DINIY TA’LIMOTDAN SABOQ BERISH TARTIBINI BUZISH JINOYATINI TERGOV QILISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

Аннотация

Ushbu maqola diniy ta'limotlarni ta'lim sharoitida o'qitish tartibini buzish oqibatlarini o'rganadi. U individual tushunish, tanqidiy fikrlash qobiliyatlari, jamiyatdagi uyg'unlik va axloqiy me'yorlarga ta'sir ko'rsatadi. Annotatsiyada chuqurroq tushunish, birdamlikni mustahkamlash va diniy ta’limning yaxlitligini qo‘llab-quvvatlash uchun tuzilgan va ketma-ket o‘qitish amaliyotiga rioya qilish muhimligi ta’kidlangan. Kalit so’zlar: kontekst, manipulyatsiya, maʼmuriy javobgarlik, professionallikni buzish. Diniy ta’limotlarni еtkazish azaldan madaniy-axloqiy tarbiyaning, kishilarning e’tiqodi va dunyoqarashini shakllantirishning tamal toshi sifatida e’tirof etilgan. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miromonovich “Diniy toqatsizlik, islomofobiya holatlariga aslo yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi” 1kabi fikrlarini ilgari surgan. O‘zbekiston prezidenti BMT Bosh Assambleyasining 78-sessiyasidagi nutqida so‘nggi paytlarda ayrim mamlakatlarda ko‘zga tashlanayotgan diniy toqatsizlik, islomofobiya holatlariga aslo yo‘l qo‘yib bo‘lmasligini qayd etdi. Davlat rahbari jahon miqyosida dinlararo bag‘rikenglik va hamjihatlik g‘oyalarini keng targ‘ib etish maqsadida O‘zbekistonda UNESCO shafeligida Dinlararo muloqot va bag‘rikenglik xalqaro markazini tashkil etishni taklif qildi. 2Ayniqsa, ta'lim muassasalarida ushbu ta'limotlarni berish tartibi tushunish, tanqidiy fikrlash va ijtimoiy birlashishni osonlashtirishda muhim rol o'ynaydi. Biroq, bu tartibni qasddan yoki beixtiyor buzish ham o'quvchilar, ham jamoalar uchun chuqur oqibatlarga olib kelishi mumkin. Ushbu muqaddima diniy ta'limotlarni o'qitish ketma-ketligiga e'tibor bermaslikning ta'sirini o'rganishga, ta'lim amaliyotidagi bunday buzilishlardan kelib chiqadigan qiyinchiliklar va oqibatlarga oydinlik kiritishga qaratilgan. Ushbu masalani o'rganish orqali biz diniy ta'lim sohasida tizimli va mas'uliyatli o'qitish metodologiyasining ahamiyatini ko'rsatishni maqsad qilganmiz. Ta'lim sohasida diniy ta'limotlarni еtkazish odamlarning e'tiqodlari, qadriyatlari va qarashlariga ta'sir ko'rsatadigan katta ahamiyatga ega. Biroq, bu ta'limotlarni o'qitish tartibi buzilgan taqdirda, bu jamiyatda to'lqinlanadigan yomon oqibatlarga olib kelishi mumkin. Diniy ta'limotlarni o'rgatish ketma-ketligiga e'tibor bermaslikning asosiy oqibatlaridan biri tushunishning mumkin bo'lgan buzilishidir. Diniy ta'limotlar ko'pincha asosiy tushunchalarga asoslanadi, har bir dars yoki bosqich kontekst va ravshanlikni ta'minlash uchun mo'ljallangan. Ushbu tartibni o'tkazib yuborish yoki qayta tartibga solish o'quvchilarda chalkashlik, noto'g'ri talqin qilish va to'liq tushunmaslikka olib kelishi mumkin. Bundan tashqari, diniy ta'limotlarni o'qitish tartibini buzish tanqidiy fikrlash va tahlil qilish qobiliyatini rivojlantirishga to'sqinlik qilishi mumkin. Darslarning tizimli rivojlanishi talabalarga murakkab g'oyalar bilan 1 https://daryo.uz/2023/09/20/diniy-toqatsizlik-islomofobiya-holatlariga-aslo-yol-qoyib-bolmaydi-shavkat-mirziyoyev 2 https://religions.uz/Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги дин ишлари бўйича қумита расмий сайти 80 bosqichma-bosqich shug'ullanish imkonini beradi, chuqurroq tushunish va e'tiqodlarni tanqidiy so'roq qilish va baholash qobiliyatini rivojlantiradi. Ushbu ketma-ketlikni buzish bu kognitiv rivojlanishga to'sqinlik qilishi mumkin, bu sayoz tushunishga va intellektual qat'iylikning еtishmasligiga olib keladi. Bundan tashqari, ta'sir individual o'rganish tajribasidan tashqariga chiqadi. Bu jamoat uyg'unligi va madaniy uyg'unlikka ta'sir qilishi mumkin. Diniy ta'limotlar ko'pincha jamoalarni birlashtiruvchi kuch bo'lib xizmat qiladi, umumiy qadriyatlar va rahbarlik tamoyillarini ta'minlaydi. Tartib buzilsa yoki manipulyatsiya qilinsa, jamiyatda bo'linish, nizolar va tushunmovchiliklarni keltirib chiqarishi, ishonch va birlikni buzishi mumkin. Yana bir e’tiborga olinadigan jihat – diniy ta’limotlarni tartibsiz o‘rgatishning axloqiy jihati. O'qituvchilar va muassasalar diniy ta'limotlarning yaxlitligini hurmat qilgan holda, mas'uliyatli va axloqiy ravishda bilim berishga mas'uldirlar. Ushbu tartibni buzish ishonch va professionallikni buzish, ta'lim muassasalari va o'qituvchilarning ishonchiga putur еtkazishi mumkin. Diniy ta’limotlarni o‘qitish tartibini buzish masalasini hal qilish ko‘p qirrali yondashuvni talab qiladi. Pedagoglar o‘rnatilgan o‘quv dasturlari va pedagogik ko‘rsatmalarga rioya qilishni birinchi o‘ringa qo‘yishlari, diniy mazmunni izchil va tizimli ravishda еtkazib berishni ta’minlashlari kerak. Jumladan, ochiq muloqotni rivojlantirish, savollarni rag'batlantirish va mulohaza yuritish uchun imkoniyatlar yaratish o'qitish ketma-ketligidagi har qanday tasodifiy buzilishlarning ta'sirini kamaytirishga yordam beradi. Hozirgi kunda respublikamiz hududlarida aholining islom dinini o‘rganishga bo‘lgan ehtiyojini qondirish maqsadida rasmiy tashkilotlar tomonidan еtarlicha shart-sharoitlar yaratib, ularga masjidlarda, madrasa va oliy diniy taʼlim muassasalarida i