DELPHI DASTURLASH MUHITIDA TUZILGAN DASTURDAN FOYDALANIB MICROSOFT WORD XUJJATLARIDA OBYKET QATNASHGAN ORALIQLAR BILAN ISHLASH AFZALLIK VA KAMCHILIKLARI

Аннотация

Bu maqolada Microsoft Word xujjatlarida obyket qatnashgan oraliqlar yoki qatorlarni aralashtirish va variant tuzish masalasi ko‘rib chiqiladi. Obyekt qatnashgan qatorlarni Delphi dasturlash muhitida tuzilgan dasturdan foydalanib variant shakliga o’tkazish afzallik va kamchiliklari ko’rib o’tilgan. Kalit so‘zlar: Microsoft Word, Delphi, obykt qatnashgan oraliqlar,qatorlar. Multimediyali ta’lim resurslari. Multimediyali ta’lim resurslari bugungi kunda talabalarga mantiqiy fikrlashga masalani mohiyatini yana ham chuqurroq o’rgatishga yordamchi vosita sifatida xizmat qilib kelmoqda. Fanni talabalar tomonidan qanday o’zlashtirilganini tekshirishda yozma nazorat savollarining o’rni beqiyosdir. Chunki bu usul ancha eskirgan bo’lishiga qaramasdan bir qancha avzalliklarga egadir. Talaba berilgan savollarga o’zi mustaqil fikr yuritish orqali o’rganilgan mavzu va bilimlariga tayanib yozma tarzda javob beradi. Odatda oflayn shaklada o’tkazilib mutaxasis tomonidan tekshiriladi va baholanadi. Ushbu jarayon agar savollar oddiy formatda tuzilgan bo’lsa o’qituvchi uchun samarali bo’lishi mumkin. Biroq fan xususiyatidan kelib chiqib talaba savolni tushunishi, tasavvur qilishida savollarda turli jadvallar, sxemalar, formula, rasmlar qisqa qilib aytganda Microsoft Word dasturi xujjarlari uchun obyektlar qatnashishi yaxshi samara beradi, savollarni fan bo’yicha ixtisoslashishiga olib keladi. Faqat matndan iborat axborot turli jadvallar, sxemalar, formula, rasmlar qisqa qilib aytganda Microsoft Word dasturi xujjarlari uchun obyektlar orqali beriluvchi axborotni bir xilda barchaga tushunarli tarzda bazi o’rinlarda yetkaza olmaydi. Bunga o’qituvchi tomonidan tuzilgan savollarni fanning xozirgi holatida ishlatiluvchi, zamonaviy yoki eski so’zlardan foydalangan holda tuzilishi. Bu talabaga bazi noaniqliklar keltirib chiqaradi tilda ishlatiluvchi manodosh, shakldosh iboralar sifatlarning ortdirma darajalar kabilar. Vizual grafika, rasm, jadval qatnashgan axborotlarda esa bu muammolar qisman bartaraf etilgan bo’lib bu keyinchalik kelib chiqishi mumkin bo’lgan muammolar talaba savollar to’g’ri tuzilganligiga shubxa bilan qarash, shikoyat qilib appelyatsiya berish holatlarini kamaytiradi. Savollar tuzilishida so’zlardagi bazi kitobiy va olimlar tomonidan ishlatiluvchi yondoshuvlarni emas balki umum e’tirof etilgan, fan soxasi vakillari tomonidan kelishilgan va tavsiya etilgan matn bo’lmagan axborot turlarini bilishi yetarli bo’ladi. Savollarni obyektlar asosida qatnashtirb 8 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si tuzish o’qituvchi uchun biroz qiyinchilik tug’dirishi mumkin. Bundan tashqari ularni xar bir talabaga individual tarzda tushadigan qilib variantlash ham bir qancha vaqt oladi. Turli dasturlar saytlardagi xizmatlar bu ishni matn bo’lgan holatida qisman bajarib bera oladi. Lekin quyida tavsiya etiladigan dastur anashu muammolarni Microsoft Word dasturining API sidan foydalanib muayyan shartlar bajarilganda o’zining kichik bo’lsada yechimlarini tadqim etadi. 1-rasm. Dastur interfeysi Ushbu tugmalarni ketma-ket tartibda bosish orqali savollarni aralashtirish mumkin. Savollarga namuna 𝑛 Savol (𝑥+𝑎)𝑛 = ∑ (𝑛)𝑥𝑘𝑎𝑛−𝑘 𝑘 𝑘=0 −𝑏±√𝑏2−4𝑎𝑐 Savol𝑥 = 2𝑎 Savol 𝐴 = 𝜋𝑟2 Savol (1+𝑥)𝑛 = 1+ 𝑛𝑥 + 𝑛(𝑛−1)𝑥2 +⋯ 1! 2! Savol 𝑒𝑥 = 1+ 𝑥 + 𝑥2 + 𝑥3 +⋯ , −∞ < 𝑥 < ∞ 1! 2! 3! 𝑛𝜋𝑥 𝑛𝜋𝑥 Savol 𝑓(𝑥) = 𝑎 +∑ (𝑎 cos +𝑏 sin ) 0 𝑛 𝑛 𝐿 𝐿 𝑛=1 Natijadan namuna Variant №1 1. Savol 𝐴 = 𝜋𝑟2 9 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si 𝑛𝑥 𝑛(𝑛−1)𝑥2 2.Savol (1+𝑥)𝑛 = 1+ + +⋯ 1! 2! 𝑥 𝑥2 𝑥3 3.Savol 𝑒𝑥 = 1+ + + +⋯ , −∞ < 𝑥 < ∞ 1! 2! 3! −𝑏±√𝑏2 −4𝑎𝑐 4.Savol𝑥 = 2𝑎 𝑛 𝑛 5.Savol (𝑥+𝑎)𝑛 = ∑( )𝑥𝑘𝑎𝑛−𝑘 𝑘 𝑘=0 Muayyan shartlar - Savollar banki bo’sh qatorlar bilan ajratilishi kerak - Rasm,jadval, formulalar matn qadorida joylashadigan formatda qolishi qo’shimcha formatlanmasligi zarur - Bo’sh qator savolda ishlatish zarur bo’lsa undan oldin va keyin bo’sh joy ishlatish tavsiya etiladi. Afzalliklari - Savollarni tayyorlash oson internet saytlarida ko’rsatiladigan xizmatlarga qaraganda. - Matndan tashqari xujjatdagi obyektlarni ham aralashtira oladi. - Windows operatsion tizimi va ixtiyoriy MS Word versiyasi bo’lsa ham bas. Kamchiligi - Faqat Windows operatsion tizimi va ixtiyoriy MS Word versiyasi bo’lgan kompyuterda ishlaydi. - MS Wordni APIsidan foydalanilgani bois ishlash tezligi kompyuter tezligi va MS Word tezligiga bog’liq. Ushbu dastur savollarni aralashtirish bilan bog’liq muammolarga qisman yechim bo’la oladi.Ko’pchilik pedagoglar tomonidan MS Wordda ishlash ko’nikmalari mavjudligi bois dastur tuzishda shu jihatlarga etibor berildi.