АНТИПАТИЯ - КАК ЧУВСТВО, ВЫРАЖАЮЩЕЕ НЕНАВИСТЬ: ФИЛОСОФСКИЕ, ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ, ЛИНГВИСТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ

Аннотация

Цель этой статьи-определить концептуальное состояние антипатии и роль настройки в формировании физических и социальных отношений с окружающей средой. Также на примерах показано, что антипатия считается субъективно-оценочным фактором, характеризующим взаимоотношения индивида с социальной средой. Ключевые слова. Антипатия, экскремент, аффект, валентное отношение, соматическая реакция, субъект, объект, предупредительный стимул. ANTIPATIYA- NAFRATNI IFODALOVCHI TUYG’U SIFATIDA: FALSAFIY, PSIXOLOGIK, LINGVISTIK JIHATLARI Ostonova G.O. (Tashkent sh., O’zbekiston) Annotatsiya. Ushbu maqolaning maqsadi antipatiyaning kontseptual holatini va uning atrof-muhit bilan jismoniy va ijtimoiy munosabatlarni shakllantirishdagi rolini aniqlashdan iborat. Shuningdek, antipatiya shaxsning ijtimoiy muhit bilan munosabatlarini tavsiflovchi sub’yektiv-baholovchi omil hisoblanishi misollar yordamida yoritilgan. Kalit so’zlar. Аntipatiya, ekskrement, affekt, valentlik munosabati, somatik reaktsiya, subʼekt, obʼekt, ogohlantiruvchi stimul. ANTIPATHY-AS A FEELING THAT EXPRESSES HATRED: PHILOSOPHICAL, PSYCHOLOGICAL, LINGUISTIC ASPECTS Ostonova G.O. (G. Tashkent, Uzbekistan) Annotation. The purpose of this article is to determine the conceptual state of antipathy and the role of tuning in the formation of physical and social relations with the environment. Also, antipathy is covered using examples of the calculation of the subjective-evaluative factor characterizing the relationship of an individual with the social environment. Keywords. Antipathy, excretion, affect, valence relationship, somatic reaction, subject, object, warning stimulus. Antipatiya tavsifiga o‘tishdan oldin, keling, hissiyotlar sifatida inson tomonidan hali yetarli darajada o‘rganilmagan bunday hodisaga murojaat qilaylik. Obʼektiv mazmun va mazmunli xarakterga ega boʼlgan his-tuygʼular inson hayotidagi kuchli dinamik kuch boʼlib, inson mavjudligining mohiyatini tartibga soladi: idrok, fikrlash va harakatlar. Ular "dunyodagi voqealar, agentlar yoki obʼektlarda valentlik reaktsiyalarini (kerakli/istalmagan, maʼqullash/maʼqullash, yoqtirish/yoqmaslik)" ifodalaydi 1. Shu bilan birga, inson nafaqat hissiyotlarni omon qolish uchun zarur boʼlgan "somatik reaktsiya" sifatida ishlatadigan biologik shaxs sifatida, balki atrofdagi voqelikni va oʼziga xos dunyoni idrok etuvchi tuygʼu, hamdard shaxs (homo senties) sifatida ma’lum yoshdagi shaxslar 1 Ortoni A., Klour Dj.,Kollinz A. Kognitivnaya struktura emotsiy// Yazqk i intellekt : per. S angl. I nem./ sost.i vstup.st. V.V.Petrova. M., 1996. S.328 6 prizmasi orqali ham namoyon boʼladi. Bu shuni koʼrsatadiki, his-tuygʼularni psixofiziologik, ijtimoiy-madaniy va shaxsga xos boʼlmagan omillar toʼplami sifatida koʼrib chiqish mumkin: inson biologik shaxs sifatida + inson atrofidagi dunyoda oʼz oʼrnini belgilaydigan ijtimoiy shaxs sifatida + inson oʼz atrofidagi dunyoni hissiyotlari, istaklari sohasi orqali empatik shaxs sifatida oʼrganishdir2. Shaxsning atrofdagi dunyoni bilish jarayoni uchta harakat-idrok, baholash, hissiyotlarning kombinatsiyasidir 3. Idrok etishda odam" oʼz his-tuygʼularini atrofidagi dunyoda kashf etgan narsasi bilan bogʼlaydi "4 , topgan narsasini yaxshi/yomon ulchamida baholaydi, bu hissiyotning voqealar oqibatiga, agentlar harakatiga, obʼektlarning jihatlari va shakllanishiga hissa qoʼshadi ularga nisbatan valentlik reaktsiyasi sifatida subʼektiv munosabat harakatlarini paydo boʼlishiga olib keladi. Inson dunyo haqida bilganida, u doimo uni hissiy jihatdan ranglaydi, chunki hissiy tajribalar insonga xosdir. Binobarin, bilish nafaqat yangi bilimlarni yegallashga, balki ijobiy va salbiyga boʼlinadigan hissiyotlarning keng doirasini yaratishga olib keladi. K.E.Izardning fikricha, hamdardlik, sevgi, qiziqish, quvonch, zavq va boshqalar kabi ijobiy his-tuygʼular, odamni boshqa odamni, obʼektni, hodisani qabul qilishga undaydigan yondashuv reaktsiyalar boʼlib hisoblanadi. Аntipatiya, hasad, nafrat va boshqalar kabi salbiy his-tuygʼular ajralish, begonalashish xolatlariga olib keladi-ki, odamni bu maʼlum ogohlantiruvchi stimullardan qochishga majbur qiladi5. Ilmiy adabiyotlarda antipatiyaning taʼrifi uning ijtimoiy va ontologik ahamiyatini, tarqoqligini va tabiatining nomuvofiqligini aks ettiradi. Shunday qilib, falsafiy va entsiklopedik lugʼatda antipatiyaning quyidagi taʼrifi berilgan: "Аntipatiya-bu maʼlum bir shaxsga (aniqrogʼi, unga qarshi) qaratilgan va diqqat obʼektiga hurmatsizlik bildiruvchi shaxsning murakkab tuygʼusi. Bu murakkab ruhiy holat boʼlib, uning asosida subʼektiv shaxslararo munosabatlarning qiyin sharoitida odamning ogʼriqli oʼzini oʼzi qadrlashini aks ettiradi. Аntipatiya- bu insonga xos yagona xolat boʼlib, tashqi tarafdan har xil darajada namoyon boʼladi6”. Ushbu ta'rifda antipatiya shaxslar o'rtasidagi konsolidatsiya jarayoniga ta'sir qiluvchi ijtimoiy deterministik, salbiy tuyg'u sifatida qaraladi. Antipatiya-bu shaxslararo munosabatlarni tartibga soluvchi sub'ektiv- baholovchi omil. Shax