ЭКОНОМИЧЕСКАЯ РОЛЬ ВЫРАЩИВАНИЯ ЛУКА В СЕЛЬСКОМ ХОЗЯЙСТВЕ И ЕГО ЭФФЕКТИВНОСТЬ

Аннотация

Мазкур мақолада мамлакатимиз аграр соҳасида пиёз етиштириш технологияси ва ўзига хос хусусиятлари, унга таъсир этувчи омиллар гуруҳи ёритилган ҳамда керакли илмий хулосалар ясалган. Калит сўзлар: бошпиёз, ҳосилдорлик, фан ютуқлари, нав, самара, уруғ, заҳира, сабзавотчилик, ер майдони, озиқ-овқат, аграр соҳа. ЭКОНОМИЧЕСКАЯ РОЛЬ ВЫРАЩИВАНИЯ ЛУКА В СЕЛЬСКОМ ХОЗЯЙСТВЕ И ЕГО ЭФФЕКТИВНОСТЬ Садикова Шохида Обидкул кизи Гулистанский государственный университет Аннотация. В данной статье изученна технология выращивания лука в аграрном секторе страны и его особенности, выявлена группа факторов влияющих на него и сделаны необходимые научные выводы. Ключевые слова: лук, урожайность, научные достижения, сорт, плоды, семена, резерв, овощеводство, земельная площадь, продовольствие, аграрная сфера. ECONOMIC ROLE OF ONION CULTIVATION IN AGRICULTURE AND ITS EFFECTIVENESS Sadikova Shokhida Obidkul kizi Gulistan State University Annotation. In this article, the technology and characteristics of onion cultivation in the agrarian sector of our country, the group of factors affecting it, and the necessary scientific conclusions are made. Key words: onion, productivity, scientific achievements, variety, fruits, seeds, reserve, vegetable growing, land area, food, agricultural secto. Кириш. Ўзбекистон Респубикаси Президенти Ш.Мирзиёев таъкидлаганидек, “....қишлоқ хўжалигини илмий асосда йўлга қўймас эканмиз, соҳада ривожланиш бўлмайди” (Мурожаатнома, 2022). Жаҳон миқёсида аҳолининг озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашда аграр соҳанинг ўрни ва аҳамияти кундан-кунга ошиб бормоқда. Жумладан, мамлакатимизда ҳам мавжуд ресурс ва имкониятлардан оқилона фойдаланиб, аҳолини қишлоқ хўжалик маҳсулотлари билан кафолатли таъминлаш, ҳосилдорлик ва манфаатдорликни янада ошириш, соҳага илм-фан ютуқлари ҳамда замонавий ёндашувларни жорий этиш долзарб масаладир. II SON - FEVRAL, 2024 569-557659 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, fevral www.e-itt.uz Президент Ш.Мирзиёев 2020 йил 29 декабрь куни Олий Мажлисга йўллаган Мурожаатномасида, камбағалликни қисқартириш ва қишлоқ аҳолиси даромадларини кўпайтиришда энг тез натижа берадиган омил бу – қишлоқ хўжалигида ҳосилдорлик ва самарадорликни кескин ошириш эканлигини алоҳида таъкидлаб ўтдилар. Бу жараёнда ҳар гектар ердан олинадиган даромадни ҳозирги ўртача 2 минг доллардан камида 5 минг долларгача етказиш устувор вазифа қилиб қўйилди ва қишлоқ хўжалигига энг илғор технологиялар, сувни тежайдиган ва биотехнологияларни, уруғчилик, илм-фан ва инновациялар соҳасидаги ютуқларни кенг жорий этишимиз лозимлиги белгилаб берилди. Бугунги кунда дунё бўйича пиёз (Allium cepa L.) 4,444 млн гектар майдонга экилиб, жами 23,0 млрд долларлик 92,1 млн тонна маҳсулот етиштирилмоқда, унинг ўртача ҳосилдорлиги 19,31 т/га ни ташкил этади. Пиёзни етиштириш бўйича Хитой – 23,9 млн тонна, Ҳиндистон – 19,4 млн тонна, АҚШ – 3,159 млн тонна, Эрон – 2,382 млн тонна ҳосил билан етакчи ўринларни эгаллашмоқда ва шу билан бирга пиёз ушбу давлатлар сабзавотчилиги таркибида асосий экинлардан бири ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 23 октябрдаги “Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалигини ривожлантиришнинг 2020-2030 йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПФ-5853-сон Фармонида «...озиқ-овқат маҳсулотлари хавфсизлигини таъминлаш ва истеъмол рационини яхшилаш, талаб этиладиган миқдордаги озиқ-овқат маҳсулотлари етиштиришни назарда тутувчи озиқ- овқат хавфсизлиги давлат сиёсатини ишлаб чиқиш ва жорий этиш»дек муҳим вазифалардан бири қилиб белгиланган. Адабиётлар шарҳи. Аграр соҳада мева сабзавотчилик, жумладан пиёз етиштириш технологияси, унга таъсир этувчи омиллар ва иқтисодий самарадорлиги бир неча хорижлик ҳамда маҳаллий олимлар, жумладан Виденин, Дубинин (1963), Хакимов ва бошқалар ( 2003) , Бакурасларнинг (1985) фикрича, Ўзбекистонда яратилган навлар иссиққа чидамли, маҳаллий шароитга мослашган, лекин навлар узоқ муддат экилиши натижасида сифат кўрсаткичларини йўқотади, экологик шароитларни ўзгариши, навларни бир бири билан чатишиб кетиши, мутациялар ва механик аралашишлар натижасида навлар софлиги пасаяди ва уларни ўрнини янги навлар билан алмаштириш талаб этилади. Шу билан бирга, Монахос ва бошқалар (2000), Путырский (1998) каби олимлар таъкидлашича, селекция жараёни узлуксиз, доимий илмий-инновацион фаолият бўлиб, соҳадаги етакчи мутахассислар, олимлар томонидан экинлар сифати ва ҳосилдорлигини яхшилаш, экинларнинг янги навларини яратиш, мавжудларини эса такомиллаштиришдан иборатдир. Хозирги иқтисодий тараққиёт шароитида маҳсулот ишлаб чиқарувчилар, ички ва ташқи истеъмолчилар томонидан янги нав ва дурагайларга бўлган талаб ортиб бормоқда. Бу жараён доимий ўсиш тенденциясига эгадир. Шунингдек, Вейсел ва бошқалар (2020), Зуев (2006) каби тадқиқотчилар олиб борган изланишларга кўра, сабзавот экинларни, жумладан пиёзни бугунги бозор иқтисодиёти талабларидан келиб чиққан ҳолда маҳаллий тупроқ иқлим шароити, ички ва ташқи истеъмолчи талабларига мос янги нав ва дурагайларини яратиш кун тартибид