YAQIN SHARQDA QATAR SIYOSATINING ZAMONAVIY HOLATI

Аннотация

This article is about the role of Qatari politics in the Middle East region. In addition, a conclusion is made about the external and internal factors of the state's rise, Qatar's relations with non-Arab countries in the Middle East region: Turkey, Iran and Israel are considered one of the important and priority directions of foreign policy. Key words: foreign policy, influencing factors, Middle East, tension, Little giant modern reform. Yaqin Sharq allaqachon ilm-fan va tarixda yaxshi tanilgan tushuncha. O‘rta asrlarda va zamonaviy davrda Evropaga yaqin bo‘lgan Sharq hozirgi davr bilan taqqoslaganda bir xil mintaqani bildiradi. Shu bilan birga, o‘zgaruvchan atrof-muhit, mintaqadagi va dunyodagi vaziyat, shuningdek, ilm-fan rivoji mintaqa chegaralari va hatto uning belgilanishi bilan bog‘liq kelishmovchiliklarni oldindan belgilab qo‘ydi. Bir qator arab olimlarining fikriga ko‘ra, O‘rta Sharq atamasi mintaqaga Kipr yoki Afg‘oniston kabi arab bo‘lmagan mamlakatlami kiritish uchun yaratilgan. Bu, birinchidan, an’anaviy «arab dunyosi» tushunchasidan uzoqlashishini, ikkinchidan, zamonaviy dunyo tartibida G‘arbning markaziy rolini namoyish etadi. Ushbu nuqtai nazarni qo‘llab-quvvatlovchilar G‘arbga qaraganda mintaqaning turli xil xususiyatlarini ta’kidlab, Yaqin Sharq o‘miga «Arab dunyosi» yoki «Arab mintaqasi» atamasidan foydalanishni afzal ko‘rishadi [Ahmadullin V. 2014url], Arabiston yarimorolidagi kichik davlatdan dunyodagi eng boy mamlakatlardan biriga aylangan Qatar oxirgi ikki o’n yillikda Fors ko’rfazi mintaqasi va Yaqin Sharqda o’ziga xos o’rin egallashga muvaffaq bo’ldi. Qatar bugungi boy davlatga aylanish uchun Britaniya protektorati sifatida o'zining ildizlaridan uzoq yo'lni bosib o'tdi. U jahon miqyosida obro‘-e’tibor qozonish uchun o‘zining neft va gaz sanoatidan tushgan katta daromadlardan maksimal darajada foydalandi va foydalanib kelmoqda. Uning o’ziga xosligini shundan ko’rish mumkinki, Qatarning rasmiy poytaxti bo’lgan Dohaning na ichki, na tashqi siyosatini muxtasar bir jumla bilan ta’riflab bo’lmaydi. Biror bir hudud, biror bir masala, biror bir ixtilofga Qatar xech qachon 70 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si o’z e’tiborini davomiy qaratmagan. Uning tashqi siyosati doimo o’zgarishda va oldindan bashorat qilib bo’lmaydi. Qatar-Turkiya Respublikasi munosabatlari. Qatarning Yaqin sharq mintaqasidagi siyosatida Turkiya muhim o‘ringa ega. Aynan Qatar va Turkiyaning Yaqin Sharq mintaqasida Saudiya Arabistoni, Misr, BAAga nisbatan geostrategik raqobatlaridagi o‘xshashlik o‘zaro ikki davlat aloqasini mustahkamlamoqda. Qatar va Turkiyaning arab mintaqasida, ayniqsa Misr, Liviya inqirozi, shuningdek, Suriya fuqarolar urushida yetakchilik mavqeini mustahkamlash borasidagi birgalikdagi sa’y-harakatlari ularning munosabatlarini ittifoq sifatida tavsiflash mumkinligiga olib keldi1 . Qatar mustaqillikka erishgandan bir-yil o‘tib,1972-yilda Qatar Davlati va Turkiya Respublikasi o‘rtasida elchilar darajasida diplomatik munosabatlar o‘rnatildi. Keyinchalik Qatar hukumati 1979-yilda Anqarada o‘z elchixonasini ochdi. O‘sha-yili Dohada Turkiya elchixonasi ochildi. 1980-yillarda ikki davlat o‘rtasida ikki tomonlama shartnomalar imzolana boshladi. 1 Al-Haj S. Turkey and Qatar 216 Ikki davlat o‘rtasida birinchi texnik va iqtisodiy hamkorlik to‘g‘risidagi shartnoma 1985-yilda imzolangan2 . Qatar amiri Hamad bin Xalifa Ol Soniyning 2001-yil 25-26-dekabr kunlari Turkiyaga tashrifi oʻzaro soliqqa tortishni toʻxtatish, sarmoyalarni oʻzaro ragʻbatlantirish va himoya qilish toʻgʻrisidagi bitimlarni imzolash orqali iqtisodiy va harbiy hamkorlikning huquqiy asoslarini yaratishga zamin yaratdi. 2002-yil iyul oyida Qatar va Turkiya o‘rtasida harbiy tayyorgarlik sohasida hamkorlik to‘g‘risidagi bitim, shuningdek, mudofaa sanoati sohasida o‘zaro anglashuv memorandumi imzolandi. Bu mudofaa sohasida hamkorlikning asosiy sabablaridan biri Saudiya Arabistoni tomonidan 1995-yildagi Qatar amiri Xamadan – at-Tanini hokimiyatdan ag‘darishga urinish bo‘lgan.1916-yilda Qatar Britaniya protektoratiga aylantiriladi va Abdulla al-Tani hududni faqat inglizlarga berish mumkinligi haqidagi shartnomani imzoladi. Bu shartnoma esa dengiz orqali har qanday tajovuzdan himoya qilish va quruqlik hujumida yordam berish evaziga amalga oshdi. 1970- yillarning boshida Qatar Birlashgan Arab Amirliklarining bir qismi bo'lish uchun qo'shni davlatlarga qo'shilishi kerak edi. Biroq, Bahrayn bilan birga buni rad etib, o'rniga mustaqil davlat tuzdi va Qatar 1971-yil 3-sentabrda o’z mustaqilligini e’lon qildi. Qatar islom aqidasi, madaniyati bilan bir vaqtda g’arbona qarashlarni ham o’zida singdirgan alohida bir davlat. Mamlakat Yaqin Sharqning boshqa davlatlaridan farqli o’laroq anchayin demokratik-liberal ruhda yashasa ham, ichki va tashqi siyosat mutlaq hukmron oila, aniqrog’i, amirning qo’lida to’plangan. Aynan amir mamlakatning barcha hayotiy yo’nalishlarini belgilab beradi. Qatarning hozirgi tashqi siyosati sobiq