ТУРИСТИК ХИЗМАТЛАР КЎРСАТИШДА ФУҚАРОЛИК-ҲУҚУҚИЙ МУНОСАБАТЛАРНИ ҲУҚУҚИЙ ТАРТИБГА СОЛИНИШИ

Аннотация

Мақолада рақамлаштириш шароитида туристик хизматлар кўрсатиш бўйича фуқаролик-ҳуқуқий муносабатларнинг ҳуқуқий тартибга солишини унификация қилиш чегаралари таҳлил қилинади. Рақамли технологияларнинг ривожланиши муносабати билан қонунчиликда юзага келаётган асосий муаммолар ва қийинчиликлар муҳокама қилинади, шунингдек, ҳуқуқий нормаларни халқаро даражада мувофиқлаштириш имкониятлари кўриб чиқилади. Рақамли муҳитда истеъмолчиларнинг ҳуқуқлари ва туристик хизматлар етказиб берувчиларининг мажбуриятлари масалаларига алоҳида эътибор қаратилган. Рақамлаштириш тенденцияларини инобатга олган ҳолда ҳуқуқий тартибга солишни такомиллаштириш бўйича таклифлар берилган. Калит сузлар: Унификация, ҳуқуқий тартибга солиш, фуқаролик-ҳуқуқий муносабатлар, туристик хизматлар, рақамлаштириш, истеъмолчилар ҳуқуқлари, рақамли муҳит. LEGAL REGULATION OF CIVIL-LAW RELATIONS IN THE PROVISION OF TOURIST SERVICES Achilova Liliya Ilhomovna Associate Professor of the Department of Business Law of Tashkent State University of Law, Doctor of Philosophy (PhD) in Law ANNOTATION: The article analyzes the frontiers of unification of legal regulation of civil- law relations in the provision of tourism services in the context of digitalization. The main problems and challenges faced by legislation due to the development of digital technologies are examined, as well as opportunities for harmonizing legal norms at the international level. Special attention is given to consumer rights and the obligations of service providers in the digital environment. Possible ways of improving legal regulation in light of digitalization trends are proposed. Keywords: Unification, legal regulation, civil-law relations, tourism services, digitalization, consumer rights, digital environment. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 33-моддасига мувофиқ, «Давлат жаҳон ахборот тармоғи Интернетга кириш имкониятини таъминлаш учун шароит яратади». Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 5 апрелдаги ПФ-5464- сон «Ўзбекистон Республикасининг фуқаролик қонунчилигини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» ги Фармойишига мувофиқ, амалдаги Фуқаролик кодекси мамлакатда тез ривожланаётган иқтисодий муносабатлар ва фуқаролик ҳуқуқи соҳасидаги халқаро стандартлар талабларига тўлиқ жавоб бермайди. Хусусан: 87 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Биринчи навбатда, Фуқаролик кодексида эскирган ҳуқуқий институтлар, шунингдек, ривожланган давлатларнинг бозор иқтисодиётига эга ҳуқуқий тизимларида мавжуд бўлмаган юридик шахсларнинг ташкилий-ҳуқуқий шакллари сақланиб қолган; Иккинчидан, «тижорат таваккали», «хўжалик субъектларининг тенглиги», «одилона компенсация», «шартнома мажбуриятларини бажармаслик» каби классик фуқаролик-ҳуқуқий институтлар мавжуд эмас; Учинчидан, замонавий бозор шароитларида талаб қилинадиган айрим фуқаролик- ҳуқуқий шартномалар ва муносабатлар шаклларини тартибга солиш йўқ, жумладан давлат-хусусий шериклик шартномаси, дилерлик шартномаси, улушли қурилиш, кластер ишлаб чиқариш, электрон тижорат, криптовалюта муомаласи, ер участкалари хусусийлаштирилиши ва бошқалар; Тўртинчидан, Фуқаролик кодексида кўплаб ҳавола қилинган қоидалар мавжуд (тахминан 80 та), бу кодекснинг тўғридан-тўғри амал қилувчи ҳужжат бўлишига йўл қўймайди ва унинг фуқаролик ҳуқуқий муносабатларни тартибга солишдаги мақомини пасайтиради; Бешинчидан, юридик шахсларнинг бир-бирига ўхшаш ва бошқа ташкилий- ҳуқуқий шакллардан олинган қоидалар аралашмасидан иборат бўлган ҳаддан ташқари кўп ташкилий-ҳуқуқий шакллари мавжуд (масалан, хусусий корхона ва унитар корхона, улар қонунчиликда бошқа иштирокчиларни ўз таркибига киритиш назарда тутилмаганлиги сабабли инвестиция жалб қила олмайди); Олтинчидан, Фуқаролик кодексида фуқаролик ҳуқуқи институтларига тааллуқли бўлмаган жамоат ҳуқуқи қоидалари мавжуд, хусусий мулк ва шартнома муносабатларига тегишли ҳаддан ташқари кўп чекловлар мавжуд; Еттинчидан, Фуқаролик кодексида ахборот-коммуникация технологияларидан фуқаролик-ҳуқуқий муносабатларда фойдаланиш масалаларини тартибга солувчи қоидалар деярли йўқ. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг кириш қисмида «Ушбу Конституция халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принциплари ва қоидаларига асосланган ҳолда қабул қилинган», деб таъкидланади. Конституциянинг 15-моддасига мувофиқ, Ўзбекистон Республикасида Конституция ва қонунларнинг мутлақ устуворлиги эътироф этилади. Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси олий юридик кучга эга, бевосита амал қилади ва бутун мамлакат ҳудудида ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принциплари ва қоидалари билан бир қаторда Ўзбекистон Республикасининг ҳуқуқий тизимининг таркибий қисми ҳисобланади. Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг қонунларида назарда тутилган қоидалардан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартноманинг қоидалари қўлланилади. Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбе