ЯНГИ ВА НОАНЪАНАВИЙ УСЛУБЛАРДАН ФОЙДАЛАНИБ ФИЗИКА ФАНИДАН ЛАБОРАТОРИЯ ИШИНИ БАЖАРИШ УСУЛЛАРИ

Аннотация

This article describes the methodology for using programming languages by students based on teaching “Physics” in higher educational institutions. Methods for solving laboratory work related to various technical knowledge of students using modern programming languages are described. Key words: Technology, pedagogy, personality, training, testing experiment, interactivity, unconventionality, modeling, standard. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёевнинг 2017 йил 20 апрелдаги “Олий таълим тизимини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги (ПҚ- 77 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si 2909-сон). Қарори олий таълим тизимида ечимини кутаётган муаммоларнинг ҳал этилиши ва мақсадли тадқиқотларнинг ривожлантириш асоси бўлиб хизмат қилади. Физикадан лаборатория ишларини бажариш ўқувчи амалий фаолияти жараёнида унинг олдига қўйилган назорат ва амалий топшириқларни ҳаракатлантирувчи куч ҳисобланади. Физикадан лаборатория иши бажаришда фаол услубларни тўғри танлаш муаммосини етарли даражада тушунмаслик ҳолари учрайди. У ёки бу услуб оптималлиги унинг аталиши одатдагича бўлиб қолинганлиги билан эмас, балки бажариладиган лаборатория иши мазмунига мослиги, ўқувчи имкониятига мувофиқлиги билан баҳоланади. Энг мақбул танланган услублар қўйилган муаммони белгиланган вақтда ижобий ҳал қилиш имконини беради. Ўқитувчи физикадан лаборатория ишини бажаришни режалаштиришда ва ноанъанавий услубларни танлашда қуйидагиларни амалга ошириши зарур:  лаборатория ишини бажариш бўйича кўрсатмалар билан танишиб чиқиб, уни бажариш мақсади ва вазифаларини белгилаб олиш;  лаборатория ишини бажариш бўйича асосий талаблар: лаборатория ишини бажаришда ўқувчи қайси асосий тушунчаларни, ҳодисаларни, жараёнларни, қонунларни, назарияларни билиши, нималарни ҳал қила олиши кераклиги билан танишиб чиқиб, лаборатория ишини бажаришдан кутиладиган натижаларни олдиндан аниқлаб олиш;  ўқув режаси билан танишиб, зарур бўлса, унга ўзгартириш киритиши, бажариладиган лаборатория ишларини таснифлаб чиқиш;  ҳар бир лаборатория ишини бажариш учун етарлича вақт ажратиб, дастурда назарда тутилган фанлараро алоқадорликдан фойдаланиш, мазкур тажриба иши мазмуни ва вазифаларини режалаштириш;  лаборатория ишини бажаришда замонавий технологиялар ва услубларни танлаш;  ўқувчининг умумий, кичик гуруҳда ва индувидуал ҳолда лаборатория ишини бажаришини уюштириш шаклларининг ўзаро мос бирлашмасини танлаш;  дарс жараёнида танланган вариантни қўллаб, лаборатория ишини бажариш услуби ва шаклларига зарур тузатишлар киритиб бориш. Физикадан лаборатория бажариш лойиҳасини ишлаб чиқишга йўналтирилган қуйидаги топшириқлар тизими белгилаб чиқилди: 1. Дастур, дарслик, ўқув-услубий қўлланмалар, синф ўқувчиларининг умумий тавсифномаси билан танишиш. 2. Ўқувчи фаолиятида лаборатория ишини бажаришнинг асосий вазифалари мажмуаси: ўқитиш, таълимий, тарбявий ва ривожлантирувчи мақсад ва вазифаларни белгилаш. 3. Ўқувчи фаолиятида лаборатория ишини бажаришнинг асосий босқичларини кетма-кет ва изчилликда жойлаштириш. 4. Ўқувчи фаолиятида лаборатория ишини бажаришнинг ҳар бир босқичи мазмунини аниқлаш. 5. Ўқувчи фаолиятида ҳар бир босқич учун интерфаол услубларни, шунингдек, лаборатория ишини бажариш технологияси ва воситаларини танлаш. 6. Ўқувчи фаолиятида лаборатория ишини бажаришнинг ҳар бир босқичи учун етакчи: умумсинф, кичик гуруҳ ва индувидуал шаклини танлаш. 78 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si 7. Ўқувчи фаолияти жараёнида бўш ва пухта ўзлаштирувчи ўқувчи учун табақаланган лаборатория ишини танлаш. 8. Тегишли синф ўқувчилари учун вақт меъёрларига мувофиқ уй вазифаси ҳажми ва мазмунини танлаш. Мазкур топшириқлар тизимининг бажарилишида айрим ўқувчи лаборатория ишини бажаришнинг асосий босқичларини кетма-кет ва изчил жойлаштиришга қийналган бўлса, баъзилари лаборатория ишини бажаришнинг ҳар бир босқичидаги асосий ўринларни ажратиб беришга, бошқалари эса замонавий технологиялар ва услубларни танлашда ёки кучли ўқувчи учун табақаланган лаборатория ишларини танлашда қийинчиликка дуч келганликлари таъкидлаб ўтилди. Шу боис педагогик тажриба-синов жараёнида тажриба гуруҳларида лаборатория ишини бажариш услублари ва технологияларини оптимал танлаш бўйича тренинг ташкил этилди. Мазкур тренингда респондентлар учун услубий қўлланма ишлаб чиқилди. Физикадан лаборатория ишини тўлиқ бажарган ўқувчини рағбатлантириш мақсадга мувофиқ. Айрим ҳолларда муаммоли изланиш услубидан фойдаланиб, лаборатория ишини бажаришда ўқувчи баъзи қийинчиликларга дуч келади. Чунки айрим ўқувчида лаборатория ишини бажаришда ўйинлар ва ўқув мунозараларни ташкил қилиш маҳорати ҳам етарли даражада шаклланмаган. Дарсда лаборатория ишини бажариш жараёнининг 3 та функцияси бажарилади: таълим бериш, тарбиялаш ва ривожлантириш. Буни лаборатория ишини бажариш давомида амалга оширишда интерфаол услублардан фойдаланиб дарс ўтиш яқиндан ёрдам беради. Бажарилаётган лаборатория ишини бажаришни тўғридан-тўғри ўқувчига ўзаро таъсир ҳар