СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРОЦЕССОВ ОЦЕНКИ СИСТЕМЫ ВНУТРЕННЕГО КОНТРОЛЯ В СТРАХОВЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ

Аннотация

Мақолада суғурта ташкилотларида ички назорат тизимини баҳолаш жараёнлари, ички назорат тизимини текшириш босқичлари, ички назоратни аниқлаш ва баҳолаш модели, ички назорат тизимини бошқариш мезонлари ёритиб берилган. Олиб борилган тадқиқотлар натижасида суғурта ташкилотларида ички назорат тизими самарадорлигини баҳолаш жараёнини такомиллаштиришга оид таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган. Калит сўзлар: суғурта қўмитаси, ички назорат тизими модели, аудит қўмитаси, бизнес стратегияси, риск. СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРОЦЕССОВ ОЦЕНКИ СИСТЕМЫ ВНУТРЕННЕГО КОНТРОЛЯ В СТРАХОВЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ PhD Абдураимова Мафтунахан Ахматовна Ташкентский финансовый институт Аннотация: В статье описаны процессы оценки системы внутреннего контроля, этапы проверки системы внутреннего контроля, модель идентификации и оценки внутреннего контроля, а также критерии управления системой внутреннего контроля в страховых организациях. В результате проведенного исследования разработаны предложения и рекомендации по совершенствованию процесса оценки эффективности системы внутреннего контроля в страховых организациях. Ключевые слова: страховой комитет, модель системы внутреннего контроля, комитет по аудиту, бизнес-стратегия, риск. IMPROVING PROCESSES FOR ASSESSING THE INTERNAL CONTROL SYSTEM IN INSURANCE ORGANIZATIONS PhD Abduraimova Maftunakhan Akhmatovna Tashkent Institute of Financе Annotation. The article describes the processes for assessing the internal control system, the stages of checking the internal control system, the model for identifying and assessing internal control, as well as the criteria for managing the internal control system in insurance organizations. As a result of the study, proposals and recommendations were developed to improve the process of assessing the effectiveness of the internal control system in insurance organizations. Key words: insurance committee, internal control system model, audit committee, business strategy, risk. 273 II SON - FEVRAL, 2024 273-282 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, fevral www.e-itt.uz Кириш. Жаҳонда бизнес жараёнларини самарали ташкил қилишда корпоратив бошқарув механизмларини қўллаш ташкилотнинг барқарор ривожланишида муҳим аҳамият касб этади. Корпоратив бошқарувнинг механизми сифатида ички назорат тизимининг тўғри йўлга қўйилиши ҳар томонлама барқарор ўсиш суръатларини таъминлаш билан бир қаторда молиявий ҳисоботдан фойдаланувчилар учун ҳам бир қанча имкониятлар тақдим этиб, ишончлилик, шаффофлик ва ошкораликни ҳам таъминлашга ёрдам беради. Шу боисдан, суғурта ташкилотларида ички назорат тизими доимий амал қилиши ва унинг натижалари ички аудит ҳисоботларида яққол акс этиши керак. Суғурта ташкилотларида ички назоратнинг тузилиши самарали иш жараёнларининг механизми сифатида юзага келади ва бухгалтерия ахборотларининг шаклланишига ҳамда уларнинг шаффоф расмийлаштирилишига ёрдам беради. Суғурта ташкилотларида ички назорат тизими шартномаларни ўз вақтида бажариш, даъволарнинг асослигини кўриб чиқиш, мажбуриятларни қонун асосида бажарилишини таъминлашга хизмат қилиб, ходимларнинг маъсулиятли бўлишга чорлайди. Суғурта ташкилотига оид бўлган маълумотларни тўғри шакллантириш, тақдим этилаётган ахборотдаги ноаниқликни аниқлаш, қабул қилинаётган қарорлар сифатини ва суғурта ташкилоти активларини оқилона тақсимланишига ҳам ёрдам берадиган жараён, албатта, бу ички назорат тизимидир. Хўжалик юритувчи субъектлар ўз мустақил йўлини танлашда корпоратив бошқарувга алоҳида урғу бермоқдаки, бу ўз навбатида, молия-хўжалик фаолияти устидан ўрнатиладиган назоратни ташкил этиш усулларидан энг самаралисини танлашни тақозо этади. Суғурта ташкилотларида ички назорат тизимини самарали ташкил қилиш молиявий ҳисоботнинг тўғрилиги, тўлиқлиги, бухгалтерия ҳисобини юритиш тартибини белгиланган принцип ва қонун талабларига мослигини таъминлайди. Адабиётлар шарҳи. Иқтисодчи олимлар томонидан ички назорат тизими бўйича кўпгина тадқиқотлар амалга оширилган бўлиб, улар томонидан ички назоратга турлича таърифлар берилган: Евдoкимoвa вa Пaшкинa (2009) ички нaзoрaтни – бухгaлтерия ҳисoби вa ички аудитни тўғри юритишгa жaвoб берaдигaн ташкилотнинг ичидa қўллaнилaдигaн нaзoрaт тизими эканлигини алоҳида таъкидлаган. Иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Авлокуловнинг (2012) фикрича, ички назорат тизимини баҳолашнинг мақсади аудиторлик текшируви вақти ва ҳажмини тўғри белгилаб олиш ҳисобланади. Айнан ички назорат тизимига баҳо бериш орқали мижоз корхона фаолиятини текшириш дастури тўғри белгиланиши мумкин. Бундан ташқари ички назорат тизимига баҳо бериш ёрдамида аудиторлик ташкилоти мижоз корхонада уни тартибга солиш ва такомиллаштириш бўйича маслаҳат бериши мумкин. Иқтисодчи олим Каримов (2007) ички назорат тизими деганда “ходимлар томонидан муайян ҳаракатларнинг такомиллаштирилишини назорат қилишни таъминлаш...” тушунилишини, ички назорат тушунчасини кенг маънода бир қатор элементлардан ташкил топган тизим сифатида талқин этади. Аҳмеджановнинг (2016) фикрича, “ички назорат ҳар бир бошқарув жараёнида назорат босқичининг ажралма