) каби маҳаллий ва ҳатто хориж (зика, эбола, грипп ва бш.) касалликларини тарқатувчилари сифатида ҳам ҳавфлидирлар. Жумладан биоценоз, зообиоценозлар (экотоп, экотон, деҳқон, хусусий, шахсий ёрдамчи) ва бошқа чорвачилик хўжаликлари, яйловлари шароитида миграцияси (тарқалиши) кутилаётган экто- ва эндопаразитоз ҳамда трансмиссив касалликлар специфик (Vector) тарқатувчилари бўлган иксод каналарга қарши курашнинг экологияга, инсон ва ҳайвонлар организмига, фауна ва флорага безарар бўлган янги восита ва усулларини ишлаб чиқиш ҳамда қўллаш технологиясини яратиш устувор муаммо ҳисобланади. Тадқиқот мақсади вазифалари: Янги шаклланаётган экотоп ва экотонлар шахсий, хусусий ва қорамолчилик хўжаликлар шароитида қорамолларда паразитлик қиладиган иксод каналарининг фаунаси ва мавсумий миграциясини (экогенезини) ўрганиш. Иксод каналарига қарши дельтаметрин пиретроидининг самарадорлигини аниқлаш. Материаллар ва тадқиқот усуллари; Терилган кана зоологик турлари арахноэнтомология лабараториясида махсус қўлланма ва аниқлагич жадваллар («Атлас исодоидных клещей»; «Определитель членистоногих, вредящих здоровью человека», 1959) ёрдамида аниқланди. 115 Тадқиқот натижалари: Эпизоотологик, экологик, фенологик илмий- тадқиқот ишлари Самарқанд вилояти Тойлоқ, Ургут туманлари экотон ва экотоплари шахсий хўжаликларидаги (аҳоли қарамоғидаги) қорамолларда олиб борилди. Жорий йилнинг январ ойида экотопларда шахсий хусусий хўжаликларда 36 бош қорамол текширилди. Бу моллар танасида иксод каналари топилмади, бироқ 15 бош (41,6%) молларнинг (Trichodeсtes bovis, сочхўрлар) триходектоз билан касалланганлиги маълум бўлди. Феврал ойида шахсий, хусусий хўжаликлардан 40 бош қорамол паразитологик текширилди. Текширишлар мобайнида мавжуд моллардан иксод каналари топилмади. Март ойида эктопаразитларга қарши экотон ва экотопларда ҳамда зарафшон воҳаси туқайзорларида шахсий, хусусий хўжаликлардан 52 бош қорамол текширилди. Текширувлар жараёнида қорамоллардан иксод каналари топилмади, аммо 25 бош (48%) қорамол триходектоз билан касалланганлиги аниқланди. Апрел ойида қорамолларнинг эктопаразитларига қарши синов тажрибалари мобайнида жами 55 бош қорамол текширилди ва 60% молларда паразит каналар топилди. Асосан, гиаломмоз (H. anatolicum, H. plumbeum, H. detritum), рипицефалоз (Rh. Bursa, Rh. turanicus) касалликлари учради. 17 бош (30%) моллар эса триходектоз (Trichodeсtes bovis), касаликлари билан касалланганлиги аниқланди. Тойлоқ туманининг “Дўстлик”, “Тепақишлоқ”, “Ўртақишлоқ”, “Файзиобод” маҳаллалари ҳамда “Зарафшон” воҳаси шахсий хўжаликларида 60% қорамол дермацентороз, рипицефалоз, гиаломмоз касалликлари билан касалланганлиги аниқланди. Бунда мавжуд моллар организмида H. anatolicum, H. plumbeum, H. detritum, Rh. bursa, Rh. turanicus, D. marginatus каналари паразитлик қилиши кузатилди. Ургут туманининг “Штоп” ҳамда “Урамас” маҳаллалари шахсий қорамоллардан 60 бош текширилганда 41 бош (68,3%) моллар иксод каналари билан табиий (спонтан) ҳолда зарарланганлиги аниқланди. Бу ҳудудда асосан дермацентороз, рипицефалоз касалликлари кенг тарқалганлиги кузатилди. Текширувлар мобайнида Самарқанд вилояти Тойлоқ, Ургут туманлари экотон ва экотоплари, туқайзорлари шароитида иксод каналарининг Hyalomma (H. anatolicum, H. plumbeum, H. detritum), Rhipicephalus (Rh. Bursa, Rh. turanicus), Dermacentor marginatus каналари қорамоллар организмида асосий патоген турлар эканлиги аниқланди. Экотон ва экотоплапрда қўйидаги зоопаразит ва улар томонидан қўзғатиладиган паразитар касалликлар аниқланди: 116 Жадвал 1. Тарқалган Диагностика қилинган паразитар Ҳайвон тури зоопаразитлар тури касалликлар номлари Dermacentor Қорамолларда: дермацентороз marginatus Hyalomma anatolicum гиаломмоз Hyalomma plumbeum гиаломмоз H. detritum рипицефалоз Rhipicephalus bursa рипицефалоз Rh. Turanicus рипицефалоз Қўйларда: Rhipicephalus bursa рипицефалоз Итларда: R
Доказательный фрагмент
«Научно-исследовательские работы были проведены на личных крупных рогатых скотах жителей Тайлякского, Ургутского района Самаркандкой области.»
Образец извлечения
Демо-превьюНаучно-исследовательские работы были проведены на личных крупных рогатых скотах жителей Тайлякского, Ургутского района Самаркандкой области. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Fauna, migration, dominant, transmissive, acaricid, emulsion, доминант, дори, препарат, фауна, ecotone, biocenosis, акаритсид, миграция, эмульсия, акарицид, трансмиссив, динамика, Vector, Вектор
Смежные источники
Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ЖУРНАЛ ПРАВОВЫХ ИССЛЕДОВАНИЙСуванов Сардор Бахадирович2026