O‘ZBEKISTON VA KOREYA RESPUBLIKASI O‘RTASIDAGI IKKI TOMONLAMA MUNOSABATLARNING TARIXIY VA IQTISODIY JIHATLARI

Аннотация

Oʻzbekiston va Janubiy Koreya oʻzaro munosabatlarining tarixiy va iqtisodiy jihatlari oʻrganilib tahlil qilingan boʻlib, bunda ikki tomonlama munosabatlarning mustahkamlanishida ushbu yoʻnalishlarni ahamiyati ochib berilgan. Ikki tomonlama munsoabatlarning tarixiy ildizlari mustaqillik davridan oldingi qadimgi davr qadimgi davrga borib taqalishi va sobiq ittifoq davrida etnik koreyslarning Markaziy Osiyo hududlariga kelishi ham ahamiyatlidir. Shu bilan birgalikda ikki mamlakatning savdo-iqtisodiy munosabatlari zamonaviy davrda muhim ahamiyat kasb etadi. Lekin bu yerda savdo-iqtisodiy aloqalarning yanada rivojlantirish uchun muammolar ham anqilangan. Bunda savdo-logistika yoʻllarini takomillashtirish uchun tavsiyalar berilgan. Kalit so‘zlar: Oʻzbekiston Respubliaksi, Janubiy Koreya, tashqi siyosat, hamkorlik, diplomatik munosabatlar, savdo-iqtisodiy munosabatlar. Oʻzbekiston va Koreya munosabatlari umumiy uzoq yillik tarixga va diplomatik munosabatlarga ega hisoblanadi. Qadimda ikki mamlakatni “Buyuk Ipak Yoʻli” bogʻlab turgan boʻlsa, keyinchalik esa Sobiq Ittifoq davrida ham aloqalar uzilmagan. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganadan soʻng Koreya Respublikasi 1991-yil 30-dekabrda Osiyo-Tinch okean mintaqasi davlatlari orasida birinchi boʻlib Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligini tan oldi. 1992-yil yanvarda Oʻzbekiston bilan Koreya Respublikasi oʻrtasida diplomatik aloqalar oʻrnatilgandan keyin siyosiy, iqtisodiy va madaniy sohalarda keng hamkorlik aloqalari yoʻlga qoʻyildi. O‘zbekiston va Koreya Respublikasi qadimdan doʻstlik rishtalarini oʻrnatib hamkorlik qilib kelayotgan xalqarlardan hisoblanadi. Bu rishtalar uzoq oʻtmishdan turli tarixiy voqelilarni boshdan kechirishiga qaramasdan shakllanib kelomoqda. Buning isboti va tarixiy ildizi sifatida Samarqandda joylashgan “Afrosiyob” muzeyida saqlanib kelayotgan devoriy suratlarda VII asr o‘rtalarida Samarqand hukmdorining qadimgi Koreya ya’ni Choson elchisini qabul qilish marosimi aks ettirilgani bunga yorqin misol bo‘la oladi . Oʻzbekiston va Koreya munosabatlari umumiy uzoq yillik tarixga va diplomatik munosabatlarga ega hisoblanadi. Janubiy Koreya va Oʻzbekiston oʻrtasidagi 1991-yilgacha boʻlgan aloqalarni Osiyoda kengroq geosiyosiy va savdo aloqalari doirasida yuzaga kelgan tarixiy va madaniy aloqalar kontekstida koʻrish mumkin. Bu aloqalar qadim zamonlardan tortib O‘zbekiston Sovet Ittifoqidan mustaqillikka erishgunga qadar bo‘lgan turli davrlarni qamrab oladi. Zamonaviy Janubiy Koreya va O‘zbekiston hududlari o‘rtasidagi eng muhim tarixiy bog‘lanishlardan biri Buyuk Ipak yo‘li edi. Bu qadimiy savdo yoʻli Oʻrta Osiyo, jumladan, hozirgi Oʻzbekiston hududidan oʻtib, Sharqiy Osiyoni Gʻarbiy Osiyo bilan bogʻlagan. Ipak yo'li orqali koreys savdogarlari Markaziy Osiyo, jumladan, hozirgi O'zbekiston savdogarlari bilan tovar 17 ayirboshlashlari mumkin edi. Bu madaniy almashinuvni va texnologiya, dinlar va g'oyalarning tarqalishini osonlashtirgan. Koreyaga Xitoy orqali kirgan buddizm ham Ipak yo'li bo'ylab tarqalgan. Buddist rohiblar va ziyoratchilar Sharqiy Osiyo va Markaziy Osiyo o'rtasidagi madaniy almashinuvni targ'ib qilgan holda ushbu yo'nalish bo'ylab sayohat qilishgan . Koreya va Markaziy Osiyo oʻrtasidagi tarixiy aloqalar, ayniqsa, mintaqalar oʻrtasidagi oʻzaro aloqalarning asosiy kanali boʻlib xizmat qilgan Ipak yoʻli orqali katta ahamiyatga ega edi. Bu yoʻl orqali tovar, madaniyat va gʻoyalar almashinuvi boʻlib oʻtgan va bu aloqalarning rivojlanishiga xizmat qilgan. Aloqa o'rnatishda buddizm ham asosiy rol o'ynagan. Hindistonlik rohiblar buddist ta'limotlarini Xitoy orqali Koreyaga olib kelishgan va bu madaniy almashinuvni osonlashtirgan. Koreya va Oʻrta Osiyo oʻrtasidagi savdo ipak, oltin va boshqa qimmatbaho buyumlar ayirboshlash, hududlar oʻrtasidagi iqtisodiy aloqalarni mustahkamlashdan iborat edi. Diplomatik munosabatlar sulolaviy aloqalar va harbiy ittifoqlar orqali rivojlandi. Yuan va Min sulolalari Koreya va Oʻrta Osiyo oʻrtasida elchixonalar va savdo vakolatxonalari almashinuvini oʻz ichiga olgan diplomatik munosabatlarning oʻrnatilishiga yordam bergan. Koreys generallari va buddist rohiblari tez-tez diplomatik missiyalar va harbiy ekspeditsiyalarda qatnashib, Markaziy Osiyo bilan siyosiy va harbiy aloqalarni mustahkamladilar. Koreyada qog‘oz ishlab chiqarish va boshqa hunarmandchilik kabi texnologiyalarning rivojlanishiga Markaziy Osiyoning sezilarli ta’siri qayd etilgan. Diniy aloqalar, xususan, buddizm va islom madaniy an'analarining ta'siri mintaqalar o'rtasidagi madaniy va diniy aloqalarning rivojlanishiga yordam berdi. Koreya va Markaziy Osiyo oʻrtasida Xitoy, Yaponiya va boshqa davlatlar orqali faol dengiz savdosi iqtisodiy aloqalarni mustahkamlashga xizmat qildi. Sanoat kooperatsiyasi zamonaviy hamkorlikning muhim yo‘nalishi bo‘lgan yuqori texnologiyalar, sanoat va energetika sohasida tajriba almashishni o‘z ichiga olgan. XIII asrda hozirgi Koreya va Oʻzbekiston hududlari Moʻgʻullar imperiyasi taʼsiriga tushib qolgan va bu mintaqalar