Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ЮВЕЛИРНОЕ ДЕЛО И ЮВЕЛИРНОЕ ИСКУССТВО В БУХАРЕ ВО ВРЕМЕНА ДИНАСТИИ МАНГИТ.
Ф.У. Темиров
Современная наука и исследования · 2024
Аннотация
This article deals with the history of goldsmithing and jewelry, its origins, the traditions of handicrafts during the Mangit dynasty in Bukhara in 1756-1920, the art of goldsmithing and jewelry, special clothing of emirs, government officials, women's gold jewelry, bracelets, ear-ring, baldness, etc. have been scientifically analyzed. Keywords: Mangits, handicrafts, goldsmithing, jewelry, knitting, bracelets, bracelets, textiles, shoemaking, confectionery, carpentry. ЮВЕЛИРНОЕ ДЕЛО И ЮВЕЛИРНОЕ ИСКУССТВО В БУХАРЕ ВО ВРЕМЕНА ДИНАСТИИ МАНГИТ. Аннотация. В данной статье научно проанализирована история золотошвейного дела и золотошвейного искусства, его происхождение, традиции национального ремесла, золотошвейное дело в период правления Мангытской династии в 1756-1920 годах, специальные одежды эмиров, высокопоставленных государственных чиновников, женские золотые украшения, браслеты, драгоценности, серьги на основе исторических источников. Ключевые слова: Мангыты, ремесло, золотошвейное дело, ювелирное дело, вязание, серёжка, браслет, ткачество, сапожное ремесло, кондитерское, столярное дело. 506 Oktabr, 2024-Yil Ўзбек заргарлиги жуда қадимий тарихга эга. Унга ибтидоий жамоа тузуми даврида асос солинган. Археологик топилмалардан маълумки, заргарлик санъати жуда қадимий санъат бўлган. Тош асрининг сўнгги даври неолит (янги тош даври)даёқ (мил.авв. VI-III минг йилликнинг охирида) шилдироқ мунчоқлар, ҳар хил тошлар, чиғаноқ, ҳамда суяклардан ясалган безаклар топилган. Бу эса заргарликнинг ривожланганлигидан далолат беради. Икки дарё оралиғида жойлашган Мовауннаҳрда ажойиб ва қимматбаҳо заргарлик буюмлари ишланган. Мис даврида тўғнағич, зирак, балдоқ, билакузук, шилдироқ ва бошқалар металлдан ҳаттоки олтиндан ишланадиган бўлди. Эрамизгача бўлган I-асрдан бошлаб эрамизнинг VIII-асригача Айритом, Афросиёб, Далварзинтепа, Холчаён, Болаликтепада чиройли ҳайкал/девор безаклари орқали заргарлик санъати ривожланганлигини кўриш мумкин. Хоразмдаги Тупроққалъа деворларидаги тасвирлардан ўша даврдаги аёллар қулоқларига нафис зирак таққанликлари маълум бўлган. Ўрта Осиёда ҳам зардўзлик жуда қадимдан ривожланиб келаётган халқ амалий санъати турларидан биридир. Бухоро қадим замонлардан буён ҳунармандчилик ишлаб чиқариш маркази бўлиб келган, у ерда ҳунармандчиликнинг юздан ортиқ тармоқлари бўлган. Манбаларнинг гувоҳлик беришича, Х асрдаёқ Бухоро Ўрта Шарқнинг энг йирик тўқимачилик марказларидан бирига айланиб улгурган. Бухоро амирларининг аксарият чопон (тўн)лари зардўзлик услубида тикилган. Масалан биргина Бухоро амири Музаффархоннинг зардўзи-заминдўзи тўнини тикиш ишлари 5 ой давом этган бўлиб 3 та моҳир ҳунарманд (бир хил услубдаги) биргаликда тикишган. Тўннинг оғирлиги 10 кгдан ортиқ бўлиб, яна устма уст кийилган. Зардўзлик-ҳунармандчиликнинг қадимий турларидан бири бўлиб, зар ип билан нақш (кашта) тикиш касби ҳисобланади. Бухоро хонлиги даврига келиб ҳам Бухорода ўзига хос ипакчилик мактаблари фаолият юритган. Шу даврларда Бухорога ташриф буюрган чет эллик савдогарлар, элчилар ва сайёҳлар бежизга бухороликларни “Шарқ парижликлари” деб номлашмаган. Бухоро миллий кийимлари Ўзбекистоннинг бошқа минтақалари кийимларидан серҳашамлиги ва ноёб зардўзи кашталари билан ажралиб туради. Бухоро ўзбеклари миллий кийимларнинг ноёб намуналари аҳоли ҳар бир тоифасининг ижтимоий аҳволидан келиб чиқиб тақдим этилган. Анъанавий миллий кийимларда қўшни давлатларнинг маданий таъсири кузатилади, унинг асосий шакллари ва айрим элементлари асрлар давомида яратилган. 507 Oktabr, 2024-Yil 1920 йилгача Бухорода 300 дан 350 нафаргача зардўз уста ишлаганлиги маълум Бухоро воҳаси маҳаллий аҳолисининг XIX-XX асрларга оид кийимлари, зардўзлик буюмлари ташкил этади. Бухоро амирлиги тугатилгач ҳукумат ўтмишдан мерос бўлиб қолган осори-атиқаларга эгалик қилиш мақсадида уларни бир жойга йиғиш вазифасини биринчи масала сифатида қўйди. Биринчи ташкил этилган музей фондида жамланган ашёлар сони 168 та бўлган. Ўрта Осиёда зардўзлар бошка хунармандчилик каби махсус ташкилотга уюшган эди. Улар устидан назорат килиб турадиган махсус ташкилот бўлган. Цех уставига ўхшаш рисолалари бўлиб, у диний расм-русумларга ҳамда урф-одатларга амал қилишни талаб этар эди. Зардўзларнинг кўпчилиги теварак атрофдаги гузарларга яқин жойларда яшар эдилар. Ўзи зардўзи санъати билан факатгина эркаклар шуғулланган. Аёл киши шариат коидаларига биноан, уйнинг ичкарисидан чикмаслиги лозим бўлган. Шунинг учун дин пешволарининг кўрсатмаси билан аёллар зардўзлик санъатига яқинлаштирилмаган. Ҳатто, аёл киши зардўзлик билан машғул бўлса, зар иплар дархол кораяди, деган афсона ҳам тўқилган. ХIХ ва ХХ аср бошларида каштачилик санъатининг бир тури бўлган зардўзлик Бухоронинг ўзига хос хусусиятини акс эттирган. Аслар давомида шаклланиб, мазмунан бойиган бу маънавий хазинанинг асосий қисмини халқ амалий санъати ташкил этади. Халқ яратган ҳунармандчилик турларининг бундай юксак санъат даражасига эришуви, ўтмишдан ҳозиргача узлуксиз давом этиб келаётган изланишлар самараси эканига тарих гувоҳлик беради.
Доказательный фрагмент
«This article deals with the history of goldsmithing and jewelry, its origins, the traditions of handicrafts during the Mangit dynasty in Bukhara in 1756-1920, the art of goldsmithing and jewelry, special clothing of e…»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article deals with the history of goldsmithing and jewelry, its origins, the traditions of handicrafts during the Mangit dynasty in Bukhara in 1756-1920, the art of goldsmithing and jewelry, special clothing of e… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Mangits, handicrafts, goldsmithing, jewelry, knitting, bracelets, bracelets
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Диссертации и авторефератыYusupov Kuanıshbay Baltabayevich2026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025