Методика оценки конкурентоспособности сельскохозяйственной продукции на мировом рынке

Аннотация

Мақолада қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг жаҳон бозоридаги рақобатбардошлигини ошириш, ички бозорда ўз мавқейини сақлаш ва хорижий мамлакатларда янги бозорларни ўзлаштириш хозирда долзарб аҳамият касб этмоқда. Шунингдек, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари, хусусан мева-сабзавот маҳсулотларининг жаҳон бозоридаги рақобатбардошлиги илк маротаба ELECTRE усули орқали ELECTRE усулининг авфзаллиги эксперт баҳолаш усуллари орқали ноаниқ тўпламларни аниқ рақамларга келтириш имконини беришини эътиборга олган ҳолда таҳлил амалга оширилган. Олиб борилган тадқиқот натижасида маҳсулотларнинг рақобатбардошлигига таъсир этувчи омиллар танланиб, жаҳон бозорида рақобатбардошлигини оширишда халқаро стандартни қўлланилиш даражаси, имиджи, хавфсизлиги ва бошқалар омилларга эътибор бериш зарурияти кўрсатиб берилган ва Жаҳон бозорида мева-сабзавот маҳсулотлари рақобатбардошлигини баҳолаш услубиёти тўғрисида баён этилган. Калит сўзларлар Рақобатбардошлик; қишлоқ хўжалиги; халқаро стандартлар; хавфсизлик; ELECTRE; озиқ- овқат; қадоқлаш; дизай. Аннотация. Статья посвящена повышению конкурентоспособности сельскохозяйственной продукции на мировом рынке, сохранению ее позиций на внутреннем рынке и освоению новых рынков в зарубежных странах. Также анализ проводился с учетом конкурентоспособности сельхозпродукции, особенно фруктов и овощей, на мировом рынке, впервые преимущество метода ELECTRE перед методом ELECTRE состоит в том, что он позволяет довести неопределенные упаковки до точных цифр с помощью методов экспертной оценки. В исследовании подчеркивается необходимость уделять внимание уровню применения международных стандартов, имиджу, безопасности и другим факторам в повышении конкурентоспособности продукции на мировом рынке, а также описывается методология оценки конкурентоспособности фруктов и овощей на мировом рынке. Ключевые слова: Конкурентоспособность; сельское хозяйство; международные стандарты; безопасность; ELECTRE; еда; упаковка; дизайн. Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 4 235 ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИ Annotation. The article is devoted to increasing the competitiveness of agricultural products in the world market, maintaining its positions in the domestic market and developing new markets in foreign countries. Also, the analysis was carried out taking into account the competitiveness of agricultural products, especially fruits and vegetables, in the world market, for the first time the advantage of the ELECTRE method over the ELECTRE method is that it allows you to bring undefined packages to exact figures using expert assessment methods. The study emphasizes the need to pay attention to the level of application of international standards, image, safety and other factors in increasing the competitiveness of products in the world market, and also describes the methodology for assessing the competitiveness of fruits and vegetables in the world market. Key words: Competitiveness; Agriculture; international standards; safety; ELECTRE; food; packaging; design. Кириш. Қишлоқ хўжалигини модерни- дошлик детерминанти илгари сурилган бў- зация қилиш ва жадал ривожлантириш, жум- либ, ишлаб чиқариш самарадорлиги асосида ладан, мамлакат озиқ-овқат хавфсизлигини рақобатбардошликни белгилайди. Мамла- янада мустаҳкамлаш, аграр секторнинг экс- катлар, минтақалар ва кластерлардаги маҳ- порт салоҳиятини сезиларли даражада оши- сулдорликни қўллаб-қувватлайдиган рақо- риш долзарб вазифалардан бири бўлиб, уш- батдошликнинг афзалликлари микроиқти- бу вазифани амалга оширишда қишлоқ хўжа- содий асосларига эътибор қаратади[4]. лиги маҳсулотларини нафақат ички, балки Р. Эрнст ва Ж. Ҳаар томонидан XХI аср- жаҳон бозорида рақобатбардошлигини таъ- да учта кучли симбиотик кучлар, яъни глоба- минлашни талаб этади[1]. Маҳсулотларнинг лизация, рақобатбардошлик ва бошқариш рақобатбардошикни таъминлашда муҳим бизнесни йўқ қилиш мумкинлигини кўрса- омиллардан бири бу сифат кўрсаткичи ҳи- тиб ўтган. Глобализация ва рақобатбардош- собланади[2]. Ҳозирда аксарият истеъмолчи- лик асосан бозор кучлари томонидан тартиб- лар ва мамлакатимиздаги ёки хорижий ҳам- га солинади, улар глобаллашувнинг афзал- корлар учун нафақат маҳсулотларнинг сифа- ликларидан, яъни анъанавий “кўринмас” қўл ти, балки уларни етиштиришдан тортиб фойдаланиш учун самарадорликни ошириш- истеъмолчига етказиб бериш жараёнлари га қаратилган муҳим ўзгаришларни кучайти- сифати ва ҳавфсизлигини таъминлаш муҳим ради. Ушбу ўзгаришларни амалга ошириш аҳамият касб этади. Ушбу жараёнларни ка- учун нафақат хусусий сектор, балки хукумат фолатланган амалга оширилиши менежмен- маъсул эканлиги кўрсатб берилган[6]. ти тизимларига (МТ) асосланган стандарт- Бир гуруҳ олимлар рақобатбардошлик лар орқали таъминланади. ва тармоқларнинг келажакдаги ривожлани- Қўлланилган материаллар ва услуб- ши сифатни бошқариш тизими билан боғ- лар. Тадқиқотда тизимли ёндашув билан лиқлигини ҳам эътироф етишди. бирга рақобатбардошликни баҳолашнинг Халқаро стандартларга мувофиқ си- умумилмий усуллари, қиёсий ва мантиқий фатни таъминлаш масаласи ички б