ОЛИЙ ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИДА БЎЛАЖАК ИНГЛИЗ ТИЛИ ЎҚИТУВЧИЛАРИНИНГ КАСБИЙ КОМПЕТЕНТЛИГИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ ИМКОНИЯТЛАРИ

Аннотация

This article is devoted to the development of professional competence of teachers. It provides a summary of the basic skills one should possess to become a competent English teacher. Information is provided on the methodologies necessary for future English language teachers to communicate clearly in this language and acquire professional competence skills. Калит сўзлар: касбий компетентлик, педагогик компетентлик, бўлажак инглис тили ўқитувчиси, таълим, касбий компетентликнинг таркибий қисмлари. Key words: professional competence, pedagogical competence, future English teacher, education, components of professional competence. Ўзбекистоннинг Европа ва жаҳон ҳамжамиятларига фаол қўшилиши мамлакатимизнинг замонавий таълим тизимига сезиларли таъсир кўрсатди. Ўзбекистон Республикаси олий касб-ҳунар таълими давлат таълим стандарти чет тилини ўқитишда касбий ўзига хосликни ҳисобга олишни талаб қилади, яъни битирувчиларнинг келажакдаги касбий фаолияти муаммоларини ҳал қилиш мақсади қўйилган. Шу муносабат билан, Ўзбекистон Респуликаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси тўғрисида” ги ПФ-4947-сонли Фармони ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Махкамасининг 2017 йил 11 августдаги 610-сонли “Таълим муассасаларида чет тилларини ўқитишнинг сифатини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида” ги Қарори муҳим аҳамиятга эгадир[1; 2]. Саводли мутахассисни шакллантириш таълимнинг асосий вазифаларидан биридир. Ўқитувчиларнинг компетентлиги тобора муҳим аҳамият касб этмоқда, муқобил таълим тизимлари пайдо бўлиб, жамиятда мутахассисларга эҳтиёж ортиб бормоқда. Бундан ташқари, касбий компетентлик ҳақида гап кетар экан, бу талаб келажак авлод тарбияси учун масъул бўлган ўқитувчилар учун икки баравар аҳамият касб этади. Таълим натижаларини башорат қилиш ва таълим жараёнларини моделлаштириш, ҳозирги вақтда ҳал қилувчи аҳамиятга эгадир. Шундай қилиб, ўзбек жамияти учун очиқ, ижодий ва юқори малакали ўқитувчи ва малакали мутахассисни тайёрлаш энг устувор вазифадир. Tалабалар эгаллаган чет тили бўйича билим, кўникма ва малакалар тизими уларнинг таълим фаолияти жараёнида 39 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si шаклланадиган касбий компетентлик билан белгиланади. Шундай қилиб, талабанинг ўзи ва унинг касбий компетенлигини шакллантириш касбий йўналтирилган таълим марказида туради. Чет тилидаги коммуникатив компетентликнинг асосий таркибий қисми ушбу мутахассислик битирувчиси олий ўқув юртини тугатгандан сўнг эгаллаши керак бўлган касбий компетентлик тўплами билан белгиланади. Чет эл профессионал муҳитида мулоқот қилиш қобилияти талабаларга, бўлажак инглиз тили ўқитувчиларига таълим беришда алоҳида аҳамиятга эга. Бўлажак ўқитувчиларнинг касбий таълимига компетентли ёндашуви ушбу мутахассислик битирувчиси эга бўлиши керак бўлган қобилиятларни ажратиб кўрсатишга имкон беради. Чет тили бўйича касбий компетентлик – бу кўп қиррали тушунча бўлиб, битирувчиларни келажакдаги таълим ишлари учун ҳар томонлама тайёрлашни таъминлайдиган мураккаб компетентлик тўплами сифатида талқин этилади [3]. Kасбий компетентлик касбий ривожланишни якка тартибда ва ўқитувчилар жамоаси билан ташкил этиш, аҳлоқий ва масъулиятли касбий хатти-ҳаракатларни намойиш этиш кўникмаларини ўз ичига олади [4]. Ўз-ўзини ривожлантириш ва такомиллаштириш маҳорати, малака ошириш учун барча имконият ва манбалардан фойдаланиш қобилияти келажак ўқитувчиларининг энг муҳим касбий компетентликлари деб ҳисобланиши мумкин. Бу ўз тажрибаларини ва ўқитувчилар жамоасининг ютуқларини таҳлил қилиш, фикр алмашиш, муайян муассаса олдига қўйилган таълим мақсадларига мос келадиган қўшма дастур ва лойихаларни ишлаб чиқиш маҳоратини ҳам ўз ичига олади. Ўқитувчиларнинг касбий компетентликлари аҳлоқий ва масъулиятли касбий хатти-ҳаракатларни намойиш этиш қобилиятини ўз ичига олиши керак. Касбий компетентлик аҳлоқий тамойилларга риоя қилиш, аҳлоқий вазиятни тавсифлаш, муҳокама қилиш ва ҳимоя қилиш, конструктив мунозара қоидаларига риоя қилинишини назорат қилиш қобилиятини назарда тутади. Aҳлоқий одоб-ахлоқ меъёрлари ўқитувчидан демократик бошқарув услубига эга бўлишни, талабаларга тегишли эътибор ва қўллаб-қувватлашни, ўқув жараёнида қарорларни асослашни, таълим фаолияти билан боғлиқ бўлган алоҳида ҳолатларда махфийликни сақлашни, талабаларга нисбатан ҳар қандай камситишлардан сақланишни, турли хил низолар ва муаммоларни ҳал қилишда маъмурий ҳуқуқни қўллашда адолатни намойиш қилишни талаб қилади. Oлий таълимнинг вазифаси олий ўқув юртлари битирувчиларининг келгуси фаолиятида зарур бўлган маълум касбий кўникмаларни ривожлантиришдир. Чет тилини ўрганишда касбий йўналтирилган ёндашув талабаларнинг касбий фикрлаш ва билимларни қўллаш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда ўзига хос касбий, ишбилармонлик, академик вазиятларда чет тилида мулоқот қилиш қобилиятини рифожлантиришни ўз ичига олади. Юқорида айтиб ўтилганларнинг барчаси бизни бўлажак инглиз тили ўқитувчиларининг тайёргарлиги ва рив