TUPROQDAGI OZUQA MIQDORIGA VA O’SIMLIKLARGA ORGANIK O’G’ITLARNING SAMARASI

Аннотация

Today, organic fertilizers have a complex effect on the soil and have a positive effect on the growth, development and productivity of crops, including cotton. However, in order to increase their efficiency, organic fertilizers, including half-rotted cattle manure, should be thoroughly studied in each soil-climate condition and agricultural crop. The main role in this is played by the state of soil fertility. The main substance determining soil fertility is humus. The higher the quantity and quality of humus, the higher the productivity. However, according to most scientists, the amount of humus in the soil has been significantly decreasing in the last 10-20 years. Keywords: Effect of organic fertilizers on soil nutrient content and plant growth. ВЛИЯНИЕ ОРГАНИЧЕСКИХ УДОБРЕНИЙ НА ПИТАНИЕ ПОЧВЫ И РАСТЕНИЙ Аннотация. Сегодня органические удобрения комплексно воздействуют на почву и положительно влияют на рост, развитие и продуктивность сельскохозяйственных культур, в том числе хлопка. Однако для повышения их эффективности органические удобрения, в том числе полуперепревший навоз крупного рогатого скота, должны быть тщательно изучены в каждом почвенно-климатическом состоянии и сельскохозяйственной культуре. Главную роль в этом играет состояние плодородия почвы. 49 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Основным веществом, определяющим плодородие почвы, является гумус. Чем выше количество и качество гумуса, тем выше урожайность. Однако, по мнению большинства ученых, количество гумуса в почве за последние 10-20 лет значительно уменьшилось. Ключевые слова: Влияние органических удобрений на содержание питательных веществ в почве и рост растений. Kirish. Organik o’g’itlar tuproq unumdorligiga va ekinlar hosildorligiga beqiyos katta ahamiyatga ega. Organik o’g’itlarning tuproqning biologik aktivligini oshiradi. Go’ngni kompostlaganda nafaqat begona o’t urug’lari yo’qoladi. Turli xil kasalliklarni kamayishiga va hosildorlikni oshishiga xizmat qiladi. O‘g‘itlar ildizmevalilar va butgullilar oilasiga mansub o‘simliklar ekiladigan maydonlarga beriladi, ammo oriq yerlarga chirigan go‘ng yoki kompost bir tekis yaxshilab sepib chiqiladi. Maʼlumki, hamma xo‘jaliklarda ham qishloq xo‘jalik hayvonlari boqilavermaydi, go‘ngni sotib olish esa ancha qimmatga tushadi. Kompost tayyorlashda kletchatkaga boy bo‘lgan somon, hazon, qirqilgan eski gazeta qog‘ozlari kabilarni qo‘shishni ham unutmang. Kompostning qotib qolishiga yo‘l qo‘ymang hamda uni yomg‘ir suvlari tushishidan asrang. Yerni chopishdan oldin panshaxa vositasida tuproqqa dag‘al organik o‘g‘itlarni sepib chiqing. Organik o‘g‘itlarni har yili berish, hech bo‘lmaganda maydonning bir qismiga berish zarur. Bu esa tuproqda ozuqaviy moddalar miqdorining ko‘payishi, tuproq nam sig‘imining ortishi hamda tuproq strukturasining yaxshilanib borishiga imkon beradi. Shu bois xo‘jalik sharoitida o‘simlik qoldiqlari va oshxona chiqindilaridan kompost tayyorlashni o‘rganib olish maqsadga muvofiq. Yaxshi chirigan go’ng va kompostlarni ko’zgi shudgor ostiga qo’llashdan tashqari bahorda chizillash oldidan berish ham muhim ahamiyatga ega. Bu tuproq mikrobiologik faolligini yaxshilaydi, tuproq naligi va yumshoqligini ham oshiradi, qaqaloqni salbiy ta’sirini pasaytiradi hamda chigitni tez unib chiqishini va nihollar yaxshi jadal rivojlanishiga yordam beradi. Organik o’g’itlar me’yori 20 t/ga dan 40 t/ga miqdorgacha oshirilganda ularning azot miqdoriga ijobiy ta’siri yanada ortdi. Yarim chirigan qoramol go’ngiga nisbatan turli xil chiqindilardan tayyorlangan tayyorlangan kompostlar ammoniy va nitrat shaklidagi azotga kuchliroq ta’sir ko’rsatdi. Bu kompost tarkibida nisbatan azot miqdorining yuqoriligi famda fosfogips mavjudligi bilan tushuntiriladi. 50 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Chunki fosfogips magniy karbonatli shurlangan o’tloq tuproqlarning tuproq singdirish kompleksini kalsiy kationi bilan boyitib ularning meliorativ holatini yaxshilaydi bu esa o’z navbatida tuproqning tabiiy agrokimyoviy xossalarini sezilarli yaxshilaydi. O’zbekiston Respublikasi har xil tuproq tiplarida o’tkazilgan tadqiqodlarni mineral va organik o’g’itlarni muntazam qo’llash gumus miqdorini oshiradi. Defisetsiz gumus balansiga erishish uchun har bir gektar yerga 18 t go’ng qo’llash kerak (D.S.Sattorov, A.E.Ergashov, 1989). Har yili organik o’g’itlar qo’llanilgan tuproqlarda harakatchan shakldagi og’ir metallar miqdorining kamayishi ularni adsorbsiyalanishi va singdirilgan holatda ushlanib turilishi bilan bog’liq. Bundan tashqari organik o’g’itlarni qo’llash tuproqdagi gumus miqdorini oshiradi. Organik o’g’itlar mustaqil ravishda ham og’ir metallarni singdirilgan holatda ushlab turishi va ularning harakatchanligini kamaytirishi mumkin. Organik o’g’itlarni gektariga 30 t/ga dozada solish va xuddi shu dozada go’ngni NPK bilan birga qo’llash og’ir metallar miqdorini keskin kamaytiradi. (I.N.Bobob