INNOVASION MENEJMENT ASOSIDA OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA BOSHQARUV XODIMLARINI TAYYORLANING SHART-SHAROITLARI

Аннотация

Ushbu maqolada innovasion menejment asosida oliy ta’lim muassasalarida boshqaruv xodimlarini tayyorlashning shart-sharoitlari yoritilgan. Bilimlarni rivojlantirish va tarqatish shaxslararo muloqot, yuzma-yuz hamkorlik va ijtimoiy faollikni talab qiladi. Bu faoliyatlar odatda o‘rganish, jarayonlarning rivojlanishini kuzatish (bajarish orqali o‘rganish), mashq qilish va boshqalar bilan muloqot qilishni o‘z ichiga oladi. Bunday vaziyatda «bilimlarni boshqarish» (KM) va «uzluksiz o‘rganish», «innovasiya», «muloqot», «hamkorlik» va «almashish madaniyati» atamalari bir-biri bilan chambarchas bog‘liq. Son Kimga ko‘ra, KM texnikasi odatda ochiq ifodalanganidan farqli o‘laroq, odamlarning yashirin bilimlarini, ya’ni ular o‘zlari bilan olib yuradigan, nimalarni ko‘rganlari va tajriba orqali qo‘lga kiritadigan narsalarni olishga intilishlar yoritilgan. Kalt so’zlar: Bilimlar, hamkorlik va ijtimoiy, «bilimlarni boshqarish» (KM) va «uzluksiz o‘rganish», «innovasiya», «muloqot», «hamkorlik» va «almashish madaniyati» atamalar, xizmatlari, ta’lim jarayonlari; xizmat ko‘rsatish. Piter Fleming o‘zining «Qorong‘u akademiya: OTMlarni qurbon bo‘lishi» nomli kitobida «qorong‘u akademiya» paydo bo‘lganligini eslatib o‘tdi, u qora bozorga o‘xshash vaziyatni tasvirlaydi, bunda professorlar mustaqil fikrlovchilar sifatida emas, balki biznes tomonidan ekspluatasiya (qora ishlarga jalb) qilinadigan qullar kabi muomala qilinadi. Universitetning boshqaruv paradigmasi, ya’ni uning «davlat xizmati muassasasi» emas, balki «ta’lim muassasasi» sifatidagi roliga ishora qiladi, bilimlarni ishlab chiqarishning akademik turg‘unligi uchun aybdordir deb takidlaydi. Oliy ta’lim muassasalari (OTM) bilimga asoslangan iqtisodiyotda muhim rol o‘ynaydi. Ular bilim ko‘nikmalarini kengaytirish, eng yuqori malakali bitiruvchilarni etishtirish, innovasiyalar va ijodkorlikni rivojlantirish va yangi bilimlar va intellektual mulkni yaratishga muvaffaqiyatli hissa qo‘shishlari mumkin, chunki ular o‘rganuvchi tashkilotlardir. Bilim resurslarini kengaytirish oliy ta’lim uchun asos bo‘lib xizmat qiladi va muqarrar ravishda ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyotni oshiradi. Darhaqiqat, universitetlar bilimlar iqtisodiyotida muhim rol o‘ynashi ayon bo‘lganligi sababli, bilimlarni boshqarish (Knowledge Management) so‘nggi yillarda akademik sektorda kengroq qabul qilinib, OTM oldiga yangi muammolarni qo‘ymoqda. Innovasion menejment asosida boshqaruv xodimlar tayyorlash sifatini oshirishni ikki xil yondashuv mavjud. Akademik bilim universitetlarning asosiy maqsadidir. Akademik bilimlar o‘rganish va o‘qitish faoliyati orqali erishiladi. Tashkiliy bilimlar - bu muassasaning umumiy faoliyati, jumladan uning kuchli tomonlari, zaif tomonlari, strategiyalari, muvaffaqiyatning asosiy elementlari, tadqiqot markazlari bilan munosabatlari va boshqalarni tushunishdir. Bilim yaratish, hamkorlik qilish madaniyatini shakllantirishga yordam beruvchi KM faoliyati va texnologiyalari majmud va almashish bilimga nisbatan bu ikki nuqtai nazarni yaxshilashi mumkin. Oliy ta’lim sohasiga yangi bilim 20 ishlab chiqaruvchilar kirib kelgan sari ko‘proq universitetlar biznes vositalaridan foydalanish imkoniyatlarini o‘rganmoqda. Texnologiya bilimlarni qo‘llash va texnik xizmat ko‘rsatish (kutubxonalar, omborlar), tarqatish yoki almashish (o‘rgatish), kashf etish yoki olish (tadqiqot) kabi KM faoliyati uchun juda muhimdir. Boshqa tomondan, agar muassasada tashkilotning turli ishtirokchilari o‘rtasida yaratish, almashish va hamkorlik qilishga yordam beradigan strategiya va institutsional me’yorlar to‘plami bo‘lmasa, bu muammolar o‘z ahamiyatini yo‘qotadi. Oliy ta’lim KMga asosiy masala sifatida tobora ko‘proq e’tibor qaratmoqda, chunki u talabalarning ma’lumotlarni to‘plash va baholash, bilimlarni o‘zgartirish va ijodiy g‘oyalarni qo‘llash qobiliyatini rivojlantiradi. E’tiborni qimmatli bilimlarga qaratish, bilimlarni to‘plash va tartibga solish texnikasini ishlab chiqish, bilimlarni talabalar va professor-o‘qituvchilar orasida tarqatish, bilim almashish orqali yangi bilim va innovasiyalarni yaratish zarur. Yan Bloxning fikricha, bilim farovonlik va raqobat uchun zarur bo‘lgan muhim strategik resursga aylandi. Globallashuv va tobora kuchayib borayotgan tarmoq ob’ektlari tomonidan boshqariladigan va bilim, ijodkorlik va innovasiyalar raqobatbardoshlik uchun muhim komponentlar bo‘lgan axborot iqtisodiyoti OTMga ko‘proq talab qo‘yadi. Gari Kidvell va boshqalarga ko‘ra KM OTM uchun muhim bo‘lib, tadqiqotlar, o‘quv dasturlarini ishlab chiqish, talabalar va bitiruvchilar xizmatlari, ma’muriy xizmatlar va strategik rejalashtirish kabi jarayonlarga muhim afzalliklarni taklif etadi. Hozirda har bir shaxs/xizmatda mavjud bo‘lgan bilimlarni o‘zgartirish va uni har qanday professor-o‘qituvchi, xodim yoki boshqa ishtirokchilar uchun ochiq va oddiy qilib qo‘yish qiyin. Bilimlar muhitini yaratish va bilimlarni intellektual kapital sifatida tan olish OTMning asosiy vazifalari hisoblanadi. Bilimlarni samarali boshqarish