HUQIQIY MÁDENIYATTI QÁLIPLESTIRIWDE HUQIQIY TÁRBIYANIŃ ORNI

Аннотация

This article discusses the role of legal education and legal education in the formation of legal culture. Key words: law, knowledge, culture, education, duty, legal education. РОЛЬ ЮРИДИЧЕСКОГО ОБРАЗОВАНИЯ В ФОРМИРОВАНИИ ПРАВОВОЙ КУЛЬТУРЫ. Аннотация. В данной статье рассматривается роль юридического образования и юридического образования в формировании правовой культуры. Ключевые слова: право, знание, культура, образование, долг, юридическое образование. Huqıqıy tálim huqıqıy bilimlerdi ózlestiriwdi ámeliy kónlikpeler hám qánigeler qáliplesiwin názerde tutadı. Bul bolsa jaslardıń huqıqıy tárepten hár tárepleme bárkamal insan bolıp tárbiyalanıwı ushın imkaniyat jaratadı. Huqıqıy tálim tek ǵana bilim beriw, bálkim huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw, intizamdı bekkemlew, huqıqıy sana hám huqıqıy mádeniyattı joqarılatıw sıyaqlı wazıypalardı óz aldına maqset qılıp qoyadı. Joqarı huqıqıy mádeniyatqa, huqıqıy sanaǵa, huqıqıy tárbiyaǵa erisiw huqıqıy bilimlerdi puxta iyelewge baylanıslı. Farabiy tálim-tárbiyanı úzliksiz birlikte alıp barıw haqqında tálim berer eken, olardıń hár biri insandı kamalǵa keltiriwde óz ornı hán ahmiyetke iye ekenligin ayrıqsha atap ótedi. Farabiy tálim hám tárbiyaǵa birinshi márte táriyp bergen alım bolıp, tálim insanǵa oqıtıw, túsindiriw tiykarında teoriyalıq bilim beriw; tárbiya teoriyalıq pazıyletti, belgili ónerdi iyelew ushın zárúr bolǵan minez qulıq normaların hám ámeliy kónlikpelerdi úyretiw dep esaplaydı1. Hár ekewi birlesse jetiklik bilim hám ámeliy kánlikpeler qay dárejede úyrengenligine qarap payda bladı dep korsetedi. U.Tojixanov hám A.Saidov aytıp ótkenindey, huqıqıy tálim nátiyjeleri oqıwshılar social iskerliginiń asıwı, olardı ótmishke, itibarsızliq, eki júzlilik, milliy mánawiyat normaların buzıwǵa qarsı gúresiwge tartqanında kórinedi. Demek, shaxs huqıqıy sananıń qáliplesiwi qıyın procesti huqıqıy tálim tárbiyanı óz ishine aladı. Solay eken, huqıqıy tálim tárbiya procesiniń quramlıq bólekleri bolǵan huqıqıy tálim, huqıqıy tárbiya túsiniklerine anıqlıq kiritiw talap etiledi. Joqarıdaǵı ulıwmalıq pikirlerdi toltırǵan halda huqıqıy tálim tárbiyaǵa tómendegishe táriyp beriw lazım. Huqıqıy tálim tárbiya degende bilimlerdi beriw nátiyjesinde huqıqıy túsinik hám túsinikler qabıl etiw hám de shaxstı huqıqıy qaǵıydalarǵa ámel qılıw ruwxında tárbiyalap, onıń huqıqıy sanası hám mádeniyatın joqarılatıw túsiniledi. Sol sebepli huqıqıy tálim hám huqıqıy tárbiyaǵa 6 65 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ayrıqsha táriyp beriw múmkin. Huqıqıy tálim - bul huqıqıy bilimlerdi iyelew, huqıqıy kónlikpelerdi hám qánigelikti qáliplestiriw bolıp tabıladı. Sonday-aq huqıqıy tálim jaslardı aqılıy tárepten rawajlandırıp tárbiyalaydı. Huqıqıy bilimlendiriw nátiyjesinde jaslardiń huqıqıy sanasına, ishki sezimine, batirlıǵına ástelik penen bir sistema sıpatında tásir etiwge erisilmekte. Huqıqıy bilimlendiriw huqıqıy maǵlıwmattı belgili bir tártipke keltiriw hám onı qabıl qılıwdı óz ishine aladı. Huqıqıy tárbiya bolsa jaslardiń alǵan bilimlerin ámeliyatta qollay alıwǵa úyretiw esaplanadı. Huqıqıy tárbiya huqıqıy bilimlersiz ámelge aspaydı. Huqıqıy bilim beriwden maqset shaxstıń alǵan bilimlerin ámeliyatta qollaw tiykarinda huqıqıy tárbiyalaw bolıp tabıladı. Bul iskerlik belgili procesti shólkemlestiredi. Huqıqıy bilim procesi oqıtıwshı hám oqıwshılar arasındaǵı múnásibet bilim beriw bilim alıw úyretiw úyreniw meyilinde júz beretuǵın múnásibetler birlespesi. Huqıqıy bilim oqıtıwshı menen oqıshınıń birgeliktegi iskerligi sıpatında óz-ara baylanıslı eki proceske oqıtıwshı iskerligi sıpatında bilim beriwge hám oqıwshınıń iskerligi sıpatında bilim alıwǵa ajıraladı. Bilim beriwshi jámiyet máplerin talqılaǵan halda barlıq oqıw orınlarında tálim beriwdiń konstituciyalıq huqıqın támiyinlewge qaratadı. Huqıqıy bilim beriwshi: - tálim hám tárbiyanıń insanpárwar, demokratiyalıq xarakterde ekenliginen kelip shıqqan halda bilim alıwshı menen múnásibetler aǵımın insanıy pazıyletler: oz-ara húrmet, izzet, ruxında ámelge asırıwdı óz aldına wazıypa etip qoyadı; - huqıqıy tálimniń úzliksizligi hám izbe izligin támiyinleydi; - huqıqıy tálim sistemasınıń dúnyalıq xaraketrde ekenligin itibardan shette qaldırmaydı; - huqıqıy bilimli bolıwdı hám uqplılıqtı xoshametleydi. Huqıqıy tálim procesinde bilim alıwshılar insaniyat social-tariyxıy tájiriybesiniń belgili táreplerin ideologiya siyasat pán hám huqıqıy mádeniyattı ózlestiredi. Huqıqıy tálim procesinde jaslar huqıqıy tárbiyalalanıp, olarda watanpárwarlıq, insanpárwarlıq, miynetsúygishlik, pidayılıq pazıyletleri hám de huqıqbuzarlıqlarǵa qarsı pikirler qáliplesedi. Huqıqıy tálim bilim beriwshi ushın logikalıq iskerligi de bolıp tabıladı. Ol ózin qorshap turǵan álemdi biliwi hám tálim beriw iskerligin tereńlestiredi. Ol tálimde jańa mazmun hám metodlardı izleydi. Tálim bilim alıwshı ushın da, bilim beriwshi ushında ózin qorshp turǵan álemdi biliwdiń bir túri esaplanadı. Biliw haqqında