BALANDLIK HOLATIDA GIPOKSIYANING YURAK-QON TOMIR TIZIMIGA TA’SIRI FIZIOLOGIYASI VA PATOFIZIOLOGIYASI

Аннотация

Retinal detachment occurs when the neurosensory retina separates from the retinal pigment epithelium, which lies beneath the neurovascular tissue responsible for phototransduction. Given the importance of the retinal pigment epithelium for optimal retinal function, retinal detachment always results in decreased vision. Keywords: retina, central vision, contractile membranes. TPK ning uchta asosiy turi mavjud: regmatogen, traksion va ekssudativ (shuningdek, seroz) TPK. Regmatogen TPK da to‘r pardaning bir yoki bir nechta yorilishlari shishasimon tana suyuqligining subretinal bo‘shliqqa kirishiga va neyrosensor to‘r pardani TPPE dan ajralishiga olib keladi. Traksion TPK da preretinal, intraretinal yoki subretinal membranalar qisqaradi va tangensial kuchlar ta’siri bilan to‘r pardani TPPE dan yuqoriga ko‘taradi. Nihoyat, ekssudativ TPK da, asosiy yallig‘lanish holati, qon tomirlarining anomaliyasi yoki o‘sma mavjudligi 48 ` subretinal bo‘shliqda ekssudativ suyuqlikning to‘planishiga olib keladi, bu TPPE osmotik nasos funktsiyasidan oshadi. TPK ni jarrohlik davolash odatda yassi qismi vitrektomiyasi, sklerani plombalash yoki pnevmatik retinopeksiyani o‘z ichiga oladi. Qabul qilingan yondashuv ko‘pincha bemorning xususiyatlariga, shuningdek, amaliyotchi vrachning tajribasi va klinik qaroriga bog‘liq. Jarrohlik texnologiyasidagi yutuqlar va davom etayotgan innovatsiyalar ko‘plab bemorlar uchun natijalarni yaxshiladi. Biroq, tor pardaning qayta biriktirilishiga erishilgan taqdirda ham, ba’zi bemorlarda ko‘rishning pasayishi yoki metamorfopsiya kabi boshqa ko‘ruv simptomlari rivojlanib, bu ularning hayot sifatini pasaytiradi. Ushbu bemorlar uchun terapevtik imkoniyatlar va natijalarni yaxshilash uchun neyroproteksiya va to‘r parda biologiyasi bo‘yicha qo‘shimcha tadqiqotlar, shuningdek, jarrohlik innovatsiyalarini davom ettirish kerak. Neyrosensor to‘r parda yuqori darajada tashkil etilgan va murakkab nerv-qon tomir to‘qimasi bo‘lib, ko‘zning ichki devorini qoplaydi va yorug‘likni optik asab orqali miyaga uzatiladigan elektr signaliga aylantirish uchun javobgardir. Bu jarayon fototransduksiya deb ataladi. Neyrosensor to‘r pardaning ostida to‘r pardaning pigment epiteliysi (TPPE) joylashgan. TPPE funktsiyalari yorug‘likning yutilishini (lekin ular bilan cheklanmaydi) va shu bilan sensorli neyronlarni fotooksidlanishdan himoya qilishni, ko‘rish siklida ishtirok etishni va to‘kilgan fotoretseptor membranalarining fagotsitozini o‘z ichiga oladi (Boulton, M. & Dayhaw- Barker, P., 2001). To‘r pardaning ichki uchdan ikki qismi to‘r pardaning ichki va tashqi tomir chigallari orqali oziqlanadi; To‘r pardaning tashqi uchdan bir qismi va TPPE xorioidal tomirlarga, TPPE ostidagi boy kapillyar chigaliga bog‘liq. Optimal ko‘rish uchun sog‘lom TPPE funktsiyasi juda muhimdir. TPPE va neyrosensor to‘r parda odatda bir-biriga yaqin joylashgan bo‘lsa-da, qisman TPPE ning osmotik nasos funktsiyasi tufayli ikki qatlam o‘rtasida potentsial bo‘shliq mavjud; to‘r parda ko‘chishi (TPK) bu ikki qatlam bir-biridan ajralgan klinik holatdir (Marmor, M. F., 1990; D’Amico, D. J., 2008). To‘r parda optimal funktsiyasi uchun TPPE va asosiy xorioidning ahamiyatini hisobga olgan holda, TPK ko‘rishga halokatli ta’sir ko‘rsatadi va aralashuvsiz turg‘un ko‘rish yo‘qolishiga olib kelishi mumkin (Ross, W. H., 2002). TPK bilan og‘rigan bemorlarning ko‘pchiligi dastlab yorug‘likning o‘tkir chaqnashlarini boshdan kechirishadi, ular periferik ko‘rishda soya yoki pardaga o‘tadi va oxir-oqibat TPK markaziy ko‘rish uchun mas’ul bo‘lgan to‘r pardaning makulasiga ta’sir qilganda markaziy ko‘rishning pasayishiga olib keladi. Patofiziologiyasi. Neyrosensor to‘r parda va TPPE odatda qisman TPPE ning osmotik nasos funktsiyasiga qaramay zich yopishgan bo‘ladi. Neyrosensor to‘r oarda TPPE dan ajralganda, bemorlar ko‘rish qobiliyatini yo‘qotadilar. TPK ning patofiziologiyasi RTPK, TTPK va ETPK uchun farq qiladi. Bolalarda TPK kam uchraydi, lekin pediatrik TPK ni kattalardagidan ajratib turadigan muhim omillari mavjud. Regmatogen to‘r parda ko‘chishi (RTPK) RTPK shishasimon tananing tortilishi natijasida yuzaga kelib, bu ko‘zning to‘r pardasida teshik, yirtiq yoki yoriq paydo bo‘lishiga olib keladi va natijada ko‘zning to‘r pardasi ostida suyuq shishasimon tana to‘planishiga olib keladi. Vaqt o‘tishi bilan ko‘proq subretinal suyuqlik to‘planishi mumkin, bu esa to‘r pardaning ko‘proq qismi ajralishiga olib keladi. RTPK ning dastlabki bosqichlarida bemorlar ko‘pincha periferik ko‘rishda soyalarni ko‘rishadi; RTPK rivojlanishi bilan bemorlarda butun ko‘rish maydoni bo‘ylab ko‘rishning pasayishi yuz beradi. 49 ` RTPK kattalarda ham yoki bolalarda ham paydo bo‘lishi mumkin. Kattalarda ko‘pchilik RTPK tabiiy ravishda rivojlangan shishasimon tana degeneratsiyasi natijasida ko‘chishidan keyin paydo bo‘ladi, chunki orqa gialoid shoxchaining to‘r pardadan ajralishi to‘r pardani tortilishini keltirib chiqarishi mumkin, bu esa to‘r parda teshilishi, yirtilishi yoki yorilishiga olib